Wednesday, December 24, 2008


Dagiti Mapukpukaw a Kannawidan-Paskua



Mapukpukaw ti POSADA ken NIÑO JESUS VISITACION a tradision ti Kailokoan ken kas paset ti selebrasion ti paskua. Napateg met dagitoy a tradision ta degdeganna ti pammati, nga agayat ken agserbi.

Mapukpukaw ti termino nga innak inaramat. Kayatna a sawen, nga adda pay laeng ti posibilidadna a sibibiag dagitoy kadagiti lugar a saanko a naadakan wenno saanko a kabisado iti kustumbreda iti panangselebrarda ti paskua. Nalabit nga adda nalabit nga awanen.

Mapukpukaw. Posible a naisardeng. Wenno insardengen. Naginanan. Naturog. Awan iti mangannong wenno mangaramid kadagitoy? Posible met a kasta. Posible pay ti kinaawan iti interest dagiti maseknan iti panangipatungpal wenno mangannong kadaytoy. No adda ti makunkuna nga interest, saan a masasaan nga adda nga adda latta met a ti tumaud a mangannong ken mangipatungpal kadagitoy. Dayta interest ti manginaw ken mangipasngay kadagiti mangannong. Ipatay ti maysa a banag wenno selebrasion ti kinaawan iti interest dagiti maseknan. isu nga adda dagiti aginana a tradision.

Posible met a ginaburanen dagitoy a tradision iti komersialisasion iti panangselebrar ti paskua. Nadangkok la unay ti komersialisasion iti paskua. Pukawenna ti anag wenno kaipapanan dagiti napapateg nga ispiritual a bambanag. Pinagbalinna a materialistiko ti tao. Itoy a kinamaterialistiko ti nangin-inut a nangpukaw kadagitoy a napapateg a tradision ti paskua. Posible met daytoy. Ken adu pay ngata a factor iti pannakapukaw daytoy. Kas iti gubat.

Iti Maika-2 a Gubat Sangalubongan, ti maysa a factor a nangpukaw kadagitoy a dua a tradision a nadakamat. Ta ania a rason?

Nadangkok ti gubat. Nalabit a natay iti gubat dagiti kangrunaan a mangipatpatungpal kadagitoy a tradision. Nalabit a natay iti gubat dagiti kangrunaan nga impormante kadagitoy a tradision. Isu a napukaw dagiti sources wenno taudan ti impormasion no kasano nga ipatungpal ken aramiden dagitoy dua a tradision.

Kas iti nasukisoktayo, maar-aramid, kapades iti panangaramid ni Ilokano ti Posada ken Niño Jesus Visitacion idi sakbay ti Maika-2 a Gubat Sangalubongan.

Iti panangbatokko ti dan-aw ti lagip ti napalabas, ubbaw ti maiyaonko a nasaksiak dagitoy. Awan a talaga iti malagipko. Kas nakunakon, nalabit a dayta dakkel a gubat iti rason ta naipasngay datao iti nasurok a maysa a dekada iti napalabas kalpasan dayta a gubatgubat.

Isu a maibilangak met kadagiti napukawan.

Nupay kasta, iti kinamanagbasabasatayo, ken iti panagsuksukisoktayo kadagiti posible a suraten, nasagangtayo dagitoy POSADA ken NIÑO JESUS VISITACION.

Nagtalinaed laeng a di rimmangpaya nga impormasion dagitoy. Daytoy ti kangrunaan a dinaleb ti komersialisasion. Saanen a tao iti mangaramid no di ket ti representasionen itoy.

Ania aya ti Niño Jesus Visitacion?

Ania aya ti posada?

Ti Niño Jesus Visitacion. Tradision nga insangpet dagiti Kastila. Dagiti Kastila a nangiyeg ti Kristianismo ditoy pagilian. Isuda ngarud iti timmawidan wenno nangallatiwan kadagitoy a tradision.

Ti Niño Jesus Visitacion ket aramid a panangipasiar ti estatwa ni ubing a Jesus (Niño Jesus) kadagiti kabalbalayan. Adda pay ti kakuyogna a banda-musiko.

Kas iti insurat da Reynaldo Alejandro ken Maria Chorengel iti libroda a. Pasko: The Philippine Christmas Philippines ken impablaak ti National Bookstore, Inc. and Anvil Publishing, Inc., 1998.

Dagiti sinuratda da Alejandro ken Chorengel ket direkta nga intudoda a tradision ni Ilokano daytoy wenno dagiti probinsia iti Amianan a Luzon.

Idi ubbingkami, wen, adda met ti mangipaspasiar iti estatwa ni Niño Jesus, maysa a lakay. Naisem ken naparagsit a lakay. No kasta a sumungaden daytoy a lakay, agiinnunakamin a mapan umagep iti estatwa ni Niño Jesus. Bendisionannakamin ti lakay nga umis-isem. No saan met ket iggamanna ti tuktok ti tunggal maysa nga agkatkatawa. Santo pumanaw a siraragsak. Kasta laeng. Ngem paskua man ken saan ket umay daydi a lakay. Maymaysana. Awan ti banda-musiko a kaduana. Pasiarenna dagiti purok ken barbario, kas masansan nga isungbatna no amadenmi no sadino iti turongenna. Ngem saan a kastoy dayta Niño Jesus Visitation a tradision.

Nalabit a ti lakay ket maysa a panata daydi nga inar-aramidna tapno dakami nga ubbing idi ket saan a mangliplipat. Nga isu ti napasamak. A dayta bukel ti pammati nga inna immula iti naganus a panunotmi ket rimmangpaya, agingga ita.

Ti Niño Jesus Visitation, ket mapasamak manipud iti baro a tawen agingga iti konselebrasion ti Tallo a Magos wenno Tallo nga Ari. Saan a maymaysa a tao iti mangawit no di ket sangkapurokan wenno sangkagimongan nga agdaydayaw ken Jesus. Dumagasda kadagiti balay a malabsanda. Makanta dagiti ayug-paskua ken ti Salve Regina. Amin a kameng ti pamilia ket umagep iti estatwa ni Niño Jesus ken mangiyawatda metten iti ‘kuros’ wenno ‘kurkuros.’

Manen, kuros wenno kurkuros ti nariingak a pangawag kadayta daton wenno ited iti simmangbay a Jesus. Ited dayta kadagiti maseknan wenno kadagiti nangipatungpal. Aniaman ti ited, kuarta (a kaadduanna, siempre) wenno in kind. Alay kadagiti Anggalog.

No malpas iti maysa a balay, mapanto manen a iti sumaruno a balay. No mangrugi daytoy iti baro a tawen ken aggibus iti paskua ti tallo nga ari, bale innem nga aldaw ti kapaut daytoy a tradision. Ket no ti maysa a barangay laeng iti pakapasamakan kadaytoy, siguro a, ket, napasiar aminen a balbalay, saan?

Ngem ita? Adda kadi pay daytoy a tradision?

Ania ti Posada?

Wenno Los Posadas iti Kastila?

Sangkagimongan a Krisitianismo iti mangar-aramid itoy. Uray iti sabali a pagilian. Ket agsipud ta nain-Kastilaan ti kaaduan a balikas iti Iluko, naadaptar ngarud met manipud iti Los Posadas ti Posada.

Ti Posada, isu ti representasion wenno panangiparang iti natividad. Daydiay panangsapsapul dagiti agassawa a Jose ken Maria iti maturoganda kadaydi a rabii a dandanin maipasngay ni Jesus. Agsapulda iti pagdagusan. Awan ti masarakanda ta pasig a napnapno. Agingga nakagtengda iti maysa a koral. Ket sadiay kuluong a naipasngay ni ubing a Jesus.

Maysa kadagiti uppat a ramen ti Daigon daytoy iti Kabisayaan. Iti Cavite, Pananawagan, kunada met. Ige-ige iti Bohol. Kadagiti dadduma a probinsia iti Katagalogan, isu daytoy tay’ Panunuluyan.

(Dayta Panunuluyan ti naikabil kadagiti libro iti Panitikan. Awan kadagiti dadduma a bersion, lalo ti Posada. Isu a makuna, nga unfair, nga awagan iti Panitikang Filipino, no dagiti laeng sinurat dagiti Anggalog ti maiyadal. Saanmi nga ayunan daytoy a sistema ti kurikulom iti edukasion iti Filipinas.)

Ti ritual ti Posada. Iti panaglabas ti panawen, timmaud dagiti belen kadagiti balbalay. Daydiay representasion a panagbirbirok da Jose ken Maria iti pagdagusan ket naidisso. Adda ti belen iti tunggal balay weno sumagmamano a balay. Kas representasion ti natividad.

Dumteng met itan dagiti peregrinos ken peregrinas wenno dagiti mapan makipaskua. Ub-ubbing, agtutubo wenno nataengan. No pinastrek ida dagiti makimbalay, mapasamak iti panaglualo, lalo iti Sto. Rosario. Panagkanta kadagiti ayug-paskua. Kalpasan daytoy, pannangan!

No amirisen a nalaing, makitatayo ti kinaadda ti evolution ti caroling. Manipud iti posada a sumrek iti balay ken agkanta, iti laengen ruar iti pagkantaan ken urayen ti ited nga aginaldo. No pinastrek ti makimbalay dagiti agkerol, kaan daytan!

Napintas ti paskua. panawen ti pangisagut ken panawen iti ragragsak. Ngem saan koma a liplipatan ti pudpudno a kaipapanan dagitoy a selebrasion, paskua, piesta, ritual ken tradision. Aramidentayo man dagitoy, saan a kas nakaugalian no di ket aramiden a kas mangpatibker ti pammati.

Ti addaan iti natibker a pammati, narigat a yaw-awan ti kumaw a balikas dagiti managkurimaong kadagiti kararua. #

8 comments:

Ka Iddo said...

ti ladawan ket ti uneg ti simbaan ti Our Lady of Manaoag...

sherma said...

Naladaw man, ipakamakamko man ti kablaawko, Manong Jim! Kakaisuna a napintasen ti connectionko ta back to MM metten datao! :-)

Happy Holidays, Manongko. Kasta metten kadagiti ipatpategmo iti biag. May you have a blessed 2009 and beyond.

Thank you for the great conversations. I am learning a lot from you, kadagiti panagiinnnangawtayo, nangruna kadagiti ipadpadigom a gapuanam.

Thank you.

GOD BLESS.

~Sherma

Ely said...

hapi new year! nagpintasen daytoy blog yo angkel. nakadanonak ditoy iti panagbirbirok ko iti "alilem" wenno "sugpon" dita Google.

adda gayam ilokano ti bloglink kas kada weblink. hehehe. maibirokan ngata ti translation na ti "website" wenno "internet"?

Ka Loren said...

Dumagasak man bassit apo. Makitarebak man idta burnayyo, pangngaasiyo ket mawawak. punuenyo koma a dayta buyuboyyo.

Courtesy call lang Sir.

ka loren said...

komustakayon Sir.

Pudno kadi a naatake kayo?

sherma said...

Hello Manong Jim.

Kumustakayon?

Ka Iddo said...

paralyzed pa laeng halfbody ngem igunaygunayko latta bareng daras makarekober. thanks for your prayer!

Anonymous said...

adda gayam sagubanit bagim lakay...napardas a panaglaingmo ti maysa kadagiti idawdawatko iti Apo..