Sunday, August 17, 2008

Ti kari a naisurat iti rabaw ti danum

Iti naminsan, nagkarin a saanen nga agtaray a para presidente iti mismo a sanguanan ti monumento ni Dr. Jose Rizal iti aldaw a panangselebrar iti kaaldawan iti pannakaiyanak ti nailian a banuar, ngem saan a natungpal dayta a waragawag. Isu nga addan dagiti wagaragawag nga agpatingga laengen iti waragawag ngem saan nga agmata wenno tumaud a kinapudno agsipud ta naisuratda laeng daytoy iti rabaw ti danum.

Naisuratda laeng iti rabaw ti danum, a kayatna a sawen a kalpasan iti panangiwaragawag agpatingga laeng dita ket akemna ti saanen a dumur-as wenno matungpal agsipud ta agpukaw metten daytoy a banag no di man malipatan wenno kas itay kunadan, a kari nga intayab ti kali.

Iti panagtung-ed ti adminstrasion iti Resolutiuon No. 10 a mangawag ti kongreso para iti Constituent Assembly a mangamiendar ti constitusion tapno maipagna iti panagbalbaliw ti porma ti gobierno a kas federal form of government ket saan a maikkat dayta dakkel unay a panagduadua a kayat laeng ti pangulo nga umatiddog ti panagtakemna. Saan a maikkat iti nalaus a panagduadua iti nalimed nga agenda iti kellaat nga iyaanamong ti administrasion kalpsaan a saan man laeng a pulos a naadakamat iti napalabas a SONA daytoy a tungtongan.

Nupay nainget la unay iti panangtubngar ken panangidarirag ti adminsitrasion nga awan iti kinapudno iti adda iti panunot dagiti umili a kayat laeng a paatiddogen ti pangulo ti terminona ket saan a maikkat gapu ta kasta man met laengen iti inkari ti pangulo a dina panagtaray iti iti eleksion kalpasan iti terminona. Ngem nagtaray. Naakusaran pay iti panagkusit. Saan laeng a bastabasta panagkusit no di pay ket dakkel a gerret dagiti umili iti namati itoy alegasion nga inna panagkusit iti eleksion.

Saan a maikkat kadagiti umili a saanda a mamati iti naibaga ta napasamaken dayta iti kallabes. No maysa a koma a tina a nangisit dayta a kari ket naisuyat iti nakapudpudaw iti purawna a tisiert ket namantsaanen. Napellasanen iti kinasayaatna. Namantsaan metten ti isip ken panunot dagiti umili gapu iti kallabes a napasamak. Ti mantsa ken mantsa.

Saan a dagiti umili iti nanginaw ken nangipasngay iti saan a panagtalek. Saan nga isuda a mismo iti nagtaudanna no di ket nagtaud a mismo iti pangulo kadayta a biddut a pannanganna iti bukodna a sao. Isu a mismo iti nangkali iti nalawa ken nauneg nga abut nga isu a mismo iti maikursong iti inna pannnagna. Isu a mismo iti nangipallangatok ngem ti bato nagdisso a mismo iti ulona met laeng.

Iti 2008 SONA, kuna ti pangulo, "For the remainder of my term until I step down in 2010, the best thing we can do is to stay focused on economic reforms, while providing peace, order and stability." Kasta man met laengen iti inkarina iti sanguanan ti monumento ti nailian a banuar ngem dina tinungpal. Ulitenna manen daytoy, a dina tinungpal ken saan a naikankano ti signipikante ti nailian a banuar iti insawang, kasano ngarud nga ibaga manen iti pananamati dagiti umili iti kasta a waragawag? No sibibiag ti naiklian a banuar, sigurado la ketdi a nakamisuot kadaytoy a banag gapu ta naaramat laeng isuna a kas paganodan iti kabukbokodan a panggep.

Ti makunami, nasaysayaat iti aramid ngem ti sao. Aramid ti pakakitaan.

No maminsan, iti ngiwat ti maysa a tao iti inna pakabasolan ta maikaglis no kua ti saan a nariendaan a dila. Ngem iti di panangrienda ti dila iti ibagbagana, ditoy met a manguram iti kinaasino. No ania iti imbaga, tungpalen tapno dagiti tattao inda agraem. Ti tao nga addaan iti maymaysa a sao itandudo a mismo dagiti saona…#

Isu a nasaysayaat nga agtrabaho koma ni PGMA ken ti gobiernona ngem ti sao a sao.##

Wednesday, August 13, 2008

Decriminalization of libel case? Aguray…!


Saan ngata a nakarkaron iti panagpapatay kadagiti katrabaho iti media no mapukawen a naminpinasan ti libel case? Kadakami a biang, mas dakdakkel a peggad iti pannakaikkat ti libel case a kas kaso ngem ti sumango iti libel case. Amangan no agayus ti karayan a dara iti mas nakarkaro a panagparti…

No madecriminalized ti libel case, awanen iti sabali pay a gammatan ti subject no di agibales babaen iti bukodna a pangngeddeng, ket karamanen ditoy ti pammapatay. Agsipud ta saan a makadarum adda la ketdi ti tendensiana nga umasideg kadagiti hired killers wenno kadagiti badigardna wenno isu a mismo iti mangiwayat iti pammapatay.

Ngem no adda pay laeng ti libel case, ad-adu met ngata iti mangibalakad kenkuana a nasaysayaat wenno mas sibilidad ti panagdarum ket ti korte ti mangeddeng no libelous in nature ti naisurat wenno saan. Maliklikan no kuan dayta ad-adu pay a panagparti.

Asino ti agbuteng iti libel case? Karamanen daytoy a peggad iti trabaho ti broadcaster ken journalist. Sakbay a sinerrek daytoy a trabaho, namnamaemon nga iti maysa nga aldaw ket sumangoka a sumango kadaytoy. Ngem iti kaanoman, saanto nga agballigi ti libel case no ti sinurat ket agbatay iti kinapudno ken awanen iti sabali nga insurat no di kinapudno laeng. Asino ngarud ti mabuteng? No broadcaster ken journalist ket agsasao iti kinapudno, apay a mabuteng?

Mas mamatikami ti responsible reporting a maisaknap iti panagtrabaho. Kasapulan unay ti professional ethics wenno professionalism iti trabaho. Liklikan koma iti bukod nga interes. No la ketdi adda dagiti pagibasaran ken pagbatayan kadagiti insurat, wenno kinapudno amin nga insurat, ania ngarud iti pagbutngan? Ti kinapudno ti armas ti media a mangisalakan kenkuana iti libel case. Saanto a maikuspil ti agsasao iti kinapudno, ta rumuar ket rumuarto latta ti kinapudno.

Isu a makunami, sakbay ti decriminalization, maadal ken matimbang ken maamiris koma a nalaing dagiti epektona. Saan koma a maisarwag ti dinnardarasudos ta dinto ket tumaud iti ad-adu a panagpapatay.

Ayunanmi met ti memorandum circular ti Korte Suprema a panagmulta laeng ti dusa ti libel case imbes a kaso a pannakabalud. ##

Sunday, August 10, 2008

sarita

TI KAPARTAKAN ITI AMIN
(Maysa nga Inaangaw a Sarsarita)



Kasano aya iti mangpaisem? Wenno mangpagarakgak (no lalaki) wenno mangpagarikgik (no babai)?

Nagadu a wagas. Ket maysa ditoyen dagiti babassit a sarsarita a mapidut iti tuttotan. Iti tungtongan iti ubet ti baso ken kalangiking ti botelia.

Ket adtoy man ti maysa a napidutko nga inaangaw a sarsarita a posible met a mangpaisem kadakayo:

Narigat a talagan ti sumrek iti trabaho iti Pinas. Daydiay maysa laeng a bakante, ginasut ti aplikante, lalo iti pribado a sector. No iti met gobierno, no awan ti endorsement credentialmo a politiko wenno nangato a tao, amusayam dayta subsobmo. Narigat met ngamin iti awan iti trabahona. Ni dika man la makagatang met iti kayatmo a gatangen. Uray iti salesclerk wenno para lako laeng ken janitor ket nasken pay a college level wenno college graduate.

Kas iti maysa a dakkel a department store. Narigatan ti human resources specialist nga agpili kadagiti kualipikado. Masapul nga esmarte, alibtak nga agpanunot ken ammona iti lumsot kadagiti tumaud a parikut. Dagitoy ti sinapul ti HR specialist a kualipikasion kadagiti aplikante. Uppat laeng ti naarisitna kadagiti pinullo nga aplikante.

Impasidongna ida iti maysa nga interbiu a mangammo ti kabaelan ti tunggal maysa no esmarte, naalibtak nga agpanunot ken ammona iti lumsot kadagiti sumangbay a parikut. Daytoy ngamin ket ti kualipikasion iti maysa nga adda iti sales ken marketing: naalibtak nga agpanunot ken ‘lumsot’ iti aniaman a parikut. Ininterbiuna ida nga uppat iti sangonsango.

HR: Ania ti banag nga ammoyo a kapartakan?

Aplikante 1: Agpanunot. Basta no pinanunotmo ti maysa a banag wenno ania man a, addan dayta a pinanunotmo wenno pampanunotem. Isu a kapartakan amin kaniak dayta agpanunot.

HR: Very good! Pudno dayta kunam.

Naisublat ti aplikante # 2: Kirem. Agkiremka ket awan pay iti kagudua ngata a segundo. Di daytoy ti kapartakan!

HR: Wen met ketdi a. Apagkirem no kunada ket napaspas. Very good!

Naisublat ni aplikante # 3: Aglukat iti silaw kaniak ti kapartakan iti amin.

HR: Apay a nakunam dayta?

Aplikante # 3: Apagpiselmo laeng ti switch, ket addan ti lawag.

HR: Very good! Napartak nga agpaysu dayta. Intalmegmo ti switch addan a dagus ti lawag.

Ket naisublat ni aplikante # 4: Agburis ti kapartakan kaniak, madam.

Naklaat pay ti HR Specialist iti nangngegna a sungbat. Dandanina bugkawanen ti aplikante a paruaren. Kasano a kapartakan itan ti agburis? Ala, yantangay ta interbiu met, nasken nga agpasensia.

HR: Mister, iti kaanoman, saanto a naparpartak ti agsakit ti diarrhea iti agpanunot, agkirem ken aglukat iti silaw.

Aplikante # 4: Adayo a naparpartak a, madam, ti agburis ngem kadagita imbagayo, impapilit ti aplikante.

HR: Aber, ilawlawagmo man no apay?

Aplikante # 4: Nagburisak idi napan a lawas, madam. Tengnga ti rabii idi nadlawko la unay nga agdikar. Ket sakbay a MAKAPANUNOTAK iti aramidek, diak pay NAKAPAGKIREM, diak pay NAILUKAT TI SILAW, rimuaren!

Naggarakgak ti HR specialist. Naawat ni aplikante maika-4.

MORAL LESSON: Adda dagiti babassit, nalaad a banag a saan unay nga ikankano. Nga ipagaruptayon nga awan kaes-eskanda a banag. Ngem ditay met ammo nga amin a banag ket addaan iti serbi ken kaipapanan.

Kas iti puling. Ngem puling laeng met ti makapuling, saan kadi? Makapuling ket daytan dakkel?

Itoy a panawen, saantayon nga ikankano ti binting (siping idi, ngem itoy a panawen, itoy a bersion, bintingen!) Ngem kasano ngarud a makabukelka iti piso no awan ti binting?

Amin ket nangrugi iti bassit a banag. Kas iti panagbilang a nangrugi iti maika-maysa.

Iti biag, ket kastoy met laeng. Mangrugitayo iti baba agingga agpangatotayo iti agpang nga intay met ingpen. Nasamsam-it ti balligi a nangrugi iti ababa. Ta kaiyariganna dayta iti napintas a pannakaluomna iti pupurosan a bunga ti balligi.

Isu nga awan koma iti agriri wenno agreklamo iti panangrugina iti baba. Ta dumtengto met ti panawen nga ingangato.

Naasi unay ti Namarsua, ngem sursuroem met a iti aguray…##

Friday, August 01, 2008

UBING LA TI UBING

WEN a, ubing la ti ubing.

Ti ubing ket dina ammo ti agulbod. Dayta ket ti kanayon a mangngeg no kua. No ania kano ti makitana, isu dayta ti ibagana. Isu a dina ammo ti agulbod.

Saanko nga ammo, diak masinuo no addan ti nakaibaga kaniak iti kongreto a rason no apay a ti ubing ket dina ammo ti agulbod.

Ti posible ketdi a rason nga adda iti panunotko ket saan ketdi a kayat iti asinoman a nagannak nga agulbod ti maysa nga anak, nga isu dayta iti impasagepsepda nga insuro iti anak kabayatan iti inna panagdakkel.

Well, natural dayta. Ngem kasanon no ti anak ket makitana ti nagannak nga agulbod. Posible a tuladenna, saan?

Ngem kasano met no ti anak ket damona a maisubo iti maysa a situasion a pakarukodan iti pannakaawatna?

Napadasanyo kadin a napagsaludsodan ti maysa nga ubing nga agtawen iti tallo iti banag a dipay nagaw-at ti panunotna ken saan pay a nailawlawag kenkuana?

Dagitoy a pasamak ket nakaay-ayat wenno makuna nga unexpected. Adu dagiti kakastoy kadagiti ubbing. Isu a natural met kadatayo no dagiti kakastoy nga edad ket maayatantayo la unay iti kinasariwitwit dagiti ubbing a kasasao. Ngamin nakaay-ayat dagiti inda isungsungbat kadagiti saludsodtayo.

Adtoy man ti maysa a nakaay-ayat a pakasaritaan ti maysa nga ubing nga agtawen iti tallo:

MAYSA a rabii iti balay dagiti ag-dela Cruz. Awan ti ama ta adda sadiay trabahona ta madama ti overtime.

Masikog ti ina ken kabulanannan.

Iti kaawan ti ama, adda ketdi kaanakan daytoy a maysa a midwife a sidadaaan a mangpaanak no bilang.

Ket dimteng ti oras ti panaganak. Taltalloda. Ti midwife, ti masikog ken ti ubing a babai nga agtawen iti tallo.

Insaganan ti midwife amin a masapsapulna. Iti panangamirisna iti antina, napenneknan iti bagina a saan a marigatan a mangpaanak. Nabayag metten a daytoy ti trabahona.

Agdadarandanen ti panagsakit ti tian ti ina. Rumuaren ti sikog idi siripen ni midwife.

Ngem kellaat a nagbrown out!

Naimbag ta adda plaslait a nakasagana.

Mabuteng met ti ubing nga adda iti sabali a siled isu a napanna innala daytoy.

Ngem saanen a magawidan. Rumuaren ti sikog.

“Igganam daytoy plaslait. Iturongmo dita ta paruarek ni adingmo, wen?” kuna ti midwife iti ubing nga agtawen iti tallo.

Nalaka met a suruan dagiti kakastoy nga edad, saan?

Situtulnog met ti ubing a nangiggem iti plaslait ken nangipaturong daytoy iti yan ti puerta ti ina.

Nabiit laeng, sumagmamano laeng a saiddek ti ina, rimuaren ti maikadua a beybi.

Nasiputan ti midwife nga uray la dimmakkel dagiti mata ti ubing a mangbuybuya iti ar-aramidenna. Ti panangiruarna ti ubing manipud iti puerta. Ti panangkulintitingna daytoy sana binaut iti namindua iti ubetna. Ket napanganga ti ubing idi agibit ti adingna.

Nalpas a naputed ti puseg. Nadigos ti maladaga ken nabaduan idi dimteng ti silaw.

Saan a mailadawan ti midwife ken ti ina iti ragsakda iti tulong a naipaay ti ubing. Ta saan kadi a tulong dayta nga inaramid ti ubing a nangiggem iti plaslait?

Nagyaman ti ina iti anakna.

Nagyaman ti midwife iti kaanakanna.

“Ania ti makunam iti nasaksiam a pasamak” dinamag ti midwife iti ubing.

“Saan koma a nagkarayam a dita yan ti ubet ni nanang! Di narugitan, nagdigos la ket ngarud a rabrabii. Nagbangad met. Bautem manen!” insungbat ti ubing.

Napanganga dagiti dua.


Iti minisarita, ammotayo a saan a nagaw-at ti naganus a panunot ti ubing ti kayat a sawen ti pannakaipasngay. Saan a nailawlawag dayta kenkuana.

Kinapudnona, iti panagpasngay ket manmano ngata dagiti nagannak a mangiyeksplikar dayta a banag iti anakna nga ubing, lalo kadagiti agtawen a tallo. Mabalin nga iti posible a rason ket maysa daytoy a nonsense topic wenno saan a maitutop dayta a topiko para kadagiti ubbing iti kas kadakuada nga edad?

Ngem saan met a nailaksid iti minisarita nga ammo ti ubing ti kaipapanan ti baut.

Ti baut ket maysa a pannusa iti nakabasol nga anak. Maysa a tanda dayta ti panagannad ken rumbeng la unay a panagtungpal ti anak kadagiti nagannak tapno dida makabasol ken madusa.

Nupay makuna a nadagsen a pannusa ti agbaut, saan met a masasaan nga adda dagiti nagannak a mangipagpagna pay laeng itoy.

Saantayon a trataren no kinaranggas wenno saan ti baut.

Iti minisarita, nalabit ken ammotayo la ketdi, a nalabit nga ammo ti ubing a ti baut ket maysa a pangdisiplina. Nalabit a nabaut metten daytoy idi nagbangad wenno saan a nagtungpal kadagiti nagannak kenkuana.

Isu nga ammona ti baut ket maysa a disiplina iti nabangad. Isu a kunana a : “Nagbangad met. Bautem manen!”

Ditay met ammo no apay a bauten dagiti partera, nurse, doktor wenno asino la ditan a nangpaanak ti maysa a maladaga no rumuaren. Apay a pasangitenda ti maladaga a dida ket koma pagkatawaen saan?

Iti minisarita, saan a namnamaen a kasdiay ti sungbat ti ubing, saan?

Ubing la ti ubing. Ibagana dagiti kayatna nga ibaga segun iti pannakaawatna iti dayta a pasamak.

Isu a ti ubing ket dina ammo ti agulbod. Nawaya nga agibaga iti kayatna nga ibaga.

Isu daytoy ti rason no apay a ti ubing ket dina ammo ti agulbod. ##