Tuesday, October 14, 2008

SARSARITA PARA KADAGITI UBBING

Dagiti kagasatan amin kadagiti ikan



No asino ti immuna, isunto met laeng iti maud-udi, ket daydiay maudi, isunto met laeng iti umuna. Ta iti lubong, inawaten dagiti aglaplapusanan iti gunggunada…

Uray iti lubong dagiti ikan, adda latta dagiti tumaud a nalalaing, naturtured ken saan a panangipaay iti respeto kadagiti kapadada. Adda daydiay ikan, ta komo isu iti kadakkelan ken kabibilgan, agpaay a taraonna dagiti babassit nga ikan. Proseso dayta iti biag dagiti ikan. Pannakailupitlupit dagiti babassit. Kas met laeng iti panagbiag dagiti tao, nabilbileg latta dagiti adda iti dakkel a natugawanda.

Ni Pembo ken Sendo, agkabsat nga ikan, saan a kayat a kakuyog dagiti kapatadanda nga ikan. Saanda nga isurot iti bunggoy nga agay-ayam kadagiti tangrib wenno umipus kadagiti agdaliasat a barko. Ti rason, ket ti kinapiman ti ul-ulila dagiti agkabsat nga ikan. Dagiti nagannak kenkuada ken dagiti kakabsatna ket nasapa a natiliw panagkalap. Isuda laeng iti nakalasat. Isu a nagbiag nga agmaymaysa. Awan iti katakunaynayda iti biag no di isuda laeng a dua. Itoy a kasasaadda, isu met ti puon ken rason no apay nga irurumen dagiti kapatadanda.

Adda dagiti panawen a kayat met da Pembo ken Sendo iti makiay-ayam. Isu nga umasidegda iti pangen. Ngem sippangolen laeng dagiti kapatadanda. Sittokenda ti bagida. Kagatenda. Aplitanda ti bagida babaen iti ipus. Katkatawaanda. Kaasi pay dagiti agkabsat a Pembo ken Sendo.

“Uray ta addaka pay laeng a kaduak, saan a rumbeng nga aglidayak, “ kuna ni Pembo iti kabsatna.

“Wen, uray ta addaka met a kabsatko, saan a rumbeng nga aglidayak,” kuna met ni Sendo.

Saan a naawanan iti namnama dagiti agkabsat nga ikan. Iti tunggal agsapa, tumpuarda iti danum ken agtata ket buyaenda iti panagsisingising ti init. Kadakuada, napintas iti isisingising ti init. Sadanto laengen umuneg manen iti danum no daytoy ket makariknada iti bara iti darang ti init. Agkinnamatda a dua, mapanda agkaan iti yan dagiti tangtangrib.

Iti malem, no mariknadan ti nalamiis, agkinnamat manen nga agtata daytoy agkabsat ket buyaenda ti ilelenned ti init. Mabuyada a no nalabaga ti lumluned nga init, ammoda, agpipiesta a la ketdi dagiti kabaddungalanda kadagiti aramang wenno kadagiti padas wenno dagiti pinangen nga ipon. Mangngegdanto manen dagiti kantiaw, suron ken surdo a maibato kadakuada.

“Liklikanta laeng ida…” insingasing ni Pembo. Inayonan met ni Sendo ti kabsatna.
Iti lugar a yanda, dimteng dagiti adu a mangngalap iti palasio iti ari dagiti tattao. Kinabogda dagiti tangrib ken kinusokusoda dagiti ruot ti baybay ket nabuak amin dagiti ikan a naiyabog iti dakkel nga iket.

Nairaman da Pembo ken Sendo a natiliw. Ngem saan latta a naikkat iti kinapangas ken kinalastog dagiti kabaddungallanda uray no daytoy ket natiliwdan. Naggagamporda amin.

“Ne, apay nga adda met dagitoy kuttongit ken mamirmiraut ditoy?” kinuada.

“Saan a rumbeng a kinalapdakayo nga agkabsat, amangan no masabidongan ti buksit ti ari!”

“Adda tetanus dagiti pigarda kunam a!” binagi ti maysa.

“Wen, saan a rumbeng. Datayo laeng iti maikari nga agpaay iti ari, ngamin dadakkel dagiti bagbagitayo ken natatabatayo,” binagi met ti maysa nga ikan.

Adu iti nangsittok kada Pembo ken Sendo. Sumagmamano pay iti nangsaplit kadakuada bababaen iti ipus dagitoy. Adda pay iti nangsikil kadakuada babaen kadagiti nagdadakkel a pigar.

Ngem, nagpasensia lattan da Pembo ken Sendo. Ammoda, nga awan iti maaramidanda no di ti agibtur. Ammoda nga awan iti kalabanlabanda kadagitoy a pangas nga ikan. Ta iti sumagmamano laengen nga oras wenno abutenna ngata iti aldaw ket awatendan ti maudi a kanitoda iti lubong.

“Pilien dagiti nababanal ta agpaay iti ari! Ilasin dagiti kullapit ti bagina, ta agpaay met bagitayo a nagkalap!” Nangngeg dagiti ikan ti bilin ti kapitan ti barko a nakakalap kadakuada.

Pinili ngarud dagiti mangngalap dagiti ikan. Amin dagiti mangsutsutil kada Pembo ken Sendo ket nailasin nga agpaay iti ari. Idinto ta isuda nga agkabsat ket nailasin a para iti maysa kadagiti mangngalap.

Ngem saan a nagpatingga ditoy ti pannakalais da Pembo ken Sendo.

“Hoy, Pembo ken Sendo, ari, reyna, duke ken nangangato nga opisial ti soldados ti mangsida kadakami! Dakayo ngay nga agkabsat?” Inlastog dagiti ikan.

“Sidaen dagiti nakurapay a!” sipapangas pay ti maysa.

“Naimbag no pagbibisinan a sidaen ti tao dagita, no di ket sidaen ti agmukmukat, tinimel ken inampas a pusa a!”

Nagkakatawa dagiti ikan.

Ngem, binay-an laeng da Pembo ken Snedo dagiti padada nga ikan.

“Ania ngata iti aramidenda kadatayo?” Adda ti naiyaw-awan a nagdamag.

“Ipritodatayo iti nangina ken nabanglo a manteka!”

“Ket da Pembo ken Sendo?” adda ti nagdamag.

“Maiprito iti sobsobra ken naagub a manteka!” inlaaw ti maysa ket nakatibtibong ti katkatawa dagiti ikan.

“Saan ngata nga aramidenda a bugguong dagita nga agkabsat?” Adda ti nagdamag.

“Ay, madi a! Badarong no aramidenda dayta kadakuada. Nagkamalidan a, no bugguongenda dagita nga agkabsat,” insalpika ti maysa.

“Agkarasakes a, no mabugguong dagita! Nabungtit a bugguong ti pagbalinanda!” inkantiaw ti maysa.

“Iggesen ti patisda kunam pay a!” binagi ti maysa.

Ket lalon a nakarkaro ti tibong ti katkatawa dagiti ikan. Timmangad laeng ni Pembo. Timulad ni Sendo iti kabsatna. Immisemda idi maimatanganda manen ti sumingsingising nga init. Binuyada laengen daytoy.

Dagiti nasutil, pangas, nauyaw ken nadangkok kenkuana, impan dagiti mangngalap iti palasio tapno taraon ti ari, reyna ken dagiti annakda.

Da Pembo ken Sendo ket dinawis ti maysa kadagiti mangngalap sana inyawid ida iti balayda.

Pudno a naiprito iti nangina a manteka dagiti naipan iti palasio. Napaksiw kadagiti baak ken nabanglo a suka dagiti dadduma. Dagiti agkabsat a Pembo ken Sendo, naituno iti nanumo a dalikan ti mangngalap a nangiyawid kadakuada.

Ngem, saan a sinda ti pamilia ti mangngalap no di ket inkabil ti ina a nagtuno kadakuada iti basket a sisasador pay laeng. Isagpawnanto kano ida iti dengdengenna no bigat.

Aldaw kabigatanna, agisagsaganan ti ina iti idengdengna idi sumangpet ti buridek daytoy nga agal-al-al gapu ngata iti panagdardarasna a nagawid.

“Innak met dumngeg ti pannursuro ti kunkunada a maestro, inang!” kuna ti ubing a lalaki.

“Ammom aya no sadino iti yanda? Amangan no marabianka, anakko?”

“Ammok no sadino ti pagsersermonan ti maestro, inang. Pangaasiyo ta palubosandak koma. Kayatko met a mangngegan ti pannursuro ti maestro.”

“Agpakadaka ngarud ken tatangmo, adda dita a nakailad sipi nga agin-inana ta mapanto manen agkalap no rabii.’

Dumdumngeg gayam ti ama, ket kinunana: “Sige, mapanka, anakko, ngem saanka koma nga agparparabii, ta dimonto ket masagang dagiti tulisan.”

“Agbalonak, inang, amang!” kinuna ketdi ti ubing.

“Ania ngarud ti sidam?”

“Itedmo dagita natunon, baket. Kilnatem laengen dagita nateng a pagbingayanta,” balakad met ti ama.

Isu ngarud ti inaramid ti ina. Intedna dagiti tinuno nga ikan, a da Pembo ken Sendo, iti anakna ken pinabalonanna daytoy iti lima a tinapay.

Naayatan ken naragsakan ti ubing a dimngeg kadagiti pannursuro ti kunakunada a maestro. Idi mumalemen, nangngeg ti ubing a kuna ti maysa kadagiti kadua ti maestro.

“Sumipngeten ket awamn matagtagitao ditoy. Pagawidemon dagiti tattao a mapan kadagiti barbario tapno gumatangda iti kanenda,” imbalakad ti maysa kadagiti kadua ti maestro iti mannursuro.

“Saan a masapul a pumanawda,” kuna ti mannursuro, “dakayo ketdi iti mangted iti kanenda.”

“Sadino ngarud ti pangalaantayo iti ipakan kadakuada?”

“Adda maysa nga ubing a lalaki ditoy nga adda awitna a lima a tinapay ken dua nga ikan.”

“Yegyo ditoy,” kinuna ti maestro.

Immasideg ti ubing a lalaki ket inyawatna iti maestro da natunon a Pembo ken Sendo ken ti lima a tinapay a balonna.

Pinagtugaw dagiti maestro, dagiti tattao iti karuotan. Innalana dagiti tinapay ken da Pembo ken Sendo, timmangad sadi langit, sa nagyaman iti Dios. Pinispisina dagiti tinapay ket intedna kadagiti adalan tapno ibunongda kadagiti tattao. Nanganda amin ket nabsogda. Aglimaribu a lallaki ti nangan, malaksid kadagiti babbai ken ubbing.

Adda sangapulo ket dua a basket a napno kadagiti natda nga inurnong dagiti adalan.

Nagsabat dagiti mata ti maestro ken ti ubing. Nakarikna iti naisangsangayan a rikna iti ubing ket siraragsak a nagpakada iti maestro tapnon agawid.

Kadagiti ikan a napangas, a naipan iti palasio, sinda ida ti ari, reyna, dagiti mamasirib ken nangangato nga opisial. Kada Pembo ken ken Sendo, sinda dagiti tattao nga awanan iti makan ken ti pudpudno nga Ari…..#

** Naipablaak iti Tawid News Magasin iti soft ken hard copy daytoy...

4 comments:

Sherma said...

Hayyo, Manongko Jim!

Ilokano a Children's lit! Maysa kadagiti arapaapko ti agputar kadagiti kakastoy. Ibasakto kadagiti agbalin nga annakko. :-)

Awan la ti maipadigom a tip iti panagsurat iti kastoy, Manong?

Idulinko daytoy ta padasekto man nga ibasa kadagiti kaanakak, Manong. :-)

Ka Iddo said...

adu dagiti impablaak ti tawid a sarsarita para kadagiti ubbing, sherma, under my pen name... no kasapulan ti websitemo, ikabilmo latta... ngem tay "marapait" ti binulod ti UP-Diliman itay nabiit, a nagadalan dagiti mangal-ala iti mastersda...

jensah said...

hello sir... kalpasan a mabasak iti daytoy nga istorya, nalagip ko iti dagijay nabayag a nangngeggan mi nga sarsarita idi kampay idi... ket kasta met iti iyaman ko iti daytoy a blog nga itak laeng a madiskubre... ^^,

kas kenka sir, dakkel iti pannagayat ko met iti "lokal" a lit. nu ngarud kasta, kasano kami met ngata a maikkan iti "chance" a mangngeggan wenno maipatngatang dagiti is-istorya mi met nga napunuan iti "adal ken leksiyon"...???

ay wen gayam sir, siak iti iya-udi nga anak iti daydi sigud na nga "Uncle Pete". ^^,

salamat sir iti daytoy nga blog~~

Ka Iddo said...

My Dear Jensah,

Your father, Uncle Pete Aromin, is an institution in Ilokano radio drama. Paboritomi met a denggen idi ti "Dagiti Sarsarita ni Uncle Pete." That title was changed to "Dagiti Sarsarita ni Lola Angela" coined by Amor Cabaccang. Dagiti 13 a sabsabali a drama ti MPBC, siak iti nagsursurat for 7 years (1990-1997) sakbay a simrekak iti Tawid

No kayatmo nga ituloy ti naidisso a pluma daydi father, sadiay met laeng MPBC, agsapsapulda iti scripwriter. 4 times nga immayda ditoy taengko, ngem saankon a masango ti agsurat iti script gapu iti pagiwarnak. I will recommend you to Virgie. email me... no short story, ket kayatmo ti mangipablaak, itedmo kaniak, ngem minimal laeng ti bayad ti tawid news (print ken website)...

good day!