Tuesday, October 28, 2008

KOMENTARIO

Amianan, umilgatka met!



Ti turismo ket maysa a multi-billion dollar industry. Nasken ngarud nga umilgat, iti saan laeng koma sangkailgat a bassit no di ket dakkel nga apag ta di met agpaudi dagiti probinsia iti amianan no maipapan iti destinasion dagiti turista. Nasken ti pannakaala iti dakkel nga apag para iti bukod a dur-as.

Ngem sakbay a makailgat iti dakkel, nasken koma iti pannakaited iti naan-anay a pokus no kasano a padur-asen ti turismo ti amianan. Nasken a maited ti siento porsiento a pokus no kasano a baw-ingen ti tengnged tunggal sumangpet a turista tapno umayda met ditoy amianan a saan laeng nga idiay abagatan iti kangrunaan a turongenda. No ania iti aramiden, isu daytoy ti nakadakdakkel a ‘karit’ iti kinaalikuteg ti panagpampanunot kadagiti turism managers and parliamentarian iti amianan.

Ti pakasaritaan ti turismo iti lubong ket nakapokus iti agdama iti Pinas. Iti napasamak (Oktubre 22-25) a 6th UN International Tourism Forum for Parliamentarians and Local Authorities sadiay Cebu, no saan nga agkuti ti amianan, no matmaturog laeng iti pansitan, amangan no uray ittip iti kaldero ket awan iti mabagina.

157 a nasion ti nagatendar kadaytoy a forum, a nakapokos kadagiti kangrunaan nga isyu iti turismo: climate change, peace building, sustainable development, poverty alleviation, role of women in tourism ken dadduma pay. Nainlubongan a forum daytoy. Inorganisa ti United Nations World Tourism Organization (UNWTO). Dinar-ayan dagiti agkakangato nga opisial ken eksperto iti turismo iti sangalubongan. Dakkel la ketdi manen a grasia ti itdenna iti abagatan. Karbengan met ti amianan ti kas iti kapada ti abagatan.

Ngem kasano, ania ti aramiden ti amianan tapno maalana met ti apagna a karbengan? Dayta ti dakkel a karit.

Sakbay ti 2010, nakaprograman ti Japan ti 20 million nga outbound travelers. Agedad dagitoy a travelers iti 50-60 group ken maaw-awagan iti “the highest spenders.” Mapasamak daytoy babaen ti programa ti Japan a Visit World Campaign ken inyam-ammo iti Japan Association of Travel Agents (JATA) World Tourism Congress sadiay Tokyo idi Setiembre 18.

Saan laeng a dagiti nataengan, no dipay ket buklen pay dagiti uubbing nga agedad iti 20-30 group a maaw-awis iti inda panagkallaysa iti ballasiw taaw. Ket kangrunaan iti amin, ti Pinas ti kaay-ayo a turongen dagiti Hapon.

Itoy a kaso, nasken nga agriingen ni amianan no nakaturog pay. Nasken nga agmurmurayen no agtutuglep. Nasken nga agtignay, sakbay a bukodan ti abagatan, particular ti Cebu, Aklan, Palawan ken Bohol ti amin nga apag dagitoy nga outbound travelers.

Saan laeng a Hapon iti manamnama a sumangpet. Ti DOT ket pinapigsana pay ti kampaniana iti panagawis kadagiti dadduma pay a pagilian a kas iti Vietnam (study program), ti Russia ken dadduma pay a pagilian.

Kasapulan ti amianan ti panagtignay. Kasapulan a mapabileg dagiti amin a probinsia ti amianan babaen iti panagkaykaysada a manggerret ti apagda kadagiti agsangpet a turista. Ania ti serbi dagiti nagkaadu a heritage sites, agkakapintas nga aplaya, dagiti naisangsangayan a buya iti kapanagan ken kabambantayan a buyogan ti naidumduma a kultura ken ugali ni Ilokano no saan a maapresiar dagiti agsangpet a turista? No saan man laeng a dumap-aw iti amianan ti uray no kagudua laeng kadagitoy? #

2 comments:

sherma said...

Hello, Manong Jim!

Nagpintas man daytoy a topiko, Manong. Ala, sapay koma ta mabasa dagiti maseknan. Agpayso, napintas ti Amianan. Ngem ti lagidawek, kasla saan unay a mabasbasa kadagiti travel magazines. Kurang ti promotionna, kunak man.

Kasla Baguio met laengen ti paglablaban ti Amianan, idinto a nagadu ti nagpipintas a papanan, iti no man ania nga aktibibad ti pagesman.

No spelunking, adda dagiti caves iti Cagayan, (ngem apay a diay sa laeng Callao ti am-ammo?), iti Sagada, Mt. Province, iti Nueva Vizcaya (ti Capisaan Caves, ti maikalima a kaatiddogan a cave system iti Pilipinas @ 4 kilometers ken maysa kadagiti kapintasan, segun kadagiti Speleologists), ken iti Quirino.

No falls, adu idiay Vizcaya ken Cagayan. No mountain climbing ti pagesseman dagiti turista, adda ne, ket puro bantay ti nakapalikmut iti Tanap, adda iti Nueva Vizcaya ti Mt Palali, ken mabalinda nga ulien ti Mt. Pulag (highest peak in Luzon) babaen iti trail iti Benguet wenno N. Vizcaya.

No island hopping, ne, ket maipagtangsit ti Hundred Islands; no swimming, ne ket adda dita ti Pagudpod, ken nagadu pay a beaches iti Ilocos kasta met iti Cagayan; no surfing, ne ket makuna a paraiso ti La Union.

No met cultural, adda dita ti Vigan, ken adu pay a probinsia. No religious/cultural, nagadu dagiti old churches a mabalin a bisitaen — dagiti Augustinian Churches iti Region I ken dagiti Dominican Churches iti Region II. No historical tour, ania kukuaen dagiti lugar dagiti nadadara a dangadang idi nagkauna a panawen, iti man Region I wenno Region II?

Makapawingiwing a talaga a kasla saan a maik-ikkan iti naan-anay nga atension dagitoy a lugar.

Rumbeng a masursuro dagiti local ti panangtaripato iti aglawlawda. Iti laeng Iguig, Cagayan, agsiudutak man idi makitak ti kina-vandal dagiti awanan maaramidda idiay! Napunno metten iti grafitti dagiti estatwa! Uray iti uneg ti Callao Caves, addada! Hayna met.

Ken kitaen koma ti gobierno ti polisiana maipanggep iti environment. Di ketdin a mining ti gapu no apay a naperdi ti karayan iti Abra? Di ketdin a dakkel ti negatibo nga epekto ti pannakaperdi ti karayan iti livelihood dagiti agindeg iti asidegna, nangruna dagiti mannalon?

Ngem kasla awan naadaltayo kadaytoy a pasamak. Iti Nueva Vizcaya, dakkel latta pay nga issue ti mining project iti Dipidio. Dakkel la ketdi a gatad ti pagtutungtungan iti daytoy a proyekto isu nga adda latta go signal ti gobierno, uray pay agdadata a perdien daytoy a proyekto ti environment. Kasanon dagiti karayan a maapektaran daytoy a mining project? Dagiti mannalon iti aglawlaw? Ken ne, saan sa laeng nga Nueva Vizcaya ti maapektaran daytoy a proyekto. Saan ngata a tumpuak dagiti karayan iti Kasibu iti Cagayan River? (patta pattak laeng daytoy a). Kasanon no wen? Di aminen a probinsia a pagnaan ti Cagayan River, maperhuisio met?

Iti tungtungan maipanggep iti turismo, mainaig latta ti tungtungan maipapan iti panangsaluad iti aglawlawtayo. Daytoy ti maysa a dakkel a pagkurkurangantayo. Adu ti mukhang pera a ti bukodda laeng a bulsa ti kitkitaenda, uray pay no maperdi aminen, agraman ti aglawlawda.

Hmmm… ‘sensian Manong Jim. Medio nawara ti discussionko ngem bareng maurnoskonto.

Ka Iddo said...

99.9% ti agpaabagatan a travelers ket nakasentro ti programa kadagiti leisure package program...