Thursday, March 08, 2007

Ti Ina Nga Ili, Inlansada iti Krus

Adu a panagilansa: binnaddekan iti ulo, nagduduma a turongen ken panangiwagayway iti kayat ken prinsipio ken kapanunotan agraman ti nagduduma nga ideolohia, kinaadu ti kumammet nga ima iti dipay naluto a saang, dagiti sarsuela ken moromoro iti entablado dagiti timmaud ken pinataud nga isyo, innem a million ti mabisbisinan a mapan agiskuela, immadu dagiti matmaturog iti bangketa idinto ta nabartekda kadagiti mansionda…a, adu ken adu a, dagiti lansa nga inda impalok iti padeppa ti ilida…

No makasao koma ni Ina Nga Ili, dagitoy la ketdi ti ibalikasna sakbay a magsatan:

1. “Ama, pakawanem ida ta dida ammo ti ar-aramidenda….” (Lucas 23:34)

Ekspertoda. Apay ketdin nga ibaga a dida ammo ti ar-aramidenda? Hello Garci. Fertilizer scam. Kanginaan a highway. Naglawagan a balse ti tokar, ngem agsalsalada iti cha-cha. Siputam ket nakammet manen ti coco levy fund. Sumagmamano laeng dagita a pakakitaan iti kinalaingda. Kasla abut nga awan ti patinggana dagiti bulsada. Iggemda dagiti ari-ari dagiti dingraw, isu a no agdiskursoda, palakpakanda met laeng ti bukodda a bagi.

Dida ammo ti ar-aramidenda? Wen, wen man laengen, ta pilitennak met la nga agwen, dida ammo ti ar-aramidenda ta dida ammo iti umabrasa. Dida ammo iti umno ken maiparbeng nga aramid. Dida ammo iti mangidaulo a kas pinusgan ti tao. Wen, dida ammo ti ar-aramidenda, ta sabali la ngarud a banag ti ekspertoda.

Nalaingda nga agdaniw kadagiti balinsuek a balikas. Makita isuda wenno ipakitada kadagiti tattao ti kinalaingda nga agkanta iti osana iti sango ti balinsuek a krus.

Nalaingda pay a mangiddep ti apuy ti lampara dagiti nagtagisilaw; ket iti amin a suli, nagsasaruno iti panagparti. Iti pagpartian; adu dagiti tinugawanda a balikas ti araraw ken saning-i ngem dida man la narikna ti bara iti ultimo kababattingan a panaas. Imkis ti lubong kadagiti panagparti ket imbayogda a sungbat ti kansion dagiti bambanti.

2. “Eli, Eli, lama sabachtani?” (Mateo 27:46)

Diosko, Diosko, apay a binaybay-am ti nakaiyanakak nga ili? Apay a pinalubosam iti inda panangilansa?

Ilansada dagiti imana tapno saan a makaanawa kadagiti aramidda. Ilansada dagiti sakana tapno saan a makataray nga agkamang kadagiti mangisakit kenkuana.

No maminsan, maawagan (pay) dagiti kuspag iti “mamasirib” ken kas idolo a kasukat ti pennek dagiti garadugod ti buksit. Ti ikakapet kadakuada ket napataud la ket ngarud ti kultura ti kinasadut. Kultura ti duol: nga anusan ti maipuruak a binuot a tinapa idinto ta kuskusayan dagiti dobermanda ti ham ken bacon. Nasipnget ti rupa ti ubing nga nagkalkalkal iti basura a mangbuybuya kadagiti agaayam iti golf; agpipinnatay dagiti nagipila kadagiti timba idinto ta pumpumsuak ti hose dagiti golf course ken iti panag-carwash. A, wen, mamati aya ti makunkuna nga agub ti aggargaradugod a buksit?

Wen, adda dayta kinamulagat: kinabullad, nakamulagat ngem di makita iti agdadata a sagmak ken pannakaikuspil. Anian a kinatadem ti utekda. Anian a kinalaingda…

Eli, eli lama sabachtani! Diosko, Diosko, apay a binaybay-am ti Inak Nga Ili?

3. Kinuna ni Jesus ken Maria nga inana: “Babai, adtoy ti anakmo.” Ket kinuna met iti adalanna (a ni Juan): “Adtoy ti inam.”(Juan 19:26-27)

Iti kambas a buya ti panawen, nagaatiddog ti ima a kimpet iti nakadakdakkel nga ima. Isuda dagiti kumammet iti panagkimar saan laeng nga iti kamalig no dipay ket dagiti nabangles a murkat a subo dagiti is-isemanda a dungrit. Nagpupuner dagiti ramramay a nangbekkel kadagiti imkis a kararua. Pinespesda ti dara a lua kadagiti kapanagan a sibug dagiti ay-ayatenda a masetas.

Ket kuna ti timek: “Babai, adtoy ti anakmo…” Nga isu met laeng ti nakalawlawag a kaipapanan ti “Babai, adtoy ti ilim…

Ket sinungbatan ti babai ti timek: “Adtoyakon Inak Nga Ili.”

Ket adda babai nga intag-ay dagiti nakaad-adu nga ima, ket pinisangna ti nangisit a telon ti pagbaludan. Ket simrek ti lawag ti namnama. Daydiay bannawag ket kinurnoan ti lubong iti apagkanito laeng. Kas iti panagtamed dagiti sabsabali a puli a managayat ti sinamar. Ay, wen, anian, nagimnasen a lang-aben ti puyupoy ti baro nga agsapa!

Ngem makakettang met gayam ti aguray iti dengngep dagiti kammuol iti rupa ken black eye ta awan met gayam ti nisnis a pangadaw ti bara ti nagpukaw nga atong. Makakettang met gayam dagiti adu a lualo ken kararag iti altar a matemtemtem. Saan a nakauray ti mabisin ket ad-adda la ngarud a nagbisinan iti saan laeng nga innapuy no dipay ket ti kararuana.

Ta idin ta nakatangkayagen ti init, makasineten ti darang ti agmatuon. Adda pay ketdin dagiti mabuya a panangipugsoda ngem iti uloda met laeng ti nagdissoan dagiti sarwada. Ne, apayen, ta naginumanda met laeng ti tinakaw a kopita

Isublida nga inwara kadagiti kalkalsada dagiti pinidutda a basura. Anian, ta awaganda ketdin a panangdalus ti pitakpitak a baboy babaen iti panangpuor kenkuana babaen ti sibubukel nga ubongna.

Dimteng latta dagiti nakaisigudan a buya ti panagilansa, a nalabit a tinawid wenno tinulad a berso ti daan a kapitolo. Copycat!

Ket ti sinamar ti baro nga agsapa, napukaw ti kaipapananna, dina madengngep ti malammin ken agpaypayegpeg a kararua.

Sabali man pay nga ina. Kasla dawat ti lucky nine, aya? Maminsan pay. Ngamin ina. Ina a nalabit a mangisalakan iti Ina nga Ili. Ta ina ngarud di ammona ti rikna ti maysa nga ina. Isu a impatugaw dagiti naawananen iti namnama. Ngem ad-adda ketdi ti pannakailansa, ta nabileg gayam nga anting-anting ti nagbiag a sallapiding iti pingping.

4. “Mawawak”(Juan 19:28)

Mawawak. Mawaw iti diro ti uyokan nga inugmokan dagiti kaarruba. Ta dagiti kuting idi a tinagtagibi isu met itan iti tigre a dumawdawatan iti duol ken mapanan pakidigoan kadagiti murkatda ken arasawada. Isuda dagiti kuting a nabalin a tigre. Ngem ti Ina nga Ili, isu ti tigre idi a nagbalin a mamirmiraut a kuting.

Mawawak. Makawaw a denggen dagiti paulit-ulit a misterio dagiti nangisit nga anniniwan. Awan ti kaipapanan dagiti litania ti salbar. Saanen a matay dagiti puraw a rabii.

Danum! Danum! Danum… Ngem dara ti diaya manipud iti tinakaw a kopita ti maisubo, nga inton makaanges iti apagamapan bayadan met laeng iti dramdram a dara.

Makawaw, makawaw ti panaguray iti panagsubli dagiti baliodong a panunot.

Awanen ti danum. Awanen ti mainum… Mawawak…!

5. “Ibagak kenka daytoy: ita nga aldaw, makipagyankanto kaniak idiay Paraiso” (Lucas 23:43)

Napasamak daytoy idi pinabpabainan ti maysa kadagiti kriminal ti nailansa nga ili, ket kunana pay: “Saan kadi a sika ni Cristo? Isalakanmo ngarud dayta bagim ket isalakannakami met!”

Ngem binabalaw ti kaduana a kriminal a nailansa: Kuna daytoy: “Awan kadi a pulos ti panagbutengmio iti Dios? Agpapadatayo amin a madusdusa. Rebbengna nga agsagabata gapu iti inaramidta. Ngem awan dakes nga inaramid daytoy a tao. Kalpasanna, kinuna ken Jesus, “Laglagipennak Jesus, inton umayka a kas Ari.” Ket insungbat met ni Jesus: “ Ibagak kenka daytoy: Ita nga aldaw, makipagyankanto kaniak idiay Paraiso.”

Wen, tumaud no kua dagiti di makabael a mangbuybuya iti Ina Nga Ili a nakabayog iti krus ket gamdenda nga isalakan. Mangirasda. Iwarasda dagiti lampara. Paraniagenda ti aglawlaw. Ngem maawaganda dagitoy iti kriminal.

Apay maibilang kadi a panagtakaw ti panangisubli ti kukua ti Ina Nga Ili? Kaano pay a nagbalin nga aramid a krimen ti panangalaw ti malmalmes? Kaano pay a nagbalin a krimen ti panangpadagus kadagiti naamitan iti dalan?

Pakanen dagiti mabisin, painumen dagiti mawaw, saan, aya?

Adu dagiti naawagan a kriminal a nangisalakan kadagiti agtutuok; a nangited kadagiti subo a saan laeng nga iti bituka no dipay ket ti utek. Adu dagiti nangriing kadagiti agam-ammangaw ken mabatbatibat.

Ngem kalpasan ti amin a gandat ti panangisalakan, napasagda nga awanan iti kalabanlaban iti pagbababakalan dagiti prinsipio ken mulinaw a keddeng.

Iti Brgy. Tablac, ti rangtay nabangon

nagamayan iti adu a dara ti pundasion

tapno natibker illusion dagiti gandiong

ken kurimaong iti matemtemtem a gimong.

Di mapnek panagparti dagiti kumaw

ta salaan ken kantaanda pay panaggamsaw

idatonda iti rangtay amin a nagtagisilaw

nasalawda ni Kapitan Berto ket nagpukaw!

A, ti silaw! Ti silaw, tinakkabanda iti salop. Nanglangeb ti aglawlaw. Immadu ti saibbek ken saning-i. Adda marka iti muging iti kuddot ti rabii.

6. “Nalpasen.” (Juan 19:30) Kalpasan a naramanan ni Jesus daydi naalsem nga arak, daytoy ti imbagana.

Nalpasen. Nalpasen a nailansa iti krus ni Ina Nga Ili. Ngem awan iti pannakalpas iti agnanayon a puni dagiti tiri. Adu ken adu a panagparti. Ta agluplupias met ket ti siliasi nga ikurkurimed nga ibay-on dagiti para luto iti kusina ken dagiti adda iti uneg ti kusina, segun dagiti tumanabutob a kaarruba. Ngem mapili dagiti mabsog. Ay, anian a abunaw ti sagana iti punsionan dagiti didiosen.

Nalpasen a nailansa ti Ina Nga Ili…

7. “Ama, kadagita imam, yawatko ti espirituk. (Lucas 23:46)

Ama, Ama a nainlangitan, yawatmi ti espiritu ti ilimi nga inlansada. Siksika laengen ti ammomi a kamangmi itoy a sagabami..

Adu dagiti nakasarukang nga atang a balikas a bayad dagiti nakailaw-anan, ngem saan a makapudno dagiti lualo ken panagbayad. Nabileg la unay dagiti marmarna ken dagiti nasalapon iti igid ti alad ken iti bunton ta nalibeg latta ti danum ti inanger a bagbagutot.

Nagibitin ken nangiplatito iti paradipad dagiti tawa, ngem saan a nagbuteng no di ket kinatawaan dagiti aswang dagiti pinitpit a bawang.

Sinippaw dagiti atros dagiti naiwarsi a bagas iti sumipnget. Inuttotan dagiti barkes ti kumalkalawikiw nga asuk dagiti anglem.

Napirpirsayen ti nagmurengan nga ibautbaut iti adigi, ngem di maalaw ti kararua ti Ina Nga Ili nga intubongda iti sangalawas a kawayan.

Wen, dagiti lallakay nagidulinda iti nagluposan ti uleg tapno lumukmeg ti pitaka. Naglabusda pay a nagitukit tapno nabungbunga dagiti mulada. Insapitda ti umuna a pukis ti buok kadagiti libro tapno masirib ti anak. Ammoda ti kaipapanan tunggal taraok iti parbangon. Iti laeng inda panagtangad, ammodan ti kaipapanan ti tayab dagiti ulep, ti kiray ken panagbabatog dagiti bituen, ti kuldit ti angin. Ammodan ti kaipapanan no nababa ti tayab dagiti tuwato ken panagpalaud dagiti kannaway, iti panagpasurong dagiti ipon…ken adu pay…

A, mamasirib dagiti lallakay, a saan a natawid dagiti kaputotan a nangilansa iti Ina Nga Ili… ##


Link

5 comments:

ariel said...

Jim:
Nabayagen a nalipatak dagiti adda iti daytoy naudi a blog lalo iti panaglabus nga agitukit (is this metaphorical or literal? Paging RVA!) Tell me!
Que bellissimo!

jim agpalo, jr. said...

diak ammo no metaphorical dayta a "panaglabus, ka ariel, ta diak pay sinirig a nalaing, ngem dakkel ti pammatik a maysa a kultural a mangitantandudo iti positibo a panunot iti tunggal aramiden... adda dayta kultura ni ilokano nga umuna a sumrek iti utek ti positibo a banag ngem ti nagatibo... nupay awan iti kinapudnona a matungpal ti kayat iti dayta a panaglabus, kadagiti makaammo, naimula iti mugingda nga iti kaanoman, iti aniaman nga addang, aramid ken keddeng, umun-una a piduten ti positibo... ket ti panangilansa ti krus ti Ina Nga Ili ket aramid laeng dagiti tiri...

ariel said...

Ka Jim:
This, to me, is positive and poetic. If this were true--I guess it is--I want to use this in my novel. Would you allow me? Say yes!

jim agpalo, jr. said...

wen, apay ket a saanen... adun ti nangaramat kadaytoy, a kas ken ni boying domaloy, iti nangabak a sarita... naglabus ti lakay a nagmula iti laya...

wen, kinapositibo ti ited dagitoy... ken narnuay kadagiti ilokano ngem in-inuten a mapukaw isu a mapasamak metten iti panagilansa?

rva said...

adda napuotak a kastoy idi ubingak pay, 'diay yanmi, adda idi lakay nga aglabus no daytay agmula wenno agyasad iti mais iti bangkagna. aglabus as in lamolamo a talaga. ngem malagipko, rabii a 'tay sellag no agmula a labus. wenno iti malmalem.

adda met pangusarakto a saritak iti daytoy a praktis dagiti lallakay. karaman 'tay praktis met la 'diay lugarmi idi a panangtagtagbatda iti pinuon wenno sangsanga ti anangka tapno kano nabunga.