Saturday, November 08, 2008

Ti Panagbalbaliw Nga Ur-urayenmi
(Editorial)

Iti panangabak ni Barack Obama a presidente, ur-urayenmi ti angot wenno puyupoy ti kunkunana a panagbalbaliw idi madama ti kampania. Daydiay siguada ti kinatalingengen. Daytay medida ti dur-as ken nasalun-at a puyupoy ti ekonomia. Apektado dagiti 3rd world countries ket karaman ti Pinas a naiguyod a naipababa iti pannakadaleb ti ekonomia ti USA itay nabiit. Kadagiti dadduma, nagarigengen ket nagtignayda a dagus a kumpet kadagiti polisia iti pannakaruk-at iti posible met a pannakapasamak kadakuada.

Makunami a saan a kalawa ti isemna iti inna panangabakna a kas kaunaan a black president ti kalawa iti siled nga inna pagkutikutian. Adda dagiti seniales a pakakitaan iti posibilidad nga inna panangbaddek ti buttaw a sapatos ni Pres. Bush. Saan a makapnek dagiti polisiana no maipapan iti internal a panangiwardas ken ti foreign relasion.

Pinaliiwmi a nalaing dagiti addangna maipapan iti biddut a tinalantan ti US kadagiti napalabas – ti umutang santo mapan makigubat. Ti panagbalbaliw iti mata dagiti umili ket makauman daytoy a dana. Ket gapu ta maysa nag ex-military man ti nakalabanna, adda ngarud kadagiti imana ti simpatia ket posible a pakabirokan iti ing-ingpen a panagbalbaliw no diman panagturong iti mas praktikal a wagas iti a panangitag-ay ti ekonomia. Kunami a kadakkelan daytoy a nangpangabak kenkuana.

Ti US ket nakautangen iti $10 trillion. Tinawid ni Bush daytoy kadagiti sinarunona. Karaman ti polisia. Umutang santo mapan makigubat. Dakkel ti naggastosan ti US iti nakaat-atiddog a gubat iti Afghanistan, sa iti Iraq. Ket napasamak ti financial turmoil.

Gimminad ti taray iti inna panangay-ayo kadagiti botante idi inwaragawagna iti panangnayon kadagiti tropa iti Aghanistan, ken ti pull-out iti Iraq iti uneg ti 16 a bulan sana imbabawi dagitoy. Seniales daytoy a posible nga inna met laeng panangisuot ti sapatos dagiti immuna ngem isuna. Nga adda ti panagalla-alla dagiti keddengna.

Saan laeng nga iti US ti maapektaran iti polisia nga umutang santo makigubat. Saanmi a makita ti anaraar ti agsapa kadaytoy. Iti kaanoman, awan iti maitedna a nasayaat ti gubat. Kunaenmi a dayta atiddog a gubat iti Afghanistan ken iti Iraq ket mitsa iti itatayok iti panagngato presio langis a puon iti nakadaleban ken nagareng-engen dagiti babassit a nasion a nakadepende itoy.

Ur-urayenmi ti puyupoy iti ibagbagana a panagbalbaliw, daydiay koma nakaangkla iti kappia a saan ket nga iti nabang-i nga angot ti pulbura. Daydiay limmaksid ken simmawang iti alad a taltaluntonen ti pagilianna ta posible met a daytoy ti tuladen dagiti mangbuybuya kenkuana a babassit a nasion. Daytoy a tugot ti US ket makita iti desdes ni Pinas – umutang wenno mapautangan, ikadakkel ti buis santo mapasamak ti gubat sadiay Mindanao. Saan a makaitag-ay iti ekonomia ti kastoy nga addang ti kinaambagel.

Ti puyupoy ti panagbalbaliw nga inkam ing-ingpen ket simple laeng, ti pananggamulona ti krisis nga agbalin a kas dakkel nga opurtunidad, a kas iti bileg ti timmekken iti nakangatngato ken nakaad-adayo. Daytay big leap a kunada tapno makabawi a dagus ti ilina. Tapno dayta met ti tuladen dagiti nasion a naidagem ken agtungtunglab. Dagiti polisia ken political will dagiti nagpresidente a nangpabalin ti dapo ti pagilianda a kas pedestal, a kas kada Franklin D. Roosevelt ti US, Mustafa Kemal Ataturk ti Turkey, Lee Kuan Yew ti Singapore ken Deng Hsiao Ping ti China.

Ur-urayenmi dayta puyupoy ti kabarbaro a panagbalbaliw nga inkarina. Panagbalbaliw a ridaw ti kabarbaro a lubong.

No makautoy iti panaguray, wenno iti kadadaksan ket panaguray iti di met sumangpet, mamantsaan ti historia politikal iti pannakapaay.

No comments: