Friday, January 26, 2007

Ni Mannurat ken ti Pulitika

Adda latta pulitika iti tunggal sinurat, kunatayo idi. Wen, a, napateg dayta a banag. Ti kinaadda ti pulitika kadagiti sinurat, lalo kadagiti nagbugas kadagiti maitutop nga addang para iti dur-asan ti sapasap a sangtaw-an.

Ti maysa kadagiti bigbigek a humanismo ket ni Kahlil Gibran. Nabileg unay dagiti balikasna. Saan laeng a maabukay dayta rikna a tumapog ken agpisawpisaw iti dan-aw a ginubuay ti sinuratna no dipay ket lukatanna pay dagiti mata dagiti makamulagat. Adda ti naisangsangayan a bileg dagiti balikasna a saan laeng a makaaron iti pammati ken namnama no dipay ket gutogotenna ti tunggal puso nga agpitik tapno agtultuloy ti agus ti dara. Maysa a karisma a kaptan iti panawen iti panagkasapulan.

Umadani manen ti panagbobotos. Isu a sinuratkon daytoy a topiko maipapan ken ni mannurat ken ti pulitika. Nasaysayaat a yunan nga imula iti muging tapno inton dumteng ti botos ket adda ti pamalpalatpatan no asino iti rumbeng nga ibotos.

Ni Gibran kunana man iti sinuratna a The New Frontier:

Are you a politician asking what your country can do for you or a zealous one asking what you can do for your country? If you are the first, then you are a parasite; is the second, then you are an oasis in a desert.

Pulitikoka kadi nga agkidkiddaw no ania ti maited kenka ti pagiliam wenno naridam nga agkidkiddaw no ania iti maaramidam iti pagiliam? No sika daydiay immuna, maysaka a sepsep; no ti maikadua, ngarud sika ti libnok iti disierto.

Kanayon iti panagaangat dagiti pulitiko. Iti man local a gobierno, iti kongreso ken iti senado. A kasla ketdin awan iti makapanunot kadakuada no ania iti maipaayda iti gobiernoda a saan ket a no ania iti maalada ken maibulsada manipud iti gobiernoda.

Binnarsakan ti rupa kadagiti pitak. Pitak iti pitak. Pinniltakan. Pinnabangsitan ti nagan. Pinnararuan ti dugyot. Pinnardaya. Dagita ti ay-ayam ti pulitika ti pagilian. Kasla maymaysa ti turong ti kiddaw, isu dayta ti tugaw. Dayta nabileg a tugaw. Tugaw a kunam la no is-isunan dayta iti tulbek ti panagserbi. Adda kadi makapanunot no ania ti maipaayna iti pagilianna?

No adda man ti kabusorko unay, ti diskurso ti maysa a pulitiko, lalo no daytoy ket ikarina dagiti bituen ken ti bulan nga aramiden a kuentas ken iyukkor iti tengnged dagiti nakurapay. Ngem kalpasanna, itayab ti kali dayta a kari. Adda pay dagiti mangipalastog nga isuna ti nangpabangon ti waiting shed, eskuelaan, simbaan, kalsada, rangtray, kdp. ngem sadino kadi ti nangalaanna kadagita? Saan kadi a manipud iti buis dagiti umili?

Adda rason no apay a saan a rumang-ay ti pagilian. Isu daytoy iti panangsapul iti no ania iti maala ken maited a pagsayaatan manipud iti gobierno (kenka ) a saan ket a no ania ti maited a pagsayaatan ti gobierno.

Maysa nga immaturity. Maysa nga inuubing nga aramid dagiti nataengan.

Kuna pay ni Gibran iti sinuratna met laeng: There are in the Middle East today two challenging ideas: old and new. The old ideas will vanish because they are weak and exhausted. There is in the Middle East an awakening that defies slumber. This awakening will conquer because the sun is its leader and the dawn is its army.

Iti pagilian ket saan a makalung-aw gapu iti panagpengnget dagiti dua nga idea: ti daan ken ti kabarbaro. Kadagitoy a gundaway, narigat a maimataan ti baringkuas ti parbangon ken ti ibabangon iti apagsipasip ta umun-una a maikkan iti preperensia ti bukod a kammet ken sakmol. Daydiay puso a taudan ti ubbog ti kinasin-aw ket balud ti sabali pay a puso.

Isu a kuna ni Aurelio S. Agcaoili iti sinuratna a napauloan iti “Alerto” : Saantay a nakikadua iti dudungsa wenno simmurot iti awis ti panangbaybay-a iti ili. Dagiti allawig ket nagindegda kadagiti duag dagiti taengtayo. Liktadenda pay ti agpipiapi koma nga agdan tapno makontra ti awanan-regget a panagpadanon, ket iti pataguab a mabigatan dagiti namnama ti dulang ti ili, wenno daytay man punsion a makiwar dagiti siliasi, mapunno ti laem iti gargarakgak dagiti agbarabaran iti piditpidit ket ti pasamano tagikukuaen ti ariwawa dagiti mapnek iti baak a basi, masukmon a kas iti panagul-uli, mayawat iti abalayan dagiti umuna a rabii a ti puso ket maibalud iti sabali pay a puso…

No kua, dumteng ti kinamuttaleng wenno muttalengen a talaga iti di man la gamden a rumukuas iti nguy-a. Dayta a kinamuttaleng ket ulsan laeng iti kellaat a garakgak ti nabsog ken nabartek, ta ti pusona ket balud iti sabali a puso. Adu dagiti balud a puso iti barusngi nga utek dagiti agim-imas iti kurimed panangkulisip ti baak a basi iti kamalig.

No koma, sika dayta ibagbaga ni Gibran a naridam, a kas kadagiti sangapulo a babbalasang a nakaiggem iti pagsaingan ken mangur-uray iti idadateng ti nobio, awan koma ti panagbisin, awan koma ti panagpanaw iti bukodna a pagilian tapno agsapul iti berde a pagaraban, awan koma iti trabahador ta sikan a mismo ti agpatrabaho, awan koman ti kinamunnel – ngem dayta ti kaykayatda ti kinaadu ti munnel a di makabael a rumuk-at iti kammet ti duol a binting. A, wen, dagiti mabisin ket nalaka laeng nga aywanan babaen iti ittip ti kilabban.

Nagsaon dagiti natatakneng a mannurat. Nagaonen kadagiti plumada dagiti balikas ti iliw ti dungngo ti maysa nga ina; ngem kas maysa a mannurat, ania ti akemmo ken pulitikam kadagiti makitkitam a moromoro ken sarsuela? Ania ti pulitikam kadagiti pannakakiwar kadagiti siliasi ken in-inut a panangsukmon kadagiti baak a basi iti kamalig?

Iti pagilian, adda dua a mannurat: ti awan dilana ken adda dilana. Ngem daydiay awan ti dilana dina naakem ti naikumit kenkuana a pagrebbengan ta kukua ti sabali a puso ti pusona; idinto ta ti addaan ti dila ket agin-inanan iti innem a metros iti uneg ti daga. Daytoy ti rason no apay nga adayo pay laeng ti parbangon. Saan pay a mapasamak dayta baringkuas ken yuulog iti apagsipasip ta madama pay laeng ti urok wenno batibat wenno di man ket naiturog ti puyat iti peyegpeg gapu iti angdod ti naggarraigi a tikbalang wenno iti panaglikuslikos ti mutya iti diding.

Nakakulong dagiti anito iti garapon ti sariugma a nakaitublakan. Iti sumipnget, kasapulan ti manguskusip ken mangatang ken panagwarsi kadagiti bagas dagiti sirmata ti dur-as. Ngem nasken a maipasngay manen ni mannurat ken mabuniagan iti Nagan ti Ama, ti Anak ken ti Espiritu Santo iti Karayan Pluma…

Kas maysa a mannurat, saantayo a mangan iti puni ken makikiwar iti siliasi ti sinan-umbi; saantayo met nga lumidok kadagiti immab-abanda ken makidilamot kadagiti naglanglanganda; lumabastayo laeng, wen, ken umisem ken ibagatayo a saan a panagbain ti paay nga awis no di ket panagpammarang a nabsog tapno maibatitayo dagiti pinilitayo a pinidut; a pakaammuanda nga inton agpatinggan ti tik-abda ammodanto a limmabastayo; wenno ammodanto ket ngatan a linabsantay ida; iti malem, sapulendanto la ketdi ti nayon ti intay imbati kadakuada ken agsapuldanto met iti ad-adu, ngem sapuldanto a sapul didanto makasapul; ta aginana met ti waras a kas iti panaginana ti nagkallautang a bulong iti sab-ok ti angin; adda ti senial ti idadalan, ti ilalabas, ti pinidut nga imbati; a kas kadakuada adda met senial ti kinaasino ti agtagikua kadakuada… #

Friday, January 19, 2007

AWIS! AWIS!

2007 Nakem International Conference, Announcement

2007 NAKEM International Conference
University of Hawaii at Manoa-
Ilokano Language and Literature Program
&
Mariano Marcos State University System

PANAGPANAW KEN PANAGINDEG—
EXILE AND SETTLING IN ILOKANO &
AMIANAN HISTORY AND CULTURE

Host
Mariano Marcos State University
Batac, Ilocos Norte, the Philippines
May 22-25, 2007

Rationale

The Nakem Conferences, under the auspices of the Ilokano and Philippine Drama and Film Program, University of Hawai`i at Manoa, Honolulu, Hawai`i, is a collaborative program with other higher institutions of learning in the United States, the Philippines, and other countries. Commencing with the 2006 Nakem Centennial Conference participated in by hundreds of scholars, cultural workers, creative writers, academics, civic and political leaders from the State of Hawai`i, the United States Mainland, the Philippines, Australia, Japan, Canada, and New Zealand, the Nakem Conference aims to:

• Bring into focus the various critical practices of the Ilokanos and the people of Amianan and abroad;
• Reflect on these critical practices under the prism of the nexus of global cultures;
• Reflect on the urgent need to affirm minority cultural and linguistic rights in the face of the hegemonic positioning of dominant cultures, languages, and critical practices; and
• Draw up a dynamic discourse on the need to articulate the silences in the narratives of struggle and survival of the Ilokanos and the people of Amianan.

Host, Venue, and Date of 2007 Nakem Conference

While Nakem Conference is under the auspices of the Ilokano and Philippine Drama and Film Program of the University of Hawai`i at Manoa, its holding is always in partnership and collaboration with other organizations, individuals, and higher institutions of learning in the United States and abroad.

For the 2007 Nakem Conference, the host will be the Mariano Marcos State University System and the venue will be at this University’s main campus in Batac, Ilocos Norte, the Philippines.

The date of the 2007 Nakem Conference is May 22-25 as approved and scheduled by the joint technical panel of the MMSU headed by Dr. Miriam Pascua and UH-M’s IPDFP headed by Dr. Aurelio Agcaoili. In the same technical panel, Dr. Alegria Tan Visaya will chair the Philippine technical panel while Dr. Agcaoili will chair the United States technical panel. A joint panel from these two panels will administer the 2007 Nakem Conference.

It is proper and fitting that the Nakem Conference will go back to its roots in consciousness, culture, and creative potential—the Ilocos and Amianan as both territorial and psychic spaces—and its going back to the Philippines is a semiotic gesture demanded by the obligation to remembrance, memory, and memory-making and their power to instill in our cultures and communities—virtual and physical—to keep the creative collaborative anito alive.

Call for Collaborators, Partners, Volunteers, and Sponsors

Invitations have been sent to various organizations, academic institutions, individuals, and cultural leaders to take part as collaborators, partners, volunteers, and/or sponsors in the holding of this historic 2007 Nakem Conference—it is going to be the first time that it will be held in the Philippines after its inauguration in the United States as a gathering of scholars, academics, and cultural and community leaders.

Those interested to join as collaborators, partners, volunteers, and/or sponsors, in their individual and organizational capacity, should contact the respective chair of each country’s technical panel:

• Philippine panel: Dr. Alegria Tan Visaya, chair, atvisaya@yahoo.com, &/or
• United States panel: Dr. Aurelio S. Agcaoili, chair, aurelioa@hawaii.edu, nakemconference@yahoo.com.


Call for Papers

Beginning January 1, 2007, the joint technical panel will accept abstracts for presentation at the conference proper. All abstracts should deal on the theme, “Panagpanaw ken Panagindeg—Exile and Settling in Ilokano and Amianan History and Culture.”

Abstracts in Ilokano are welcome provided that each is accompanied by an English translation. Presentations in Ilokano and other Amianan languages are also welcome provided that such presentations, or the key aspects of such presentations, are translated in English.

While we encourage full and active participation from each one, the joint technical panel reserves the right to exclude abstracts and presentations that are deemed not in keeping with the conference theme or not in keeping with certain standards set forth by the same 2007 Nakem Conference Steering Committee and technical panel. This is to ensure quality discourses and scholarship in the Nakem Conference.

Topics and/or Themes

The following topics, themes, and researches are deemed of prior importance in the pursuit of the objectives of the 2007 Nakem Conference:

• Ilokano and Amianan Studies and the Question of Exile and Settling
• Ilokano and Amianan Studies and Migration Studies
• IAS and the Literatures of Exile and Diaspora
• The Ilocos and Amianan as Tropes of the Nation/Global Nation
• Critical Perspectives in Ilokano and Amianan Studies
• Ilokano and Amianan Studies in the Regions
• Ilokano and Amianan Studies and Philippine Diaspora Studies
• Cultural and Linguistic Democracy and IAS
• Approaches and Methodologies in the Promotion, Preservation and Production of Cultures from the Ilocos and Amianan
• The Critical Tradition in Literatures and Cultures from the Regions
• Ilokano as Lingua Franca and Basic Education
• Ilokano as Lingua Franca and the Question of Governance
• Ilokano and Amianan Languages and Liberation Pedagogy
• Theatrical and Performance Arts: Preservation and Appreciation
• The Visual Arts of Exile and Settling
• Balikbayan as Settling Again: Narratives and Counter-Narratives
• Ilokano and Amianan OFW Experience: Gender, Sexuality, and Freedom
• Ethno-philosophical Excursus from the Ilocos and Amianan
• Liberation Linguistics, the Ilocos, and the Cordilleras
• The Amianan Languages and Cultural Practices: the Search for Connections

Postings for Updates

As in the 2006 Nakem Centennial Conference, we are going to maintain the Nakem website administered by Dr. Raymund Liongson, Coordinator of the Philippine Studies Program, Leeward Community College, University of Hawai`i: philippinesonline.org/nakem.

Other postings and updates could be found at the MMSU website, the Timpuyog, and other sites dedicated to Ilokano and Amianan cultures, languages, and histories.

Conference Costs

The actual cost of the conference, to include registration, kits, lodging, and other incidentals, will be determined by the joint technical panel and will be posted in the appropriate various Nakem websites. A user-friendly registration form detailing technical requirements for registration will also be made available in these websites.

Thursday, January 18, 2007

1st Baguio Writers Workshop

Ti Kaunaan a Baguio Writer’s Workshop

16 dagiti napili a fellows iti kaunaan a Baguio Writer’s Workshop nga angayen ti Baguio Writer’s Guild. Maangay inton petsa 20 ken 27 ti Enero daytoy a tawen, sadiay Grandma’s Workshop iti mezzanine Porta Vaga Bldg., Session Road, Baguio City (abay ti cathedral) iti oras ti alas 2-5 iti malem.

Dagiti napili: Freda Dao-ines, Corazon Patricio, Junley Lazaga, Zaida Angelita Lazaro, Sacha Garah Weygan, Abigail Dayawen, Yohan Ocampo, Learcival Baniqued, Chelsea Raye Tade, Winona Rei Bolislis, Janice Bagawi, Rachel Pitlongay, Rolando Refuerzo, Evita Lynn Ongchangco, Moncheri Malenab and Ybottee Corinn Garcia.

Adda pay ti naidiaya nga scholarships kadagiti fellows babaen kada Gilda Cordero-Fernando, Lorna Kalaw Tirol, Rita Ledesma, Karina Bolasco, Mariel Francisco ken Edna Manlapaz para kadagiti umuna a ragup; Professors Delfin Tolentino Jr., Victoria Costina and Nela Florendo iti University of the Philippines Baguio; ken ti UP Sineklab.

Da Francis Macansantos, Jennifer Patricia Carino, Padma Perez and Babeth Lolarga dagiti mangbukel iti panagisuro. ##

Tuesday, January 09, 2007

SAYANG TI 2M PER A BUIS!

Sayang ti 2M manipud iti buis


Iti nagsasaruno nga entrance test, nakadkadlaw ti nakadakdakkel la unay a bilang dagiti examinees iti Philippine Military Academy. Ngamin, nakaluklukay la unay ti gobierno no diman ketdi managbaybay-a iti implementation dagiti rules and regulations of the organization iti AFP.

Mano ti magastos ti gobierno iti maysa estudiante ti PMA agingga agturpos? 2 million pesos manipud iti buis dagiti umili.

Ngem itay laeng 2006, 55 a beterano a kameng ti air force iti immikkat iti trabahoda. Adda pay dagiti sumagmamano a nag-AWOL tapno sumrek laeng kadagiti commercial airlines. Graduado iti PMA dagita a kameng ti air force. Pinagadal ken sinueldoan ti gobierno.

Ti 55 a bilang ket bassit no ikumpara iti dakkel a bilang iti air force iti agdama. Ngem ti expertise dagita a beterano ket mabayag, adu a panawen iti mabusbos santo maisubli wenno magatadan ti puersada. Saan a nalaka iti mangpataud ken mangsursuro iti kasta a kaadu.

Apay a napasamak daytoy? Nababa a sueldo. Ngamin agsueldo laeng dagitoy nga air force captain iti PhP 17,000.00 iti binulan. Idinto ta iti iti commercial air lines ket agsusueldoda iti PhP 80,000.00 agingga iti PhP150,000.00 iti binulan.

Iti India, nagkasapulan iti 10,000 a piloto ken 4,000 met ti China iti 2006. Dagiti air force captain ti AFP nga agmanmaneho kadagiti C130 cargo ket kabaelanda metten iti agpatayab kadagiti dadakkel nga airbus, a kas iti Airbus 320 ken 340 ken ti Boeing 777.

Agsipud ta walo laeng a tawen ti mandatory service dagitoy a nagraduar iti PMA nga air force, mabalindan iti agretiro kalpasannna ket sumrekdan iti commercial air lines. Daytoy ti maysa a rason, no apay a maikadua a kaadduan kadagiti agraduar iti academia ket sumrek iti air force.

Itoy a kaso, dipay nasubbot ti 2M a pinagadal dagitoy manipud iti buis dagiti umili. Napukawan pay ti gobierno kadagiti eksperto iti air lines.

Nalukay unay ti implementation ti rules and regulations iti organization ti AFP. Nasken koma marebisa ken mabalbaliwan daytoy iti kabaiitan a panawen. Ta no usigen a nalaing, kasla laeng metten nagbatayan laeng ti PMA tapno makasagpat iti nangatngato nga agpang ti arapaap babaen iti libre ken adu a benepisio a malak-am.

Bassit unay dayta walo a tawen a mandatory service dagiti agraduar. No usigen, panawen la dayta iti panangalada iti expertiseda. Sa kalpasanna a makasursuroda a nalaing, agikkatda metten iti serbisio.

Sayang ti 2M manipud iti buis dagiti umili.

Itoy a punto, iti sumaruno nga aldaw, saanto laengen a dagiti eksperto a kameng ti air force iti agpanaw no dipay ket dagiti kameng ti Philippine Navy a sumrek met kadagiti commercial shipping lines. Ta dagiti kapitan ti barko ti AFP ket kualipikadoda metten nga agiggem kadagiti dadakkel a luxury ships, tanker ken pampasahero a barko dagiti commercial shipping lines.

Pagdaksanna, saan a ti gobierno ti agsagaba iti nakaro no di ket dagiti umili nga agbaybayad iti nakangatngato la unay a buis. ##