Saturday, September 22, 2007

TRANSLESION

Dagiti Linteg Iti Translesion


No dadduma, daytoy iti saan a pagkikinnaawatan dagiti mannurat. Saanda nga agpaparis iti wagas iti panangipatarusda kadagiti binulodda a balikas kadagiti ganggannaet. No dadduma ket agtinnag pay a pinnangatuan iti isbo iti resultana.

Ania ngata ti kasasayaatan a wagas iti panangipatarus ti binulod a balikas?

Ti panagbulod ti maysa a balikas ket saan a kas iti panagbulod iti maysa a banag, daytoy man ti palawag ni Alfonso Santiago a kas nadakamat da Paz, Belves, M. et al, iti libroda a Sining Komunikasyon (Pangkolehyo).

Kuna ni Santiago, no bimmulodtayo iti bado koma, akemtayo met laeng iti intay panangisubli; no bimmulodtayo iti bado, ket saan a mabalin a balbaliwantayo dayta a bado tapno umiso iti sukat iti intay panangisuot. Kas pagarigan koma, no pantalon ti binulod, saan a mabalin a putden dayta no atiddog,

Ngem sabali iti panagbulod iti balikas. Saantayo nga akem iti panangisubli kadaytoy a balikas ta awan iti mapukaw wenno maawan iti bimmulodan ta maaramatda latta met dayta a binulodtayo.

Kas pagarigan koma, ta bimmulodtayo iti balikas, a kas koma iti electricity saantayo nga akem a pagtalinaeden iti kasta a pannakaisuratna, kasta man met laeng a, iti pannakaibaiikasna. Mabalin nga usarentayo babaen iti nain-Kastilaan a wagas, a kas iti electricidad. Idinto mabalin met nga usaren ti bukod a dila, isu nga agbalinen nga elektrisidad. Daytoy payen ti mas papolar a sistema iti panangisurat iti Iluko, ti bukod a dila.

No maumaka iti translesionmo wenno wagas iti panangipatarusmo iti bukodmo a dila, elektrisidad, mabalin latta met a kugtaram no kayatmo, ket agsublika manen iti bimmulodam. Isu a no isuratmo, electricity kunam manen. Mabalin latta met iti man Filipino wenno iti Iluko.

Ket gapu ta dayta ket electricity, mabalin latta manen nga isuratmo iti elektrisiti, ta bimmulodka iti English, ipatarusmo iti Iluko wenno iti Filipino babaen iti panangibalikasmo.

Mabalin latta met nga isuratmo iti nain-Kastilaan a wagas, electricidad. Isuna laeng ta kadagiti papolar a publikasion, saandan a sursuroten ti nain-Kastilaan no di ket usarendan ti bukodda a dila iti inda panangipatarus iti binulodda a balikas. Ngamin, malaksid kadagiti proper noun, awanen dagiti letra C, J, Q, ch, x, ken dadduma pay.

Ngarud, adda tallo a wagas a nadakamat ni Santiago a wagas iti panagbulod ket panangipatarus iti Filipino

1) Buloden iti Ingles, ikkan iti katukad a balikas iti Kastila, sa ipataurs iti Filipino.

Ingles----------Kastila----------Filipino

publicity--------publicidad-----------publisidad
regulation-------regulacion----------regulasyon
mathematics------matemateca----------matematika

2) Bumulod iti Ingles, usaren iti pannakaisuratna iti Filipino. Aramiden laeng daytoy no saan a mabalin iti immune a wagas ken ni awan iti katukadna iti katutubo a sao.


Ingles-----------Filpino

Struggle---------istragel
Xerox------------seroks
Tricycle---------traysikel

Di mabalin nga agtalinaed ti struggle a kastana lattan, ta agkaprobleman no ikkan iti UNLAPI (prefix).

Nag-iistragel (korek) nag-i-struggle (magulo)

Daydiay bicycle, mabalin a bisikleta, ngem ti tricycle, naalas met no trisikleta kunam, ta mas papolar met itan daydiay traysikel ngem dayta trisikleta. Isu nga usaren latta no ania dayta nakaisigudan a pannakaibalikas wenno mas papolar a makunkuna.

3) Bumulod iti Ingles wenno Kastila nga awan iti sukatan a letra.

Ingles----------Filipino

Villa Cecilia------Villa Cecilia
Baguio City--------Baguio City
coke---------------coke
varsity------------varsity

Iti met biang ti Iluko, dandanida nagpada iti Tagalog, ta sumursurot la ket ngarud ti Iluko iti pannakaisurat ken pannakaibalikas. Ti laeng nagdumaanda ket daydiay letra “Y” ta no iti Iluko, nagbalinen a letra “I”.

Nupay kasta, adda metten dagiti sumagmamano a Tagalogista, nga impalladawdan dayta letra “Y” ket simmurotdan iti letra “I” a kas ken ni Ilokano, ngem ketdi, insublida ti dagiti letra a V, ken F, a kas mabasa kadagiti textbook iti kolehio. Atiddog kano ngamin dayta “IY” isu a nagbalin nga “Y” (abogasiya, a nagbalin nga abogasya, pangkolehyo, manipud iti pangkolehiyo, ngem kadagiti dadduma a Tagalista, a kas iti nadakamat, naisuratda iti abogasia, pantasia, demokrasia.

Iti panangisubli ti V ken F.

Ehemplo:

Valyus (values)
Ofisina (office)
Familia (familia)

Ngem iti Iluko, iti papolar a pannakaisurat, no saanna a maipatarus iti bukodna a dila, agtalinaed latta a kas iti pannakaisurat iti bimmulodanna.

Values
Opisina
Pamilia

Values (narigat nga ipatarus, no adda man bilang, nalaklaka a maawatan ni Ilokano no isurat ken balikasen a saanen a nabaliwan iti pannakaisurat.

Iti panagsurat ken panagibalikas, ad-adda latta nga agiray iti mas papolar ta ad-adda ken nalaklaka a maawatan. Ta awan met laeng iti serbina ti saan a maawatan a naisawang ken narigat a basaen a naisurat.

Iti Tagalog, naynay iti inda panagtakuat kadagiti bukodda a dila nga aramaten iti inaldaw-aldaw. Ngem agsipud ta nauuneg unay dagiti putar ket di maawatan ti kaadduan, saan a maliklikan iti inda met panagbulod iti sabali a lenguahe a saan laeng nga iti Ingles ken Kastila no dipay ket iti Iluko. No dadduma, diak a maawatan no Iluko, wenno hybrid Iluko. Ngem kadagiti dadduma nga agsuksukisok kadagiti lenguahe ken dayalekto, variation iti pangawagda kadagitoy.

Adtoy ngarud dagiti sumagmamano a binulod ni Tagalog manipud iti Iluko variation ken patneng. Inawaganna daytoy iti Bigkas Lalawiganin.

Patneng

Kampit
Saluyot
Balatong
Karton
Kargada

Mas papolar ti nainkastilaan a "kutsilio" ngem ti kampit iti bibig ni Ilokano. No kasano iti iseserrekna iti mainstream iti Tagalog, saan a masinuo. Ngem sabali ti ipaayna a kaipapanan: bumulod laeng kadi ni Tagalog iti Iluko babaen kadagiti patneng laeng a balikas? Nalabit...

Iti Iluko variation. (Manipud iti Cordilleran Iluko wenno iti Bagolandia ken kadagiti agtutubo))

Madilem – (nasipnget)
Pigilem _ (lapdam)
Taem wenno taim – (takkim) NOT THE NOUN, no di ket kas regular nga ekspresyon, lalona kadagiti agtutubo
Pletem (pasahem, bayadmo)

Dayta a SUFFIX “EM” ken “M” ket nakabilbileg a nagsakayan ni Iluko a nangserrek iti balay ni Tagalog. (Itinto sabali a salaysay.)

Amin dagiti wagas a panagbulod ket umno ken umiso amin. Ti importante ket maawatan ti kaadduan. #

3 comments:

Honesto P. Damasco said...

Mabalin a saan a kankanayon ngem bumisbisitaak iti blogmo (blagmo?) sagpaminsan, kailian.

Magustuak daytoy maudi nga artikulo (articulo?) a sinuratmo iti aldaw ti Biernes (Viernes? Byernes? Biyernes, etc.?) September 28, 2007.

Umannurotak unay ti kinapudno ti kunam iti maudi a parte ti artikulom nga "Amin dagiti wagas a panagbulod ket umno ken umiso amin. Ti importante ket maawatan ti kaadduan.".

Honesto P. Damasco said...

Oops, nagkamali-ak, kailian. Dayta artikulom a "Translesion" ket sinuratmo gayam idi Sabado, September 22, 2007.

jim agpalo, jr. said...

wen, kailian, ti importante iti translesion ket nalawag a mabasa ken nalawag a maawatan... ta awan ti serbina ti binasa no di met mabasa ken maawatan, saan? hehehe! mag-anka ditan?