Thursday, February 12, 2015

Taldiap Kadagiti Immortal a Daniw


Maysa kadagiti karirigatan a suraten ket research work wenno sinukisok. Saan laeng a kaskala nagsurat iti term paper, thesis wenno dissertation, no dipay ket intapogmo ti adu a panawenmo, anus, sidap ti panunot, panirigan, paliiw para itoy laeng a banag, a ti laeng maala a kasukatna ket pannakapnek iti pagesman wenno nagpalnedan iti oras gapu ta awan ta awan maaramidan. Isu a no maminsan, lumteng met iti muging no ania iti maala wenno ganaben ti nakanumnumo a mannurat kadagiti kakastoy a sinurat. Agdadata nga agdaddadaelak laeng iti panawen?

Ngem kas mannurat, adda latta man a sumalsallabay ti essem no di man ti durog a suraten dayta wenno kasdiay a banag. No ania ti makagapu, saanko a maipalawag. Ngem maymaysa ngata ti sungbatna dayta, isu ti panangakem ti akem a kas mannurat.

Panangakem ti akem a kas mannurat uray no awan iti ganaben. Di met ngata a maibilang a panagdadael iti panawen? A, diak ammo…!

Diak  koma a suraten daytoy, ngem adda latta met kulding ken lailo ni Essem iti kaunggan; kasla man daydiay kulding ti barukong ken lailo-unnoy ni manong baro ken ni adding balasang nga uray asinno ti agdepdeppa ket di malapdan tarigagayna uray no isullat iti bunganga ti kanion. Isu a pagustuak man laengen dayta a kulding ken lailo ni Essem. Marikna met ti talinaay no kakinnulding ken kalinnailo ni Essem, saan kadi?

Hmp, saanak la koman a nagbalin a mannurat, aya? Tapno saan a makulding ken malailo ti kaunggan?

Hello…! Ala ngarud…! Rugiantayo man laengen!

Immortal a linlia ken linlinia ti/dagiti daniw. Dagiti dinto maumag a binatog ti daniw. Dagiti binatog ti daniw a nangnangngegtayon idi ken ita ngem saantayo met nga ammo no ania ti paulo dayta a daniw. Ket no bilang ammotayo, ditay met ammo no asino ti autorna. Uray ammotayo a mannaniw dayta, ngem ditay met ammo wenno malagip a putarna (autor) gayam dayta. No dadduma, mas importante daydiay sinurat (la ketdi!) ngem ti nagsurat.

Dagiti linia ti daniw a dakkel ti impluensiana saan laeng nga iti gimong no dipay ket iti tao. Linia wenno linlinia a nagbalinen a linabag ti conversation, panagadal, panagsukisok; saan laeng nga arkos iti bibig no dipay ket panirigan ti biag no diman ket maysa a silaw iti dana ti biag.  Linia ti daniw a nagbalinen a linia ti panagabel ti panagbiag.

Nalabit nga idi pay la ngata angged agingga iti agdama ket nangnangngegmo dagitoy a linia. Nalabit pay nga us-usarem ngata pay a kas ramen iti tungtongan wenno binatog dagiti inka insawang a balikas. Ket agsipud ta nangngegmo idin daytoy, isu nga agrehistro met iti utekmo ket inton agibbetka iti balikas, daytoy met iti inka sakduen a yaon. Pagangayanna, nagbalinen nga arkos wenno linabag iti bibig. Nagbalin a gagangay a ramen ti isawang.

Kas koma daytoy: Home, sweet, home…!

Maysa a kanta. Daniw met ti liriko ti sonata. Ania a daniw-kanta ti nagtaudanna daytoy a linia? Asino ti nangsurat idi daytoy? Idi nalabit a ditay pay naiyanak wenno dipay naiyanak dagiti dadakkeltayo? Saan kadi a sangkasaotayo no kua ti home sweet home no panagaawiden. Kadagiti makaammo a linia ti daniw daytoy, nasayaat. Ngem ad-adu la ketdi ti saan a makaammo. Lalo manen nga ad-adu iti saan a makaammo no ania ti paulo ti daniw wenno asino ti mannaniw. Sakbayna a suratek daytoy, ammok aya a linia ti daniw daytoy? Suraten dagitoy a linia wenno linlinia ti daniw a nalatak ket iparang metten ti author ket maimutektekan iti kinalaingna a kas mannaniw lalo no agbingi ta isem ken agsala ta ulo. Sumagmamano laeng a linia/linlinnia ti immortal a daniw iti intay taldiapan.

Isu daytoy ti punto wenno panggep daytoy a sinukisok.Mangiparangak man iti sumagmamano.

1. O Romeo, Romeo! wherefore art thou Romeo?
Deny thy father and refuse thy name;
Or, if thou wilt not, be but sworn my love,
And I'll no longer be a Capulet.

Manipud iti play a Romeo and Juliet.  Sinurat ni William Shakespeare.

Nawaya ni ayat. Uray iti nagbaetan dagiti agsususik a pamilia (Capulet ken Montague). Panawen man ti gubat, peste, sakit wenno aniaman a didigra saanto a maibalat ni ayat, agrusingto latta kadagiti puso nga ammona iti agayat ken paayat. 

Aniaman a tuok ken rigat, rumimbawto latta ni ayat. Aniaman a kinadangkok ken aramid ti Sipnget, dumteng ket dumteng nga agsaknap met ni Lawag, ta kankanayon a makinrabaw wenno agballigi ti Lawag kontra Sipnget.

Ti ayat, balbaliwannat’ lubong, ngem saanen nga agbalbaliw ti lubong no awanen ti ayat; ngem no addanto pay la puso a pagubbogan ni Ayat, adda latta namnama; kadagiti awanan puso, awanen iti namnamaen a talinaay ken kappia kadakuada ta awan metten ni ayat.

Ahuu…! No agay-ayatka, di adda talinaay ken kappia; iti kabaliktadna, riribuk a!

2. How do I love thee? Let me count the ways.
     I love thee to the depth and breadth and height
     My soul can reach, when feeling out of sight
     For the ends of Being and ideal Grace.
     I love thee to the levels of everyday’s
Most quite need, by sun and candle light.
I love thee freely, as men strive for Right;
I love thee purely, as they turn Praise.
I love thee with the passion put to use
In my old grief’s, and with my childhood faith.
I love thee with love, I seemed to lose
With my lost saints,-- I love thee with the breath,
Smiles, tears, of all my life!-- and, if God choose,
I shall but love thee better after death.

Nagganas a daniwen, diuli!

Kasta a ti panangiyebkas ti panagayat iti ay-ayaten!

Isu a makuna a saanto a maumag daytoy a daniw. Isu a no maminsan ket mausar met ken pay dagitoy a binatog a kas whispering sweet nothing kadagiti agayan-ayat. Makapakiki a balikas-ayat nga awan met ti agaon a balikas.

Ania la ketdin, adda bukod a lenguahe ti mata, saan a maisurat, saan a maibalikas ngem nalawlawag pay ngem agmatuon nga init, isu dayta whispering sweet nothing. Adda bukod a lenguahe ti rikna, nalawag a maawatan ti dua a puso a napagmaymaysa.

Binatog ken binnatog ti daniw a manipud idi naputar agingga ita ken iti masakbayan ket agtultultuloy iti inna pannakaiyebkas. 

Wen, saan a rukoden ti ayat. Dinto marukod ti ayat. Di matukod.

Ket dayta a panagayat, iti panangiyebkas iti panagayat no kasano ken nakasamsam-it iti lapayag. Makapabaknang iti  puso. Isu ti puon ti ganaygay ken inspirasion. Isu a no insungbat ni ay-ayatem a kalpasan a dinamagmo kenkuana no kasano iti panagayatna kenka, ket insungbatna:
     How do I love thee? Let me count the ways.
     I love thee to the depth and breadth and height
     My soul can reach, when feeling out of sight
     For the ends of Being and ideal Grace.
     I love thee to the levels of everyday’s….

Ngem ania itayen ti paulo ti daniw? Malagipmo? Ammom? Dayta ket…!

Asino itayen ti author ti daniw? Malagipmo? Wenno talaga a dimo am-ammo?

Manipud daytoy iti maika-43 a soneto iti SONNETS FROM THE PORTUGUESE ni Elizabeth Barret Browning. 

Naglaing, ania?


3.  To him who in love of Nature holds
Communion of visible forms, she speaks
A various language…

Linia manipud iti atiddog (ngem di isu ti kaatiddogan) a daniw maipapan iti kinasirib a panagbiag iti rabaw ti daga manipud iti daniw a THANATOPSIS  ni William Cullen Bryant.

Maysa a palagip, ti agaramid iti kinaimbag ket agapit met laeng iti kinaimbag. No ania ti immulam, isu met laeng a ti apitem, ta di met agbunga iti papaya ti mangga, saan?

Maysa a palagip wenno panangiladawan ti kinapudno, a, ti wenno dagiti isawang ti maysa a tao ket kaiyariganna iti nakaparsuaan. Iladawanna met no ania a klase ti “nakaparsuaan” dayta a tao. Iladawanna ti “kinatae” wenno kinatao. Saan kadi? Kinatae, kunami a Cordilleran Ilokano no saan a makatao ti ugali, aramid, panagsasao, panagpampanunot ken tabas ti maysa a tao.

Mayat man, saan?

4. She walks in beauty like the night
     Of cloudless climes and starry skies;
And all that’s best of dark and bright
     Meets in her aspect and her eyes;
Thus mellowed to that tender light
     Which heaven to gaudy day denies.

Ania ket a panangiladawanen iti kinalibnos. Maysa a panangiladawan iti nakain-inosente wenno saan pay a naparsiakan iti basol! Maysa a dayag a rumbeng la unay a pagrukbaban, ayaten ken “kapipintasan” amin a banag a sumangbay iti biag ni manong.

Maysa a gameng!

Nagganas ket a daniwen, diuli!

Manipud iti daniw a She Walks in Beauty ni Lord Byron wenno George Gordon Noel Byron ti buniagna.


5. Water, water, everywhere,
And all the boards did shrink;
Water, water, everywhere,
Nor any drop to drink.


Maipalagip la ket ngarud ti Barko ni Noe (Noah’s Ark). Ken ti binatog ti Nasantoan a Surat, a “nasken iti intay panagridam” a kankanayon. Ta amangan no dumteng ti “panagtutudo” ket pasigto laengen a danum ti makitam ngem awan pay iti mainummo.

Iti ababa a pannao, naladawton ti amin.

Ta adda aya ngarud met umuna a babawi no di kanayon a maudi? Ngarud a…!

Isu a nasken met ti panagridam iti biag. Isu a nasken met ti kankanayon a pannakimaymaysa iti sidong ti Namarsua.

Maipalagip pay daydiay pangngarig maipapan iti “Sangapulo a Babbalasang a Nakaiggem iti Pagsilawan” iti Nasantoan nga Ebanghelio. Lima kadagitoy iti nasirib. Lima met iti kuneng wenno munnel. Dagiti masirib, nangitugotda reserbada a lana. Dagiti kuneng, awan ti intugotda. Inurayda iti idadateng ti Nobio. Idi dimteng ti Nobio, naibusen ti lana pagsilawan dagiti kuneng. Simmurot dagiti lima a babbalasang a mamasirib iti nobio iti uneg ti Balay. Dagiti lima a kuneng a babbalasang, tuktokda a tuktok iti ridaw ti Balay, ngem saandan a makastrek. Ngamin, kuneng dagitoy a babbalasang.

Nasken met iti kinasirib iti panagbiag. Saan laeng a ti pisikal a bagi ti taraonan no dipay ket kangrunaanna ti kararua ken panunot. Kastoy ti kaipapanan daytoy a daniw, ti panagridam ti “idadateng” no ania ken asino dayta a dumteng.

Kadagiti mamasirib, ammoda no “ANIA” ken “ASINO” ti dumteng itoy a daniw.

Pangatiddogen daytoy a daniw. Napauloan iti THE RIME OF THE ANCIENT MARINER a sinurat ni Samuel Taylor Collidge.

Inyarig ni Collidge ti biag a kas maysa nga agdaldaliasat iti baybay. Isu a mabasa met laeng ditoy a daniw daytoy a linia:   

The ice was here, the ice was there,
    The ice was all around:
It cracked and growled, and roared and howled,
    Like noises in a swound!

Korek! No dumteng ti panungpalan ti lablabiden ni Collidge itoy a daniwna, no danum, danum, no yelo, yelo. Isu a nasken a sagaanaan dayta a pagteng.

Ta no dumteng dayta a panawen, awan ti makan, awan ti mainum, ngem agnanayon a sibubussog ken dinto pulos mawaw dagiti masirib; ket dagiti kuneng addada met sadiay pasig nga apuy.

Nagpintas ket a daniwen, saan?

Adda pay ti kastoy a liniana:

Farewell, farewell! but this I tell
To thee, thou Wedding-Guest!
He prayeth well, who loveth well
Both man and bird and beast.

Di isu met laeng daydiay pangngarig iti Nasantoan nga Ebanghelio, saan? Ti maipapan iti sangapulo a babbalasang a nakaiggem iti pagsilawan a mangur-uray iti nobio. Ta imbitado iti kasar dagitoy a babbalasang.

Iti daniw Collidge, amin met a tao ket imbitado iti kallaysa. Ket nagdaliasat pay iti taaw, let-ang ken adayo a lugar dagiti naimbitaran.

Ti naimbitaran ditoy ket ti tao, ti ayup, dagiti bilbillit, nakaparsuaan ken amin a pinarsua.

No dumteng ti panagkallaysa ti Nobio, dagitinto laeng “mamasirib” iti sumurot iti uneg ti Balay.

6. The Worldly Hope men set their Hearts upon
Turn Ashes--or it prospers; and anon
Like Snow upon the Desert’s dusty Face,
Lighting a little hour or two--was gone

Whoa! Salbag met. Naguunegen a binatog! Puonay metten dipay mabatok met dagiti agdardaras nga agngatingat iti mani a kas kaniak. Passed…!

Ala, adtoy ti nalaglag-an a binatog. Iti isu met laeng a daniw. Kunana man:

Ah, make most of what we yet may spend,
Before we too into Dust descend;
Dust into Dust, and under Dust, to lie,
Sans Wine, sans Song, sans Singer, and -- sans End!

Tapok iti tapok. Sika a nagtaud manipud iti tapok, agsublika met laeng iti tapok ta nagtaudka la ngarud iti tapok.

Pinatapoknan dagiti balikas, napalalo no dimo pay la natapokan, este, naawatan! He-he…!

Napalalo no dimo pay la malagip dagitoy a binatog. Lalo no sika ket maysa a Romano Katoliko, a tinawen a maki-Mierkoles de Kurkuros. Daytoy ket ti yebkas ni apo padi wenno ti lay minister sakbay wenno kabayatan nga ugesanna iti krus babaen iti dapo ti muging.

Korek! Manipud daytoy ken ni Omar Khayyam iti quatrain (saggapat a linia) a napauloan iti  Rubaiyat. Maysa a poet, mathematician ken philosopher. Ti kilokilometro y miliamilia a naganna ket Ghiyath al-Din Abu'l-Fath Umar ibn Ibrahim Al-Nishapuri al-Khayyami Omar Khayyam. Whoaa! Maangsan pay datao a mangibalikas met, puonayen….!

Ngem ammom ngarud no asino iti nangipatarus iti English daytoy, alaman, tapno makagteng iti amin a suli ti lubong?

Ammom ngarud no maikamano a quatrain dayta? Ala man?

Ni nalatak a mannaniw Edward FitzGerald ti nangipatarus iti English.

Maika-14 met a quatrain dayta immuna a nadakamat. Ket maika-24 a quatrain dayta maipapanen iti “dapo”.

Kunana pay iti maika-64 a quatrain.

Strange, is not? that the myriads who
Before us pass’d the door of Darkness through
Not one returns to tell us the Road,
Which to discover we must travel too.

Ket adda pay aya ngarud met ti natay nga agungar tapno ipaduyakyakna iti kinapintas iti napananna? Ket adda pay aya natay nga agsubli tapno ibagana kenka ti “Hi…!” wenno “Hello…!”

Awanen a. Ngamin, addan idi nagungar ken natay a nangpasimudaag a ti matay ket agungarto met ket agturongto met sadiay napanan ti nagungar wenno saan iti lugar a kabaliktadna.

No dimo maawatan, ay, ket, adda la ketdi a, ti dakkel a parikutmo a nasken nga ibirokam iti sungbatna iti kabiitan a panawen.

7. Truth from lips prevailed with double sway,
And fools, who came to scoff, remained to pray…

Doble kara! Saan amin a mangiyik-ikkis ken Jesucristo, maka-Cristo, dina pay la kunaen met! Nagadu ket a palpalikawen! Makapasardeng iti panagngatingat iti kinirog a mani.

Kasla daydiay nay, naakusaran a reypist iti estudiante. No apay ketdi dagiti sinalbag a kasalbagan a disipulosna ket “regaluanda” ni bossing iti karissabong. Pinatayda piman ni karissabong kalpasan a pinagumaan, ket karaman pay ti nobiona. Idi maakusaran, kunam la santo a kasantoan kadagiti amin a santo. Kunam la no relihioso kadagiti amin a relihioso. Ngem ti agdadata a kinapudo, adda itan sadiay New Bilibid Prison nga ikarkarona ti inna nagbasolanna.

No apay ketdi a, a ti tao ket kalpasan a nagbasol, ket kunam la no urbon ti karnero. Kararag a kararag iti pannakaisalakan. Ipakitana a maysa a relihioso. ipakpakitana a nakasingsingpet. Ngem am-ammo met isuna a singpet-kiteb!

Adda pay dagiti ipabuyana kampay idi iti inna panagkararag. Tapno kunaen dagiti makakita a maysa a nataknengen a tao ken relihioso a tao.

Mayat met a daniw, saan? Makapasinal-it a daniw ken makapakudkod iti teltel, he-he…!.

Daniw daytoy ni Oliver Goldsmith manipud iti Paulo a THE DESERTED VILLAGE.

Nagpanawan. Wenno pinanawan a kinatao. Kinatao a nagbalin a ‘kinatae’. No asino ti nangpanaw wenno pimmanaw, ay, ket, agridamka a, tapno maammuam!  


8. Let not Ambition mock their useful toil
Their homely joys, and destiny obscure;
Nor Grandeur hear with a disdainful smile
The short and simple annals of the poor.

The boast of heraldry, the pomp of power,
And all that beauty, all that wealth, e’er gave,
Await alike the inevitable hour
The paths of glory lead but to the grave

Daytoy man a! Daytoy koma iti maibasa nga inaldaw kadagiti agaapa a politiko iti gobierno bareng no maawatanda. Agaapada gapu iti tongpats iti proyekto, porsiento wenno kickback. Ngem diak la ammon no maawatanda…

Saanmo a maitugot ti kinabaknangmo ken kinabilegmo no tangtangademon dagiti barsanga! Ania la ketdin…

Daytoy ti  kunana, la  ketdi a!

Lalo kadagiti “mamasirib” a mangar-aramat ti nagan dagiti umili, dagiti nakurapay nga umili, para laeng iti bukodda a pagimbagan ken ti pannakapabileg pay ti bilegda. Daydiay man kaykayatda no adda kalamidad ta inseghida nga umay iyarayat ti dua kilo a bagas, dua noodlers ken dua lata a sardinas. Ibaga a dayta ti personal a tulong. Ngem sadino naggapuan dayta nga inpaayna? Iti calamity fund! Ti calamity fund nagtaud a mismo kadagiti umili nga agbubuis! Siempre pay, maikkat ketdin dayta tongpats.

Manipud daytoy iti daniw a napauloan iti ELEGY WRITTEN IN A COUNTRY CHURCHYARD  ni Thomas Gray.

Nakabakbaked nga ehemplo iti elehia a daniw.

9.  Stone walls do not a prison make,
Nor iron bars a cage;
Minds innocent and quiet take
That for an hermitage;
If I have freedom in my love
And in my soul am free,
Angels alone, that soar above,
Enjoy such liberty.

Daniw maipapan iti wayawaya. Ti pudno a wayawaya. Kas kawaya dagiti Anghel sadi langit.

Manipud ken ni Richard Lovelace iti daniwna a napuluan iti: TO ALTHEA, FROM PRISON.

Adu dagiti dandaniw idi dekada 70’s ken early 80’s a kastoy, dagiti protest art. Uray ni Ilokano, tinapoganna met daytoy.

Apay a nasken met a di baybay-an ni mannaniw ti kastoy a dandaniw? Ngamin, ni mannaniw ket para aywan iti kultura, ti gimong wenno sosiedad amangan no ramesen dagiti mananggundaway. Kas mannaniw, responsibilidadna met nga aywanan ti kultura tapno di maidayday a tagilako sadiay merkado.

10. To say why gals act so and so,
Or don’t, ‘ould be persumin’;
Mebby to mean yes an’ say no
Comes nateral to women.

Wen, ngarud a! Kasta a talaga dagiti babbai, lalo dagiti in love. It’s changeable as the weather. Agbaliwbaliwda a kas iti panawen. Ahu…! No dimo maawatan, dimo matiliw ti “wen” ni ading wenno makantiawanka iti: kuneng, sana ipanalpaak ti di-barot a sinelasna iti rupam! Sobra met, saan, saan a daydiay pimmanalpaak iti tsinelas no di ket sika ti kunak, sobra met a kinakapuymon a pumik-ap ti maiparparipirip wenno paludip.

No wen, kunana, saan gayam.

No saan, kunana, wen gayam.

No addaka iti sangona, kaguranaka.

No dinaka makita, agsangsangit la unay ti unegna, no di pay ket agdardaran ti pusona.

Haynaku, dimo maawatan? Maysa laeng ti agdadata a kinapudo: She’s in love with you, kuog!

Met la gayam! Aysus, narigat-a-saan a maespeling…! Paggunayem met ngamin dagita imam ken ramaymo a; amangan no adda makakita kunana, di inkay dagus aglemmeng tapno awan makakita, ket bukbukodyo ti lubong! (Tse! Laklakayan a durgi, mangisuroka metten iti minomono ken dinadagmel, losngi…!)!  

Daytoy a karirikna dagiti babbai ket natiliw la unay ni mannaniw a ni James Russel Lowell itoy a daniwna a napauloan iti THE COURTIN’

Korek! Maysa nga Slang, isu a madlaw ti ispilingna. Ngem kasta a talaga ti pannakaisurat ti Slang. Damagem kaniak no apay?

I dunno why! Mebby, such is such! Niber mayn da ispeling, as long as you gat da idea!

Adun ti nabasbasatayo a libro a nasurat iti Slang lalo kadagiti pakasaritaan wenno sinurat dagiti Native Americans (i.e. Seminoles, Indian Americans, etc.)

Ngem napintas a daniw, saan?    


11. Come live with me and be my Love,
And we will all the pleasures prove
That hills and valleys, dale and field,
And all the craggy mountain yields

Korek! Manipud iti The Passionate Shepherd To His Love ni Christopher Marlowe. Ni paboritok a Marlowe.

Daniw no kasano nga iparikna ken ni dungngo iti kinadungngo.

Daniw-ayat a dinto agkupas. Padasenta man ti agdaniw iti nalag-an a balikas…

Intan, Dunngngo, maturog iti saklot Bulan 
Agpungankat’ takkiag, agulestat’ puraw nga ulep
Aggiddanta nga umagep iti pannakaituglep
Ken mangnanam iti biag a sipepennek…

Anian…!

12. Woodman, Spare that tree!
Touch not a single bough!
In youth, it sheltered me,
And I’ll protect it now.
‘Twas my forefather’s hand
That placed it near his cot;
There, woodman let it stand,
Thy axe shall harm it not.

Hoy, total log ban! Diaske, dagitoy a Salibadiok! Amangan no selective, kunkunayo manen, ngem kalboenda met aminen a bambantay. Agpipinnabasolkayonto manen no mapasamak manen iti didigra gapu iti panagpukan iti kayo.

No saankayo a  napnek iti daniw a THE TREE ni Alfred Joyce Kilmer, adtoy ti daniw  a yebkas dagiti annak! (Natakneng a lalaki ni Joyce Kilmer…)

Para iti masakbayan dagiti annak ken sumarsaruno a kaputotan, isu a denggen koma ti timekda, itoy a daniw ni George Pope Morris a napauloan iti WOODMAN, SPARE THAT TREE!

Pukankayo a pukan iti kayo, inton bumales da Flashflood, Landslides, Rockslides, Mudslides ken iraman payen ni Trashslides, agtitinnudokayto manen wenno iyarayatyonto ti dua kilo a bagas NFA, dua a nodles ken dua lata a sardinas a pangpabanglo ti nagan wenno pangappan iti banniit tapno makaliwliw iti ad-adu a botante. Hmp…! 


13. ‘Mid pleasures and palaces though we may roam
Be it eve so humble, there’s no place like home!
A charm from the sky seems to hollow us there,
Which, seek through the world, is ne’er met with elsewhere.
Home, home, sweet, sweet home!
There’s no place like home!

Sadino man a suli ti lubong iti pakadanonam, dimonto malipatan ti pagiliam. Home, sweet home.

Uray no sika iti kalayogan iti amin a nalayog, saanmon a maliklikan iti kinaadda ti ramotmo iti uneg ti daga. Ha-ha-ha! Home, sweet home!

Napateg ti maysa a kaamaan, ta ditoy ti pundasion ti pamilia. Home, sweet home.

Sika a tao, maysaka laeng nga agbanbaniaga ditoy lubong. Agawidkan. Ngem ammom kadi no sadino ti pagawidam? Sadino a taeng iti sumangbayam?

Daytoy man ti daniw ni John Howard Payne manipud iti daniwna a napauloan iti HOME, SWEET HOME.

Daniw met gayam daytoy! Maipapan iti panagawid—iti literal man a panagawid ken saan a literal. 

14. The world recedes-- it disappears;
Heaven opens on my eyes, my ears
With sounds seraphic ring;
Lend, lend your wings! I mount, I fly!
O Grave where is thy victory?
O Death! where is thy sting?

Nagganas a daniwen, diuli!

Wen, agkupas ti lubong ket agpukaw. Ngem no nalukaten dagita matam ken lapayagmo iti kankanta sadiay Langit, dinakanto met abaken ni Patay.

Manipud daytoy iti daniw a The Dying Christian To His Soul ni Alexander Pope.

15.  O lift me from the grass!
I die, I faint, I fail!
Let thy love in kisses rain
On my lips and eyelids pale.

No naitiklebka, bumangonka. Saanka agpatay dita nakaitiklebam. Ta no dika bimmangon, ditamon a matay, ket saanka met nga agballigi.

Napateg man ditoy ti panagballigi itoy a daniw.

Try and try until you succeed.

Daytoy ket daniw ni Percy Bysshe Shelley, a napauloan iti LINES TO AN INDIAN AIR.

Dagiti pannakaitikleb iti biag ket dagiti pagrukodan ti balligi.

Isu a kuna ni Michael Jordan: “Adun iti nakapaayak, isu a nagballigiak.”

Awan ti nagballigi a saan nga immuna a napaay.


17. For of all sad words of tongue or pen,
The saddest are these: “It might have been!”

Ha-ha-ha! Hu, ha-ha-ha! Daytoy man a linia ti daniw ti nangdurog kaniak a suratek daytoy a reserts! Pagpalnedan ti oras…

No koma!

No koma!

No komaaaaaaaaaaa!!!!!!!! Sinalbag…

Nagadu ket a no koma, ngem pasig met amin a sao, awan iti aksion.

Isu nga inaksionakon a, hehehe!

Dagiti nalalaing a mannurat, a makitsiksikan ken ni Abraham, ngem dida pay naaramid ti obra maestrada, intugotda iti tanemda ti obra maestrada. Dida imbati ditoy daga. Sayang…

Iti maysa nga editorial iti TNM, nadakamatko met a dumtengto ti panawen ken ni mannurat nga adda ti suratenna a pangibukbokanna iti panawenna. Isunto dayta ti obra maestrana.

Diak pay nasurat ti obra maestrak, ta diak maibukbok ti panawenko iti kayatko a suraten.  No koma ta masuratkon…

No koma…!

No koma.

It might have been!”

Ngem ammom kadi no ania ti paulo daytoy a daniw?

Ammom no asino ti author daytoy a daniw?

Ni Emma Hart Willard ti authorna.

MAUD MULLER  ti paulo ti daniwna. Maika 105-106 a linia.

Dagitoy ngarud, dagiti sumagmamano laeng nga  immortal a linia ti dandaniw.

Dagiti gapuanan dagiti mannaniw nga achmeist, symbolist, constructivist, imagist ken dadduma pay.

Achmeism -- a poem that against symbolism, it objected to the mysticism and vagueness of symbolist poetry and called for CLARITY, PRECISION and CONCRETENESS. He also emphasized the virile and heroic aspects of life. Ni nalatak Ezra Pound, a taga Idaho, USA ti nangadawak dayta termino achmeism iti librona “I Remember”.

Daytoy man ni mannaniw a, a no agdaniw ket nalawag (clarity), ababa (precision) ken namsek (concreteness). Saan nga agaramat iti symbolismo wenno ania. Saanda laeng a naramenan iti nakabilbileg a balikas no di pay ket nakabilbileg a binatog nga agtinnag iti nakabilbileg a daniw. Adu nga Ilokano iti agdandaniw iti kakastoy, lalo kadagiti agdadamo.

Symbolist -- daytoy daydiay man agdandaniw iti maysa a banag a dina met ibaga no ania dayta ngem iti mugingmo ammom nga isu ngata dayta ti dandaniwenna wenno isu a talaga awanen iti sabali pay. Kasano ket piningilpingilna laeng ti panangiladawanna. Pininingpiningna. Saanna nga inderekta a kas iti achmeist. Dagiti balikasna ket nakaun-uneg a masapul nga agagdanka iti nakangatngato tapno masibbol ti kayatna a sawen, wenno nasken a batokem iti katukottukotan a laem ti panangawatmo tapno maammoam ti ibagbagana.

Iti ababa a pannao, dagiti daniw a narigatmo a maawatan iti maminsan wenno mamindua laeng a panangbasam. Nasken nga imurriam no kayatmo a mammuan ti ibagbagana. No masadutka a mangimuri, saan a para kenka dayta a daniw. Adda ti nairanta a para dayta, adda nakaisangratanna dayta a daniw, saanka a nairaman ta dimo ngarud maawatan.  

Imagist --- importante met kenkuana ditoy ti imagery ti daniwna. Adda ti image ti ibagbagana wenno dandaniwenna.

Constructivist --- isuda met laeng dagiti makunkuna a Futurist Poet. Ti masakbayan, ti panawen, lugar, tao ken ti kararua ti ad-adda a lablabidenda nga idandaniw.  No nasulitka a mangimuri kadagiti daniwda, saanmo a maawatan. Dimo met maiyaplay iti biagmo ti mensahe a kayatda nga iyallatiw.

Ken dadduma  pay a klase ti mannaniw, kailian.

Ala ngarud, kailian, dinardarasko a sinurat daytoy ta innak pay aganger iti balatong, imbag la a pangaldawan, sagpawan iti tultulang-paragpag ti baboy ken kulat (puraw nga uong) ken bulong ti marunggay, imbag la sangpetan dagiti nagiskuela nga appo. No idi naglabas a dekada, sininga dagiti annak ti panagsurat, ngem itan, dagiti met appo! Kasano a maibukbok iti panawen iti obra maestra? ##








No comments: