Thursday, October 25, 2007

WHITE LADY

Ti White Lady Iti Loakan Road



PASADO alas-onse iti agsapa idi kellaat lattan a nagiddep ti Texas Instrument Philippines Shuttle Bus # 808 iti asideg ti ruangan ti Voice of America iti Loakan Road, Baguio City. Minaneho ni Mang Teroy Dolormente, mekaniko ti Regga Transport, a contractor ti transportation dagiti empleado. Kagapgapumi a nangsukon kadagiti nagobertaym. Binilinnak ni Mang Teroy, (maintenance aide ti trabahok) a butingtingek ti makina. Linukatak a dagus ngem awan ti makitak a diperensiana. Dagiti laeng matami iti agsarsarita ken ni Mang Teroy. Masdaawak iti kinaulimek dagiti nasurok a sangapulo nga empleado a pasaheromi. Mabasak kadagiti rupada ti alliaw. Ania koma ti kabutengda nay? Idi lumabas ti sabali pay shuttle bus a minaneho ti supervisormi, ni Henry Barroga, nagsardeng iti sanguanan ti busmi ket nagdardarasen dagiti pasaherosmi nga immakar.

Nagsinnublatkami ken Mang Teroy a nangbutingting ti makina ngem saan latta nga agandar. Adu ti krudona. Di man la agsaiddek ti makina.

“Dinillawnatansa metten ti white lady?” inyarasaas ni Mang Teroy a mangap-apros kadagiti nadlawko a simgar a dutdot kadagiti kayumanggi a takiagna. Pasaray aprosanna pay ti ulona. Nagtugaw lattan iti sango ti manibela ket inkidemnan.

White Lady? Patiek iti kinaadda ti al-allia ngem saanda nga agdangran. Ti welwel a tao iti mangdangran ti padana met laeng a tao. Nupay adda dagiti espiritu wenno di katawtaw-an nga agpakita, saanda nga agdangran segun ti eksperiensak. Ngamin sadiay probinsia, iti Sitio La Loma, Brgy. San Antonio, Narvacan, Ilocos Sur, dua laeng a kinelleng ti baet ti kamposanto iti balaymi. Nagganas ti agdata iti rabaw ti panteon, pagpunganan ti sapatos ti krus santo idekuatro kabayatan iti panagbasa iti libro ti dandaniw wenno sarita wenno Bannawag a pangur-urayan iti panangiyawid kadagiti pastor a baka ken kalding. Lalo ket napariir ti kamposanto a pinayungan dagiti sumagmamano a duogan nga akasia. Uray iti rabii awan iti bubutengak, agar-arbis man wenno agbayakabak, kabus man wenno lenned, saanak a mabuteng a manglinteg iti uneg ti kamposanto no kasta a maamitanak a makitegged ken ni Puraw (daydi ex-brgy. chairman Nestor Comiso wenno iti amana, ni Tang Manoling). Santo maysa, no adda ti maitabon, pasaray tangdanannak no kua ni Mang Puring Caabay, ti sepulterero ken maysa a maestro kantero-karpintero, a kadua ti barona, ni Tonio Pugpog nga agtubtob iti panteon ken agikarton kadagiti tulang no saankami nga agaramid iti kabarbaro a panteon. Kasano koma a sumga ti bubutengak iti al-allia?

Ti bateria ti inasikasok. Winarwar, insubli sa pinairutan a nalaing. Kabarbaro daytoy ket dipay nalawasan. Kasano nga isu ti yan ti depekto ti lugan? Tinuktok iti open end wrench dagiti di rumbeng a tuktoken. Ngem naupayak laeng ta di man la nagsaiddek ti makina.

Tinaliawnak laeng ni Mang Teroy.

Ditoy aya ti pagparparangan ti white lady? Dinamagko iti nakapsut. Nagtung-ed laeng ni Mang Teroy, a sigud a driver-mechanic ti Philippine Rabbit Bus Line sakbay a nagtrabaho iti Regga. Agtallo a bulannan.

Bimmabaak iti bus. Awan ti matatao iti lugar. Natatayag dagiti agaasideg a pinuon ti saleng iti agsumbangir a deppa ti kalsada. Nalam-ek ti apiras ti angin. Nagbang-esak ket nagdakiwas dagiti matak. Pagtaudan dayta a banglo? Nangkettelak kadagiti atap a sabong iti aglawlaw, sinay-opko ida ngem saan a dagitoy ti pagtaudan ti banglo. Patalgedak a di nagtaud ti banglo kadagiti sabong ti marapait a naidarnap iti igid ti kalsada ken kadagiti sirok dagiti saleng.

Idi 1986, nagkaseraak iti TaƱedo Apartment iti Naguilian Road. “Adda manen taxi a linuganan ti white lady iti Loakan Road,” kasta no kua ti saritaan dagiti taxi drayber nga umay agkape iti rabii iti tiendaan ti land ladyk. Beinte kuatro oras a silulukat ti tienda, ket maysa kadagiti serbidora idi ni Miss Yolanda Osana, nga idi agangay, ket ina dagiti saringit.

White Lady iti Loakan Road? Ti Loakan Road ket manipud iti main gate ti Camp John Hay agpaabagatan a manglasat kadagitoy a landmark: kamposanto dagiti unknown soldiers, Voice of America, EPZA, NFA, Texas Instrument, TESDA, Loakan Airport, PMA a sumalpot kadagiti minasan.

Medios. Masapul iti mediosna..

“Mangankayo kadagiti atang tapno saankayo a managbuteng kadagiti al-allia ken di katawtaw-an,” balakad man ni Apong Chelong a mangngagas. Ket nagbalinak a mannangan iti atang. No la ketdi kat-atang, masindian ken masusop ti sigarilio, makabul no di man masultop ti itlog, maitangguap ti naisingkil a sammigel. Psychologically speaking, wen, nakatulong iti dakkel iti pannangan ti atang. Ti buteng ket maysa laeng met a psychological aspect, maysa a nakangisngisit nga ulep a nangbalkot ti muging. Ti lakay a taga-Laoag City a sangaili iti lugarmi iti nangisuro kadakami a sakbay a piduten ti aniaman nga atang iti langalang, nasken a mangpirit iti daga sa isakmol tapno saan a mabalsan lalo no daytoy ket kat-atang la unay. Mangitugkel iti lansa wenno aniaman a landok iti daga (imuko, kumpay, padol) wenno mangipuruak iti sensilio. Nabalkot ti kinadatdatlag ti lubong, isu a patiem man wenno saan, awan iti dakesna no aramidem dagiti medios.

Sinubliak iti tool box. Nangalaak iti didos a lansa. Bimmabaak. Nangpiritak iti daga, insakmolko, ninutnot, tinilmon, naguyekak. Makaaprad! Iti nalukneng a daga, impalokko ti lansa babaen iti kanawan a tanganko. Nangipuruakak iti sensilio iti sango ti bus, kadagiti sikiganna ken iti likudna ken iti agsumbangir a kakaykaywan ti kalsada. Magagaranak a nagsubli iti uneg ti bus. Inswitchko. Inulit. Naminlima. Di latta agandar. Di man la nagsaiddek ti makina! Sayang daydiay trentay singko pesos a sensilio a bingayko pay ken ni Mang Art, ti security guard ti Regga, iti panangwashingmi iti dua a kotse itay bigbigat. Inggatangko la koman iti banana cue, nabsogkami pay!

“Ania ti orasen?” Tinaliawnak ni Mang Teroy.

“Pasado ala-unan.”

Pampanunotenna siguro a panagsusukon ken panagitulod manen kadagiti empleado a sumrek ken rumuar iti alas-tres iti malem. Adda ti pito a drayber kadagiti walo a bus, maysa nga L200 van ken maysa a pick-up a lugan ti Regga. Ngem no adda ti di sumrek a drayber wenno off-duty (broken time ti schedule), ni Mang Teroy wenno ti supervisor ti agmaneho. Trabahok met ti mangtsek-ap kadagiti pilid, break, krudo, dagiti amin a rumuar ken sumangpet a bus. Tulongak met ti washer no awanen iti trabahoek.

Intugawko metten ket inkidemko. Alas dies idi nangankami ken Mang Teroy ta agpadakami a nabannog ket kinnanmin ti balonmi. Binalinglingko dagiti pilid dagiti uppat a bus, ta bangir ti runot dagiti pilid, idinto ta nag-change oil ni Mang Teroy. Isu nga awan pay laeng ti bibisinanmi.

“Ania ti petsa ita?”

Tinaldiapak ti bassit a kalendario iti headboard. Pebrero 11, 1992. Imbagak.

“Iturogta pay. Agandarto met laeng.”

Kasano nga agandar ket dipay agungor no istarten?

Di iturog! Intugawko metten iti likudan ti drayber.

Nagkidemak. Apay a nagiddep ti bus? Agiddep aya ti makina nga awan ti gapuna? Inukrado ti mugingko a nagsapul iti sungbat. Eksperiensa laeng ti ammok maipapan iti makina. Iti lugarmi, katulongannak ni Tang Manoling Comiso, mekaniko, no kasta nga agistimar. Siak iti para warwar ken para isubli kadagiti makina. Isurona laeng ti aramidek.

Madamdama pay, saguyepyepennak metten. Naangotko manen ti banglo – ti karkarna a banglo itay. Tinaldiapak ni Mang Teroy ngem kasla awan iti maangotna? Inkidemko manen.

Napamulgatak iti taguob ti aso. Nagalingagak. Kasano nga adda agtaguob nga aso iti tengnga ti aldaw? Ken maysa, awan met ti balay iti kasalengan a sikigan ti kalsada? Tinaliawko ti sarming. Uray la limmabba ti ulok, simgarak ken nariknak a limnek ti butillogko idi nakakitaak iti babai a nakabestida iti puraw a nalayak ken nakatugaw iti eksakto a batog ti ridaw. Taltaliawen ti babai ti agdan. Pamudawen. Naabongan ti rupana iti nagsaplak iti abagana a buok. Kalalainganna katayagna. Ania ti ar-aramiden ti babai iti uneg ti bus? Kasano a limmugan a diak nadlawan? Kayatko a pagunian ni Mang Teroy a nakaprimera ti panagurokna ngem awan iti simngaw a timekko ta kasla ketdin natali ti dilak. Linidlidko dagiti matak. Sige, lidlid. Tinaliawko, ket nakitak ti babai a nakapuraw nga umul-ulog. Kinitak ti side mirror iti kanawanko: amaya, saan nga agdisso dagiti dapanna iti karuotan nga abaga kalsada! Nagpukaw iti likud ti bus. Tinaldiapak ti kanigid a side mirror ngem diakon nakita.

Dayta kadin ti white lady? Nainayad ken naimpusoan ti panangitanamitimko ti kararag a “Mamatiak” sako insaruno ti “Amami.”

Idi nagkalma ti riknak, nagin-inayadak a timmakder. Nakaprimera pay laeng nga agsangsang-at iti horse shoe shape iti Kennon Road iti panagurok ni Mang Teroy. Pinuligosko ti tulbek.

BROOOOOMM!!!

Nagkulagtit ni Mang Teroy a natarimbangon. Nagkiremkirem. Linidlidna dagiti matana.

“Siakon,” kunana, ket pinabesbesnan ti bus.

Iti parkinganmi iti Burnham Park, ngilngilangilandakami dagiti drayber idi bumabakami.

“Basta ngamin mabatoganyo ti kamposanto ken ti Voice of America, agbusinakayon!” Impasungad ti supervisormi. Dayta kano ti aramid dagiti drayber ken amin a makaammo iti white lady iti Loakan Road.

Idi dayta met laeng a malem, maudi nga aldaw ti nobena iti Our Lady Of Lourdes. Maysaak met a Marian devotee ket nangitugkelak iti kandela ken inkararagak ti white lady.

Inestoriak ken ni baket ti napasamakmi idi sumangpetak iti dagusmi iti old forestry compound.

Kuna ni baket, a maipagarup a taksi drayber kano ti nanggundaway iti pasaherona, rineyp ken pinatayna sana pinanawan ti bangkay sadiay a lugar. Isu a kaadduanna kadagiti taksi drayber iti malugluluganan. Ket iti rabii, mangliklik dagiti taksi iti Loakan Road wenno dagiti makaammo iti white lady ket magnada iti Camp 7 – Kennon Road.

Sadiay probinsia, awan la ti bubutngak iti al-allia. Ngem ditoy Baguio, napadasak iti simgar, limmabba ti ulona ken limnek ti butillogna. Kasla diak pay la patien ti napasamak! Lima nga aldawen ti napalabas ngem di pay la naikkat iti panunotko ti white lady iti Loakan Road.

Kalpasan iti makalawas a pannaka-white ladymi, naglusulosakon iti Regga Transport Contractors. Nasurok met a makatawen a nagtrabahoak manipud iti July 8, 1991 agingga iti Pebrero 20, 2002. Inawatkon ti nabayagen nga uyot ti Mt. Province Broadcasting Corporation a kas scriptwriter, translator ken copywriter. Ti “Ti White Lady Iti Loakan Road” ti kaunaan a horror script a sinuratko para iti drama program a “Dagiti Alliaw iti Kaltaang!!!” a naipatangatang kadagiti kalatakan a radio stations iti Northern Luzon: ti DZNS, Vigan City; DZPA, Bangued, Abra; DZWT, Baguio City; DWRV, Bayombong, Nueva Vizcaya, DZCV, Tuguegarao, Cagayan, ti catholic run radio station iti Alaminos, Pangasinan.

Agingga kadagitoy nga aldaw, dipay napukaw ti damag iti limmugan a white lady iti Loakan Road, lalo kadagiti saan nga agbusina a lumabas iti batog ti ruangan ti Voice of America ken iti kamposanto. No narabianka iti siudad ket agawidka iti Loakan wenno PMA wenno iti Kias area, dika masdaaw no ibaga ti taxi driver a manglikawkayo iti Camp 7. Dimon damagen no apay. Dimo ipapilit a manglintegkayo iti Loakan Road ta amangan no dinaka ilugan…

*Naipablaak iti BANNAWAG idi Nobiembre 6, 2006

No comments: