Sunday, August 05, 2007

ILOKANO 101 (PART 4)

Ti kumonikasion ket pudno la unay a napateg iti biang ti tao. Ta daytoy iti maysa a mangipaneknek a ti tao ket naisangsangayan a parsua gapu iti kinaadda kenkuana dagiti nadumaduma a wagas ti komunikasion.

Ania ngata no awan iti komunikasion ti tao? Ania ti mapasamak? Dipay ket kasla bato wenno bingkol wenno ania la dita nga awan iti biagna, saan?

TI PANGGEP TI KOMUNIKASION
1) Mangipaay iti dana tapno agkikinnaawatan ti tao
2) Makakalap iti umno nga impormasion ken pakairanodan nga ammo
3) Ikkanna iti naan-anay a panawen ken kinapateg ti maysa nga isyu a rumbeng nga ipaayan iti immatang, pagiinnadalan ken amirisen
4) Mangited iti dana kadagiti nadumaduma a kapanunotan, rikna ken ir-iroken iti tungggal tao.

1) Mangipaay iti dana tapno agkikinnaawatan ti tao. No awan ti komunikasion ti dua a tao, dida agkinnaawatan ken saanda nga aggayyem wenno dida agam-ammo, nga uray no agsinnabatda wenno agkatugawda iti uneg ti bus wenno jeep ket kasda la bingkol wenno bato. Possible pay a no dagitoy ket aggayyem wenno aniaman a relasion ket no awan ti komunikasion iti nagbaetanda ket mapukaw dayta a relasion. Ta ngamin iti relasion, ti kumunikasion ket isu iti mangpatpat kadagiti ruot ken muyong nga agtubo kadagiti nagbabaetan. No awan iti komunikasion, natural nga agtubo dagiti ruot ken muyong no dipay ket agkabakiran ti nagbaetan ket awanen a pulos iti panagam-ammo. Addan ti bangen iti nagbaetan. Kasta met dagiti dua wenno ad-adu a tao, lugar ken nasion, partido ken gunglo, timpuyog ken taripnong ket nasken iti kinaadda iti panagkikinnaawatan tapno masabat iti amin a kasapulan ken sungbat.

2) Makakalap iti umno nga impormasion ken pakairanodan nga ammo. Kas pagarigan koma, dagiti mannalon, nasken nga adda ti komunikasionda kadagiti padada a mannalon wenno kadagiti otoridad ti agrikultura tapno makakalapda kadagiti umno nga impormasion para iti kabarbaro a wagas iti teknolohia iti panagapitan. Agpipinnadamagda no ania ken kasano iti mangpaadu ti apit, mangpaksiat kadagiti nagduduma a peste, no ania ti kabaruanan a teknolohia no kasano a paaduen ti apit, ken dadduma pay a pakairanudan a nayon ti ammo, kabaelan, ken kapanunotan.

Kasta man met laeng kadagiti mangngalap, aniaman a propesion ken asinoman. Ti pannakikumonikasion ket makalap kadagiti umno nga impormasion ken pakairanodan nga ammo.

3) Ikkanna iti naan-anay a panawen ken kinapateg ti maysa nga isyu a rumbeng nga ipaayan iti immatang, pagiinnadalan ken amirisen. Ania koma ti nasisita nga isyu iti agdama? Isu dayta iti mapagsasaritaan ken amirisen ken ikkan iti importansia ken isapulan ti naan-anay a sungbat no di man solusion a pakairanudan.

Kas pagarigan koma, panagtutudo manen ita, uso manen ti panagrarira ti dengue. Ania ti dengue? Kasano a maala ti dengue? Kasano a malapdan ti dengue? Dagita nga isyu. Makalap dagita nga isyu. Ikkan ti importansia dagita nga isyu. Amirisen ken ipaayan ti sungbat dagita nga isyu. Iwaragawag ken idanon dagiti naamiris a pagimbagan manipud kadayta a nga isu. Amin dagitoy ket wagas ti komunikasion.

Ken dadduma pay a napapateg nga isyu a nasken a pakaituonan iti immatang ken panangamiris. Dagitoy a proseso ket isu iti makunkuna a komunikasion iti tunggal maysa.

4) Mangited iti dana kadagiti nadumaduma a kapanunotan, rikna ken ir-iroken iti tungggal tao.

A. Kapanunotan. Babaen iti proseso ti komunikasion, maiyebkas ti asinoman ti kapanunotanna. Aniaman dayta a kapanunotan. Kas pagarigan koma, adda daytoy a panagadal, Ilokano 101, ngamin kayatko nga iyebkas ti kapanunotak a mabalin met gayam ti panagadal ti lenguahe a kas iti panagadal kadagiti sabsabali a lenguahe. Inyebkas ni Dr. Jose Rizal ti kapanunotanna maipapan iti kinarugit a panagturay dagiti Kastila babaen kadagiti librona a “Noli Me Tangere” Ken “El Filibus Terismo” ket yinabyabanna ti reobulosion. Inyebkas ni Benigno Aquino ti kapanunotanna a “The Filipino is worth dying for” ket rinubrobanna ti irurukuas dagiti umili iti diktadoria. Adu dagiti kapanunotan a maiyebkas babaen iti proseso ti komunikasion a possible a pakairanudan ti sapapsap. (Dagiti laeng positibo a panirigan iti nasken a mapagadalan, ta daytoy ket arte ti komunikasion.)
B. Rikna. Yebkas dayta rikna. No awan iti panangiyebkas ti rikna babaen iti komunikasion, nalabit nga awan met ngatan ti tao ditoy rabaw ti daga, saan? Wen, a, awan la ketdi ti tao. Ket awan metten ti serbina ti biutipol lubong. Yebkas a, ni manong baro ti riknana ken ni manang balasang babaen iti inna panagrayo wenno panagarem, a dayta a banag ket maysa met a kita iti komunikasion da manang ken manong. Isu nga agtultuloy ti sikolo ti biag ti tao gapu iti komunikasion. Yebkas ti rikna: no malipit wenno masaktan, annayko, kunam. No maragsakan, uray na la ipugiit ti ellekna no di man makasangit iti ragsakna; no malidayan, iyanug-ogna met no dina man ikulitagtag ti mangitna. A, adu dagiti wagas ti panangiyebkas ti rikna. Kasta met nga adu dagiti rikna a nasken nga iyebkas.
C. Ir-roken. Gapu iti wagas ti komonikasion, masolbar dagiti parikut a ginubuay ti ir—iroken ti rikna. Kas pagarigan koma, dagiti agassawa, no adda ti ir-iroken ti maysa kadakuada, nasken ti nalapat a komunikasion iti tunggal maysa tapno masolbar dayta a parikut ket umir-irut pay ti nasin-aw a harmonia ti relasion. Kasta met kadagiti empleado kadagiti boss ken dadduma pay a wagas a pakairuaran ti ir—iroken: uray dagiti mannalon, mangngalap, ken aniaman nga umili nga adda a sisasango iti peggad, damsak ken pannakaipusing ket ti komunikasion ti kasamayan a mapataud tapno marugian iti pannakasolbar dayta a nga ir-iroken. Ngem no awan ti komunikasion, ania kadi ti mapasamak kadayta nga ir-iroken? (ADDA PAY TULOYNA)

No comments: