Monday, June 14, 2010

Interbiu wenno Lektiur?

Interbiu Wenno Lektiur?



Idi Domingo, Hulio 24, 2005, nasangailik dagiti estudiante ti Anthropology ti University of the Philippines Baguio nga indauloan ni Paul Domingo ti Mangatarem, Pangasinan. Nakaduakon naminsan ni Paul iti Poetry Reading sadiay met laeng UP Baguio ken inesponsoran ti National Commision for the Culture and the Arts ken ti UPB. Tallo a lenguahe dagiti indaniwna, Iluko, Tagalog ken English. Iluko ken Tagalog met kaniak. Napintas dagiti daniw ni Paul.

Sakbayna daytoy, adda ti maysa kadakuada nga immay iti balay a nangipakaammo iti yuumayda aginterbiu. Awanak idi isu nga imbilinko lattan kadagiti annakko, nga umayda latta. No adda ti umay, umayda lattan ket umawagda nga umuna iti selponko.

Total, tinawen met nga umay dagiti estudiante iti UP, UC-BCF, SLU nga aginterbiu. A no dadduma ket agtinnag laeng a lektiur ti maipapan iti literatura wenno journalism wenno maipapan kadagiti sinurat.

Kas iti sigud, ti Propesora ti UP Baguio iti nangibaon kadakuada, ni Madam Maan Campued, a maysa kadagiti napasig a gayyem iti unibersidad. Kanayonnak ngamin nga ayaban ni UP Baguio Chancellor Dr. Priscilla S. Macansantos nga agdaniw iti unibersidad no adda ti pasken. Mapanak latta met a, ta nalaka met laeng ti agibasa, santo maysa ket isu pay a, ti isobreda, ta mabayadanna met ti makabulan a bill ti telepono, kuriente ken danum. Dakkel a banag daytoy kaniak a padre de pamilia nga awan trabahona.

Adtoy man dagiti sumagmamano a saludsodda ken ti sungbat:

1) Kaano kayo a nangrugi a nagsurat?

Idi pay la ubingak a. Agsuratsuratakon kadagiti dandaniw, sarsarita ngem diak nagipablaak. Managbasaak kadagiti magasin, pagiwarnak, libro ken uray ania ditan uray no nagbungonan iti tinapa wenno nateng wenno nagbalkotan ti karne uray no daradara basaek latta. Kaay-ayok a manayunan ti muging iti aniaman nga impormasion. Saan a bale nga awan ti sagaysay ken panio iti bulsa ti pantalonko basta la ketdi adda ti pocketbooks: Harlequin, Mills and Boon, dagiti libro ni Perry Mason, Ian Flemmings ken adu ken adu pay. Kaykayatko iti agbasbasa iti libro ngem ti aglakuatsa.

2) Ania a tawen idi damoyo a nagipablaak? Sadino?

1982 sa agingga 1985. Sumungbasungbatak met kadagiti kulkulom iti Bannawag Magasin. Nagipatulod kadagiti opinion. Dayta laeng. 1986 idi damok iti nangpadas iti makisalip iti daniw nga esponsoran ti GUMIL Hawaii ken GUMIL Sinait. Ne, ket nangabak ketdin iti Maika-5 a Gungguna. Kunkunak iti bagik idi, a siguro a ket kabaelak met ngata a, iti agdaniw, ta apay a nangabakak?

Daytoy ti nangited iti reggetko a makasursuro nga agsurat. Pers istep, nasken a makipagkamengak met iti GUMIL wenno Gunglo Dagiti Mannurat nga Ilokano. Addaak iti Baguio, isu a nasken nga iti Baguioak met laeng nga agkameng. Husto met ti pannabuangay ti GUMIL Baguio. Maysaak ngarud kadagiti 14 a nakipagbuangay. Idi napanko inawat ti premiok iti national convention ti GF, isu met daydin ti kaunaan a yaatendarko iti anual kombension ti GUMIL. Sadiay Suso Beach Sta. Maria, Ilocos Sur. Ditoy a naam-ammok dagiti nalalaing a mannurat. Kunkunak iti bagik kastaakto met kadakuada.

Naikappengak iti GUMIL Baguio. Dimmar-ayak kadagiti seminar. Nakiramanak kadagiti workshop. Ngem nadismayaak. Dakkel a dismayak. Damo a maworkshop ti daniwko, ket nakaad-adu ti gusogosna! Impalapalda pay. Dida ketdi imbasura a. Impasayagda lattan. Napanko a pinidut. ta asino ngarud ti mangisakit ti sinurat no di mismo a nangsurat? Binasak. Nasukatan pati punctuation marks! Kasla naglugnakan ti nuang ti dua a panid a daniw iti doble espasio a kopunban. Sapay no di tallonsa nga oras a tinugtugkelak iti makinilia daydi a daniw? Ti bainkon! Nateppelak laeng ket ti bagik, ta kasla kayatko ket idi iti makidinnanogan. Umis-isemak lattan a, uray no agdardaran ti pusok. Kinnana ketdi, ti la ketdi nasarsarakanen! kunkunak lattan iti unegko. Mangnginumak met iti arak isu a nagbartekakon a. Idi simmangpetak iti dagusko impalapalko iti basuraan naikuadro a plake Dakilang Ugat Awards ti GUMIL Hawai, a nangabakak iti salip iti suronko. Nabainanak iti pirmi. Kasla ice cream a naibilag kadaydi a kanito.

(Nagkakatawa dagiti estudiante. Adda ti nagdillaw no apay a kasdiay ti napasamak. Adda ti nagtanabutob iti suronna ken adda met ti nangibaga a dina kayaten iti agsurat no kasta ti mapasamak. Adda met ti nasdaaw ta Hawaii, international kano. )

Wen, nasakit iti nakem ti kasta a napasamak. Isu nga insardengko iti nakigumgumil. No ituloyko, amangan no makidinnanogan wenno makigabboak pay kadagiti mannurat. Uray man ket no agpipinnaltogkami no isu ti kayatda, kunkunak idi a, iti bagik. Isu a diak nakimitmiting iti linawas a miting ti GUMIL Baguio iti mismo nga opisina ti Philippine Information Agency iti Burnham Park. Ni Peter La. Julian idi ti OIC Regional Director ti PIA-CAR ken isu ti nangilungalong iti pannakabuangay ti GUMIL Baguio. Ngem inay-ayodak dagiti naam-ammok a mannurat a kas kada Pedrito Sanidad a maysa a surveyor ken ti titser iti University of Baguio a ni Bagnos Cudiamat ken dagiti dua nga estudiante a kas kadakayo, a da Charlie Pinto ti UB (nga itan ket maestro ken korresponsal ti Balita) ken Josephine Iwatani ti SLU nga isunsa idi ti Miss GUMIL kadaydi a tawen (ken itan ket maysan a koresponsal ti Washington Post idiay US of A.) Ni Pedrito Sanidad iti nangsursuro kaniak nga agsurat iti sarita. Ni Bagnos Cudiamat iti daniw. Da Charlie Pinto ken Josephine Iwatani iti nangawis kaniak nga agkameng iti TRIBU MAGAZINE ken TRIBU NEWSPAPER. Ni Pedrito Sanidad ti nangawis kaniak nga agdaniwdaniw iti Baguio Daily Vibrations. Nagsasaruno dagiti impablaak ti Bannawag a sinuratko.

(Ania ti napasamak ti imbasurayo plake? Nagkakatawada pay.)

Pinidut ti anakko nga indulin. Mahilig met daytoy nga anakko nga agbasabasa. Bambantayannak no agsursuratak, lalo no agar-aramidak iti drama scripts ti radio. Nagsuratsurat met ken nakaipablaak kadagiti nadumaduma a magasin. Nangabak pay iti salip ti daniw. Itan no damagenda no ania ti kapintasan amin a premio ti inawatko, saan a dayta medallion ti Carlos Palanca Awards wenno dayta plake ti Home Life Magasin no di ket daydiay kaunaan a plake, ti Dakilang Ugat Awards.

3) Ania ti paulona ken balabalana ti kaunaan a saritayo a naipablaak?

“Meri Krismas, Sta. Claus,” ti paulona ken impablaak ti Bannawag. Maipapan iti maysa a nakarupay nga ubing a nakatakuat iti pudno a kinaasino ni Sta. Claus. Natural iti maysa nga ubing iti mamati ken ni Sta. Claus. Ngem itoy a sarita, agsipud ta masirib ken kanayon a pers honor ti klaseda ti ubing, natakutanna no asino a talaga ti Sta. Claus.

4) Adda particular a writer a nangited kadakayo iti inspirasion?

Ni Guy de Maupassant. Ti saritana a “The Necklace”. Nabasak iti maysa a bassit a libro a sagut kaniak daydi tatangko. Isu ti naynay a pagtataudan kadagiti libro a ken magasin a basbasaek. Agisangpet no kua idi ket siak iti kaunaan a pangiyawatanna. Siguro immabut iti dua nga estante iti kaadu dagiti libro ken magasin. Nagduduma a libro. Basaek amin dagiti maisangpet. Ngem maysa laeng ti iparitna a basaek, ti Agatha Christie. Ket nagnunogak iti Mills and Bonn (kastoy ti spellingnan?) kada ania dagidiayen a pocket books a mapanko gatangen idiay Vigan. Uray dagiti inspirational, educational, mystical ken nadumaduma nga “how to books” ket saan a napakawan.

Ti sarita ni Maupasant ti nangispirar kaniak nga agsurat iti sarita. Kinaagpaysuna, dagiti kaunaan a saritak a naipablaak iti Bannawag ket agpapadada iti structure, a kas iti structure ti sarita ni Maupassant.

4) Ania ti structure a kunkunayo? Ken ania dagiti us-uraenyo pay malaksid iti kas ken ni Maupassant?

Iti sinuratko a libro a napauluan iti “Duyog ti Singasing II” inanaganak daytoy ti Lying Triangle. (Impakitak kadakuada ti libro.) Iti Singapore Literature, awaganda daytoy ti Mountain Structure. (Indrowingko iti kopunban tapno makitada). Nakaidda a trayanggulo. Adda ti sarsaritaen ditoy a maysa a banag, a saan nga ammo dagiti agbasbasa. Sadanto laengen maammuan daytoy inton aggibus ti sarita. Maysa a twist ending. Iti “Meri Krismas, Sta. Claus”, mamati ti ubing ken ni Sta. Claus, isu nga agdawat iti regalo. Gagangay ti ubing a mamati ken ni Sta. Claus. Napintas ngamin dagiti ay-ayam dagiti gagagayyemna a remot controlled a kotsekotse. Isu a nagibitin met iti medias iti tawada tapno dumawat met. Ngem napaay laeng ti ubing piman ta kawes ken prutas ti inted ni Sta. Claus ken maysa a pammaregta a surat. Idi mangmamangan iti prutas ti ubing, napanunotna a kasla agpadpada ti penmanship da Sta. Claus ken ni tatang. Pinagkomperarna ti daily time record ti kaminero a tatangna ken ti surat ni Sta. Claus. Ditoy a naamuan ti ubing ti kinaasino ti mismo a Sta. Claus. “Iti Tulongannak, Ma’am”, maipapan met iti masirib nga estudiante iti hayskul, a bimmaba ti gradona idinto ta isu ti kasiriban. Di matimtimek ken kanayon nga agsangsangit iti eskuelaan. mariribukan ti maestrana isu a tinakuatanna no ania ti makagapu. Natakuatan ti maestra a masikog ti estudiante ket ti ama ti im-imetenna ket ti step fatherna. Iti “Ti Naidumduma Nga Ayat” ket maipapan met iti babai a makikallaysa. No kallaysa koma ket pasig amin a naragsak. Ngem ti naiparang ditoy ket pasig a liday. Agsangsangit ti nobia ken uray ti tallaong nga eksena ket agsasangit. kabaliktad iti eksena a pudno a biag, a naragsak no kallaysa. (Itoy a punto , magagaran dagiti estudiante no apay a kasta ti napasamak) Ngamin, ti nobia ket makikallaysa iti maysa a bangkay a nakaidda iti lungon. (Adda ti nagdamag no mabalin aya ti kasta?) Apay ket a saanen? Naibasar dayta a sarita iti Marlon Manalac Story iti Caloocan City. Anak ti police major a biktima ti salvage. Masikog ti nobia ni Marlon ken nasken a suroten ti sikog wenno ti maipasngay a maladaga ti apeliedo ti amana. Isu met laeng daytoy ti ramen ken argumento ti sarita. Isu nga isu ti situasion. In-compile-ko dagiti isyu ti “Tempo” sakbay a sinuratko. Daytoy a sarita ti kapartakan a naipablaak a sinuratko. Bulan no di man tawen ti urayen iti Bannawag sakbay a maipablaak ti sinurat. Ngem daytoy a saritak ket awan pay iti makabulan kalpasan nga impatulodko, naipablaaken.

5) Ania ti purpose ti structure?

No ti tren ket adda ti rilesna, adda ti runway ti eroplano, desdes ti pugo ken alingo, kali ti karayan, ti structure ket isu met ti dalan wenno pangipasakayan ti plot ti sarita. No awan ti structure ti sarita, dakkel ti posibilidadna a maiyaw-awan daytoy ket ti la ketdi ngarud pappapanan ti sarita wenno sabali ti lawlawatenna iti umno koma nga ibagana. Simmari. Isu a no adda ti structure, adda ti pagnaan ti sarita wenno masurot a dalan.

6) Ania pay dagiti dadduma nga structure nga us-usarenyo?

a) Traditional. (Indrowingko tapno mabuyada). Daytay kasla pana nga adda ti puntiriana a mansanas. No naibiat ti pana, napaspas ken puntaanna metten ti mansanas. Ti pagiggeman ti pana isu ti parikut ti sarita. Ti mansanas ti solusion ti parikut. Ni naibiat ti pana, napaspas. isu a napaspas met ti sarita no naibagan ti parikut a mapanen iti solusion.

b) Linear. (Indrowingko). Nalinteg. Straight line. Laeng ta mangrugi daytoy iti close symbolism ken aggibus iti close symbolism. No Close symbolism no kuna, daydiay laeng addaan iti maymaysa a meaning wenno kaipapanan. Saan a rekomendado daytoy a para kadagiti agdadamo a mannurat. Ngamin para laeng daytoy iti pangngarig a sarita wenno ad-adda a ti tema wenno ti importante ditoy ngem ti sibubukel a sarita. Adda sabali a kayat a sawen ti sarita a saan a daydiay ibagbagana.

c) Clockwise circle. No ania ti naggapuan ti sarita isu met laeng ti naggibusan ti sarita.

d) Counterclockwise. Kabaliktad ti counter. Para kadagiti retrospective story. Mab

e) Patterned. Dagiti naipadron iti maysa a pakasaritaan: kas iti banuar, malalaki, pasamak iti maysa a lugar, ken dadduma pay.

7) Mas importante kadi daytoy nga structure ngem ti conflict situation ti story?

Ti structure ket isu ti dalan wenno pangipasakayan ti plot. Whether ti plot ti sarita ket nakaro wenno saan ti conflict wenno awanan iti conflict situation, ipasakay nga ipasakay latta ti sarita iti structure tapno adda ti turongen ken dalan ti plot. Maysa nga aramid ti arte ti addaan iti structure a sarita.

8) Kunayo, adda ti sarita nga awanan ti conflict situation?

Wen, adda met. Depende ngamin ti classification ti story. No daytoy ket it falls under the classification of realism, wen, nasken a nakaro ti conflict situation. Ngem no kadagiti dadduma, uray ngatan awanen wenno nakapsut ti conflict situation, napintas latta ti sarita.

(Itoy a punto, nadlawko a kasla saan nga ammo wenno dipay napagadalan dagiti estudiante daytoy a banag.)

Iti panaglektiurko idi June 18, 2005 sadiay Don Mariano Marcos Memorial State University, nakanganga dagiti mannursuro ken estudiante ken dagiti agngayangay ken mannurat ti GUMIL La Union idi kinadebatek dagiti dua Bucaneg Awardee (Peter La. Julian ken Edilberto H. Angco), nag-editor ti Bannawag Herminio Calica. Iti lektiur dagiti tallo, ket naipangpangruna kadakuada ti conflict situation idinto ta kaniak ket saan. Diak a dinakamat. Imbagak a daydi Pelagio Alcantara ti nangisuro kaniak, nagulimekda. No apay a diak unay iti conflict situation, adtoy dagiti classification ti story ken kasano iti pannakaisuratda. A kas iti inlektiurko idiay DMMMSU. (Inruarko manipud iti folder ti nakaisuratnan tapno ibasak).

A) REALISM. Itoy a klase a nakasentro ti tignay babaen kadagiti mapaspaspasamak iti gimong wenno agdadata a mapaspasamak iti gimong; daytay nay mapaspasamak, napasamak ken mapasamakto a kinapudno ken agdadata a kinapudno, ken nakapappapati a kinapudno. Mapaspasamak iti realidad weno pudno a biag. Ngarud, rumbeng laeng daytoy nga addaan iti risiris wenno conflict situation nga agbatay iti kinapudno a mapaspasamak iti gimong. Ngarud, nabatad nga adda ditoy ti ARGUMENTO ken PANANGISTORIA kadagiti pasamak wenno pagteng a maipapan iti tao iti gimong. Ngarud, no adda ti ARGUMENTO ken PANANGISTORIA kadagiti pasamak wenno pagteng, nalawag ngarud iti KINAADDA ti risiris daytoy a kas pangpaimas ti situasion iti dayta nga ES-ESTORIAEN. Kadagiti kakastoy a klase ti sarita ket nabileg dagiti risiris a tao kontra tao ken tao.

Dagiti sarita a maaksion ken madrama, a kas kadagiti sumaganad:

1) panagaapa dagiti karakter babaen iti BERBAL
2) panagaapa dagiti karakter babaen iti PISIKAL
3) panagtupa kadagiti kapanunotan, kayat, ken essem dagiti karakter
4) nabara a diskusion dagiti karakter
5) nagsasagannad, nagsasaruno a di panagkikinnaawatan dagiti karakter
6) tinnagibassitan dagiti karakter iti sangonsangon wenno iti liklikudan wenno iti ummong
7) ken dadduma pay

Dagiti ngarud karakter ti pagtaudan dagiti risiris. Isuda ti pagtaudan ken mangsolbar dayta a risiris babaen iti panagtignayda iti bukodda a kapanunotan, wagas ken pamuspusan. Iti sabali pay, mabalin met nga inayon ditoy dagiti nagtema iti kinaganggannaet, a pakakitaan kadagiti risiris a tao kontra iti gimong. A dagiti wenno ti maysa a tao ket ganggannaet iti lubong a pagnanaedanna. No kasano a risuten ti karakter ti parikutna daytoy laeng iti maisurat.

B) 2) HUMANISM --- iti bukodko a panirigan, saan nga importante kadaytoy a klasipikasion ti sarita ti nakaro a risiris. Kadagiti dadduma a sarita nga innak nabasbasa itoy a klasipikasion, awan pay a pulos ti makuna a risiris iti sarita.

Ta ania ngamin aya ti makunkuna a HUMANISMO? Isu daytoy ti pangibaskagan kadagiti ideals ken idealism, pilosopia ken pammati. Ti klase itoy a sarita ket ad-adda nga idur-asna ti pagsayaatan ti tao ken ti kararuana. Nakasentro ditoy ti idudur-as ti tao ken ti kararua a saan ket a para iti entertainment.

Pasaray iparangda ti maysa a sarita a kas pangngarig para iti dur-as ti kararua ti tao. Maibilang dagiti sarita iti Iluko dagiti pangarig a sarita a kas kadagiti sinurat ni Juan S. P. Hidalgo, Jr,. Lorenzo Tabin, Agustin DC Rubin, Reynaldo A.Duque ken dadduma pay.

Dagiti pangngarig a sarita dagiti kakastoy. Pangngarig a saan nga importante ti risiris ta naipangpangruna ti kararua. Isu a makuna nga agkabaliktad ti humanismo ken realismo. Iti realismo, makita dagiti negatibo a parang iti maysa a sarita. Idinto ta iti humanismo ket awan a pulos iti negatibo a maisurat. Pasig amin a dur-asan ti karararua no dipay ket ti sangkataw-an.

Iti ababa a pannao, dagiti sarita a kakastoy ket maipapan iti ideals ken idealismo, philosopia, sikolohia a sarita wenno pangngarig. Bassit no dipay ket awan ti risiris wenno conflict situation ti sarita.

Adtoy ti ehemplo a sarita:

1) Ti Bituen Ni Namnama - ni Juan SP. Hidalgo, Jr.
2) Ni Paran ken ti Unibersidad ti Carmen -- Juan SP Hidalgo, Jr.
3) Ti Dana Nga Agpa-Kalimugtong -- ni Reynaldo A. Duque
4) Ti sarita ni Agustin DC Rubin nga impangabakna iti umuna a pasalip to Premio Andel
5.) The Great Stoneface -- ni Nathaniel Hawthorne
6) The Balloon -- nangabak a 1st prize iti Palanca (?)
7) The Kite --ni Kerima Pulotan -- 1st iti Palanca wenno Panorama itayen?
8) Nadara Ti Aldaw ni Eva -- toy numo toy biang
9) ken adu pay

D) NATURALISM -- kapada met laeng ti realismo ngem adda dagiti nagdumaanda. Dua a klase daytoy. 1) Masurat ditoy dagiti kababalin, aramid, ugali, pammati ti MAYSA A TAO - wenno maysa a CHARACTER STORY. 2) Masurat dagiti aramid, ugali, kababalin iti maysa a lugar (i.e., purok, barangay, kdp.). --local color story. Ti local story a makunkuna ket isu met ti aw-awaganda iti PROVINCIALISM. Dagiti buya, kabibiag dagiti agindeg AS A WHOLE iti rural areas (ken ita ket addan dagiti sumagmamano nga agkuna nga uray dagiti depressed urban.) Nakapsut no dipay ket awanan ti risiris dagiti sarita a kakastoy. No adda man ti maiparang a negatibo a parang ket agdalanen nga agdalan daytoy a kas kiddaw a karakterasassion ti/dagiti karakter.

Nakisang iti Iluko dagiti kakastoy a klase ti sarita. Ngamin nagnunog dagiti mannurat iti realismo.

Iti agdama, ni laengen Prescillano Bermudez ti agsursurat iti kakastoy a sarita, kalpasan a nagtallopulo ti pluma ni Bagnos Cudiamat. No adda man dagiti mannurat a makaisurat itoy a klase, saanna a maulit a saan a kas kadagiti nadakamat a dua a kunaek a daytoy ti paboritoda a suraten. Ni Marcelino Tablizo ti pasaray adda met maisuratna a kastoy.

Makuna a risiris itoy a klasipikasion ket nalag-an no dipay ket awan a ti risiris.

No ti inka insurat ket ti maipapan iti kababalin, ugali ken kapanunotan ti maysa a tao, daydiay laeng met ti inka insurat nga awanan iti argumento ta maysa la ngarud a character story daytoy. Kasano koma a laokam ti argumento ti maysa a character story?

No maipapan met iti lugar ti inka suraten, awan ngarud ti makuna nga argumento ditoy no di laeng dagiti buya ti inka imparang. Ania ngarud ti isuratmo a risirisna dita? Malaksid no kabilangka kadagiti agindeg ken sika a mismo ti naretor ket kayatmo kayatmo a balbaliwan ti situation ta adda bassit verbal argument kadagiti dadduma ngem awanmet kadagiti dadduma. Segun ti pannakasuratna daytan. Isu a nalag-an wenno awanan iti risiris. Malaksid no iti depressed urban area ti sinuratmo ket maysa kadagiti maton ti karaktermo, natural nga adda ti napisikalan a risiris. Ngem mabalinmo met a liklikan no kayatmo? Ngem no dimo maliklikan, nasken ngarud iti panangikabilmo iti redeeming quality ti sarita wenno ti suhestion iti posible a panagbalbaliw ken dur-as.

Dakkel a factor ti Bannawag iti panagbaliwbaliw ti taray dagiti Iluko produced story. Depende ti editor. Kadagiti immuna nga editor sakbay ni Jose A. Bragado, timmaud dagiti sarita a humanism, naturalism ken stream of consciousness. Idi nagtakem nga editor ni Jose Bragado, mas kaykayatna dagiti sarita a narisiris, ti realismo. Ngarud, adu dagiti mannurat nga agkabanuag iti agdama a patienda a nasken ti narisiris a sarita gapu iti impluensia ti editor’s factor. Maaksion, madrama, ken maargumento.

4) STREAM OF CONSCIOUSNESS -- ti kapanunotan, rikna ti MAYSA a karakter ti maisurat nga awanan a pulos iti ARGUMENTO ken PANAGISTORIA iti maysa a pasamak. Daytoy a klase ti panangiparang iti sarita ket immuna nga imparang ni Edouard Dujardin iti nobelana a Les Lauriers Sont Coupes idi 1888.

Ti stream of consciousness kayatna a sawen ket ti panagtaray ti marikrikna, ti makin-uneg a marikrikna a saan ket nga iti makinruar a marikna, makita, maangot , mangngeg ken mananam. Inner feelings daytoy. Inadaptar daytoy dagiti nalatak a mannurat iti lubong a kas kada William James, James Joyce, Virginia Woolf ken William Faulkner. No tumpuar ti conflict situation ditoy ket ti man against self wenno against society ngem nalag-an laeng a risiris no dipay ket awan a. Depende ti panakaisuratna.

Kadagitoy a nadakamat, makuna a ti risiris nupay paset ti sarita, ket dagiti tallo a naudi a klasipikasion ti sarita ket NALAG-AN no dipay ket AWAN ti risiris a mabasa. Ngamin dagitoy a sarita ket awanan iti ARGUMENTO.

Ngarud, iti ababa a pannao, adu met dagiti sarita nga awanan iti argumento wenno posible a risiris nga inka iparang.

Iti ababa a pannao, no nagsuratka iti narisiris, wenno ti addaan iti argumento, ekspektarem ngarud dayta a sinuratmo ket addaan iti negatibo a parang. Ket tapno mabalanse dayta a negatibo a parang, nasken ngarud a mangikabilka iti redeeming quality ti sarita. Ta ti argumento ken risiris ket maysa a negatibo a parang.

Ngem no ti sinuratmo ket maipapam laeng iti nasin-aw a pilosopia, kapanununotan, prinsipio ken marikrikna iti kaunggan, awan ngarud ti maisurat dita nga argumento. Ket no awan iti maisurat nga argumento, awan ngarud met ti maisurat a risiris.

Iti paliiwko, no aglaban dagiti dua a sarita a narisiris ken ti idealismo iti maysa salip ti sarita, ad-adda a mangabak dagiti idealismo.

Ngarud, no kadagiti agdadamo pay laeng a mannurat iti pangibagaan kadagiti banag iti panagsuratan iti sarita, no kasano iti agaramid iti sarita, ad-adda ngarud nga irekomendak dagiti sarita nga awanan iti argumento.

Uray idi rinugiak iti nagsuratsurat, ad-addan a dagiti awanan iti argumento iti innak basaen. Masadutak laeng a mangbasa kadagiti sarita a napnoan iti argumento ta karrugik pay laeng a basaen addan ti pamalpalatpatak a gibusna. Ken posible pay nga awan ti mapidutko a dur-as ti mental, spiritual ken intellectual ta ngamin ti intension dagiti naargumento a sarita ket para iti entertainment.

(Binasak a paset ti inlektiurko isu a kasla napaksuyan dagiti estudiante a dimngeg. Isu a dinamagko no ania ti sumaruno a saludsodda.)

9) Ania dayta redeeming quality?

No nangisuratka iti negatibo a parang, nasken nga allangonem, sakaem, subbotem daytoy babaen iti positibo a parang wenno suhestion iti panagbalbaliw ken dur-as.

10) Ania ti paboritom a sursuraten?

Base iti librok a “Kayabang” (impakitak ti listaan dagiti datos), iti duapulo ket uppat a linaonna, sangapulo ti socio-political, tallo ti maipapan ti history and culture, lima ti love story, dua ti fantasy ken uppat ti family-oriented stories.

No apay nga adu ti socio-political, ngamin napintas nga aramiden dagiti pakasaritaan ti tao ken ti politikana iti agdama a gimong wenno iti panawenna.

11) Ania ti akem ni mannurat iti agdama a mapaspasamak a politika ti pagilian?

Nasken a makiraman ni mannurat iti agdama a mapaspasamak a politika ti pagilian. Ngem saan a ti sistema ti panagturay no di ket ti panangiparangna met ti bukodna a political platform in form of short stories, poems, features and other writings. Ti politika ti maysa a mannurat ket saan a no ania ti sistema ti gobierno ti rumbeng ken umno, saan a no asino ti kappengam a partido political no di ket agnanayon nga adda iti tengnga. Kanayon a makiramraman ken makibibiang ni mannurat, ngem awan iti ayunanna, no di ket ibagana dagiti agdadata a parikut ti gimong ken ti politika ket mangidatag met iti suhestion ken posible a solusion dagitoy a parikut ti gimong wenno politika. Saan a basta ipukkawna ti agruprupsa a lasag ti tao iti ngiwat buaya no dipay ket apay a tao ti sinda ti buaya ken no kasano a malapdan ti panangsida ti buaya ti tao ken no kasano nga iliklik ti tao iti buaya wenno kasano a parmeken wenno iti kasayaatan iti amin amin ket paammuen ken gayyemen ti tao ti buaya tapno saanen nga agdangran pay iti tao ken iti gimong. Kastoy ti makunak nga ideal a politika ni mannurat: saan a daydiay kinaadda ti partidona political ta addaan met iti bukod a partido, nga isu daytoy ti plumana, ti plumana nga isu koma ti pagtaudan dagiti solusion ti panagbalbaliw ti tao, ti gimong ken ti lugar a pagnanaedan iti bukodna a panawen. Saan koma a makaadministration wenno makaopposition no di ket adda a kankanayon iti tengnga nga agsapsapul iti posible a panagkappia ken panagsinnallabay dagiti dua a partido politilal a para iti dur-as ken ibibileg ti pagilia ken ni Filipino a mismo; agtultuloy a panagsapul iti wagas a sungbat dagiti agdama a parikut ti gimong ken ti agdama a politika ken ekonomia ti pagilian.

12) Ngem patayenda met dagiti mannurat, lalo dagiti adda iti media? Ania ti makunayo itoy?

Nakaam-amak. Lalo kaniak nga editor ti pagiwarnak. (Impabasak dagiti sumagmamano nga isyu ti TAWID NEWS MAGASIN). Dagiti makuna a mannurat a nakaiggem iti sigagangat a candela ken insegida a dinepdep dagiti saan a mangayat iti lawag. Maysa pay a parikut ti mannurat daytoy a nasken nga ikkanna iti sungbat ta ne nasuroken a 50 wenno 58sa dagiti natay a media sipud iti panawen ni Presidente Cory. Isu a no daddumna, no adda ti nasken a pitiken ken ikkan iti suhestion iti maysa a parikut ti gimong ken iti politika, nasken nga agaramatak pay ti pen name.

12) Ania dagiti pen nameyo?

(Intedko ti listaan dagiti pen name nga aramatko. Diak a mabalin nga idatag ditoy, ta maysa a sekreto.)

13) Apay nga ad-adu ti nagan ti babai a pen nameyo?

Ania ngamin aya ti kaykayat ti lalaki, saan kadi a babai?

(Nagkakatawada.)

Kidding aside, dagita a nagan iti immuna a simrek iti panunotko iti agarikapak iti pen name.

13) Ania ti makunayo kadagiti literary produce iti agdama?

Nadur-as no ti Philippine Literature as a whole. Napipintas agsipud ta adu dagiti pasalip a pagtaudan dagiti napipintas nga apit.

14) Iti Iluko Literature?

Napintas met ta adu dagiti pasalip iti Literatura Ilokana. Adda ti aktibo nga organisasion a mangpabpabileg itoy. Adu met dagiti Ilokano magasin ken pagiwarnak a lalo pay a mangpabileg. Saan laeng nga iti Ilocandia no dipay ket iti amin a paset ti lubong ti pagtaudan dagiti mangisakit iti bukodda a literatura ken bukodda a dila.

15) How about the quality?

Quality pay laeng dagiti produce. Nupay ad-adu nga amang dagiti agtutubo a mannurat, adda pay laeng dagiti sumagmamano a bangolan a pagtaudan dagiti de kalidad a sinurat lalo iti sarita.

16) Ania ti diperensia dagiti sinurat dagiti agtutubo ken dagiti bangolan?

Nupay napipintas ti sinurat dagiti agtutubo, adda pay laeng dagiti dadduma a malipatanna no kua dagiti dadduma ramen ti sarita. Ket ti napaliiwko kadagiti naglabas a pasalip, kas maysa a komentarista ken kritiko (impakitak kadakuada ti librok maipapan iti kritisismo, ti KRITIKA KEN PANIRIGAN), nakurang dagiti agtutubo ti karakterisasion, ti focus ken dadduma a ramen ti sarita. Nupay adda dagiti nangabak iti salip, ta kaadduan ti inikkantayo iti komento ket dagiti nangabak kadagiti nadumaduma a pasalip, saan pay laeng a makuna a perpekto ti aramid dagiti agtutubo no idilig kadagiti bangolan.

17) No saan a perpekto ti sinurat dagiti agtutubo, nupay nangabakda, saan kadi a daytoy ti rason a nababa ti kalidad dagiti sinurat?

Posible met a dayta ket maysa a factor. Ngamin, agpukaw no kuan dagiti bangolan wenno nalalaing a mannurat. No lumaingdan ket addan ti sabali a pangisangratanda ti plumada, nga isu daytoy ti bukodda a propesion ken ti pamiliada. Maysa met a nobela a dipay naggibus ti propesion. Maysa met a nobela a dipay naggibus ti mangtaming ti pakaseknan ti pamilia. Daytoyen no kua ti pangibukbukan ni batidon a mannurat ti panawenna. Tumaud met dagiti agtutubo. Ket dagiti agtutubo, dumtengto met kadakuada iti panangipamaysada ti propesionda ken ti pamiliada ket maidissoda ti plumada. Daytoy no maipapan iti sarita-Iluko. Ngem no iti daniw, ad-adda a nalalaing dagiti agtutubo ita ngem dagiti immuna a mannaniw. Sabali ti istiloda ken adu dagiti wagasda ken ammoda no ikompara iti daan a dandaniw-Iluko. Adu idi ti daniw iti naisurat iti achmeismo. Itan ket nagduduma, adda ti simbolist, imagist ken constructivist.

18) Ania ti acmeist?

A poet who writes with clarity, precision and conreteness. Nalawag, ababa ken namsek. No ania daydiay sasawenna, isu lattan ti kayatna a sawen. Awanen iti sabali pay a meaning ti dandaniwenna. Isu lattan daydiay ibagbagana.

Ti symbolist ket daydiay agdandaniw iti nakaun-uneg a nasken a basabasaem a mamin-adu sakbay a maawatan ti ibagbagana. Kaadduan ket dimo maawatan, ket no dimo maawatan saan a para kenka dayta a daniw no di ket adda iti naikari a para dayta ket saan a sika. Ngamin ti daniw ket maysa nga eklusibo a komunikasion ti mannaniw ken iti nakaisangratanna. No saan a sika iti nakaisangratanna dayta, saan ngarud a para kenka ket dimo met ngarud maawatan gapu ta saan a para kenka dayta.

Ti imagist ket adda ti ibagbagana met a maysa a banag, tao, lugar, puersa ti nakaparsuaan ngem dina met ibaga a direkta no di ket pingilpingilenna laeng wenno yarigna wenno saan met palikawlikawanna ngem iti panunot ti agbasbasa, ammona a dayta ti ibagbagana uray no dina imbaga.

Ti constructivist ket isu met laeng dagiti futurist. Ti maipapan iti masakbayan ti kararua, ti tao, ti gimong, ti nakaparsuaan iti inda met lablabiden iti man nalawag a wagas ken iti narigat a maitugotan. Adu dagiti mannaniw iti Iluko a kastoy ti kaay-ayoda a daniwen. No saan a mammagbaga, adda ti ibagbagana.

Iti bukodko a kapanunotan, intag-ay pay ni agtutubo a mannurat ti kalidad ti achmeism a daniw. Dagiti achmeism a daniw da Lawrence Decena Martin, Roy V. Aragon, Clesencio Rambaud, Daniel Nesperos to name a few, ket simmina iti achmeism iti napalabas. Adayo a napimpintas, nabakbaked ken mas makatotohanan ti agdama a daniw nga achmeism. Kasla adda nakakadaldakkel a diperensia, ngem diak pay laeng maibaga dayta. Panggepko a sukisoken iti masakbayan. Ngem maysa laeng ti ammok, mas de kalidad ti achmeism iti agdama ngem iti napalabas. Adtoy ti dagiti dua a klase ti achemism, basaenyo, maysa a Tagalog ken maysa nga Iluko.

19) Napagadalanmi dagita a termino malaksid kadayta achmeist ken achmeism. Bukodyo kadi a termino daytoy?

Saan. Manipud ken ni Borris Pasternak. Maysa a nalaing a Russian writer.

(Inukradko ti libro ti Pasternak a napauluan iti “I Remember”, maysa nga autobiography. Impabasak ti panid. Ket nadlawko a saanda nga am-ammo no asino ti Pasternak. Idi dinamagko kadakuada, talaga nga awan iti makaammo kadakuada ‘toy nalaing a Russian writer!)

Dagiti dadduma termino ket manipud met laeng ken ni Pasternak. Inadaptarko laeng. (Impakitak dagiti panid tapno basaenda.)

21) Adda kadi pamalpalatpatanyo no apay nga addaanda iti diprensia dagita nga achmeism? In your mind lang…

What do you think, no ni Dr. Jose RIzal ket sibibiag ita a panawen, agbalin ngata a hero? or national hero? Wenno no nagbiag ngata ni Ninoy Aquino idi panawen ti Kastila, nagbalin ngata a mitsa ti rebulosion?

(Itoy a pagteng ket alusiisen dagiti estudiante. Nadlawko a dida unay maawatan dagiti pangngarig. Isu a binaliwak manen.

May be, ti time factor ket maysa a rason. Sabali ti mapaspasamak idi a panawen no ikumpara iti agdama a panawen. Nalabit a daytoy ti maysa a nagdumaanda. Ta ngamin dagitoy a daniw ket agdadata a ladawan ti panawen. Saan laeng a napapanahon, no dipay ket panlipunan a makunkuna. Ti society wenno lipunan ti napalabas ket naisabali iti agdama. Kitaen dayta daniw ni Roy Aragon, a nangbasnotanna ti maipapan iti sistema ti edukasion. Napolitikaan a daniw. Daniw a makiramraman ken makibalballaet kadagiti parikut ti gimong. Ta ngamin ket ti maysa nga akem ni mannurat ket ti panagbalinna a mata ken lapayag iti lugar a pagnanaedanna iti panawenna. Dayta daniw Daniel Nesperos a “Panagawid” ket mariknam dita ti saem ken rikriknaen ti maysa a balik-probinsia. Kinopia ni Nesperos dayta a daniw iti mismo a nature -- iti nature ti agbalik-probinsia. Agpada dagita daniw da Nesperos ken Aragon nga addaanda iti kararua.

Kadagiti daan nga achmeism, konserbatibo la unay, nalmes iti nakaro a leddanag, sennaay, mangaskasaba, adu a lua ngem daniw met nga awanan iti kararua. Dagiti daniw nga agatsang-aw ti relihion wenno ginnubal ti pammati. Importante dayta kararua “soul” iti daniw.

(Adda nagdamag no ania dayta a “soul”)

Something beautiful a no di man marikna, makita, nangngeg, naramanan, naangot ni reader ammona nga adda ti “datdatlag a banag a nagtaud iti dayta a daniw nga nga ikkanna iti importansia ken panangipateg ken appreciation.

21) Kasano aya ti agsurat iti napintas a daniw?

(Inruarko manipud iti envelop ti maysa a koponban a naglaon iti Notes On Poetry ken imbasak kadakuada)

Kunak, kastoy ti agsurat iti daniw, masapul nga adda dagitoy a tallo a paset ti daniw. Talloda laeng. Isuda dagitoy ne, imbasak:

1. COHERENT --
a) Commonsense
b) Commonsensical
c) Valid -- suitable, applicable, convincing, compelling (undeniable and forceful), legitimate, official, legal, legally binding
d) Lucid --clear, thought through, logical, simple
e) Rational -- balance, normal, based on reasoned
f) Consistent --- reliable, steady, dependable, constant, unswerving, unfailing
g) Articulate -- eloquent, fluent, expressive, communicative

2) IMAGING -- means a symbolism or reorientation -- through figure of speech

3) FOCUS -- center, heart, focal point, hub, center of attention, meeting point
a) center -- an axis, where the idea revolve or discuss--sometimes they called this as central metaphor
b) heart -- spirit, mind, compassion, sympathy, empathy, feeling, sensitivity
c) focal point - sense of important

Nangipabasaak kadagiti nagduduma nga ehemplo.

22) Mabalin iti dumawat iti kopia kadagiti sinuratyo nga inkam pagadalan idiay eskuelaan?

(Seniales daytoy iti panagngudon ti interbiu wenno lektiur?) Tinaldiapak ti relo iti diding ket pasadon alassiete iti rabii!)

Mabalin. Ikkankayo kadagiti sumagmamano a daniw ken sarita iti Iluko, dagiti nangab-abak ken kasta met iti daniw ken sarita a Tagalog. No iprintatayo, abutentayo ngata iti tengnga ti rabii. Isu a nasaysayaat no idisketko laengen iti floppy disk.

(Ket napanak nangidisket iti intedko kadakuada.) ###


(Impablaak ti Tawid News Magasin iti dayta met la a tawen)

1 comment:

savita said...

PART TIME HOME JOBS | DO OFFLINE DATA ENTRY JOB

Is your search for a home job always ends in some kind of SCAM OR FRAUD? If so, don’t loose heart, because visionjobcare.com brings you, 100% genuine and legitimate home jobs. Do offline data entry at home, submit the job through email and get paid handsomely every month. Millions already Joined & Benefitted with our service. For more details E-mail us at support.visionjob@gmail.com
Visit Us at http://www.visionjobcare.com/XXX.html