Friday, January 26, 2007

Ni Mannurat ken ti Pulitika

Adda latta pulitika iti tunggal sinurat, kunatayo idi. Wen, a, napateg dayta a banag. Ti kinaadda ti pulitika kadagiti sinurat, lalo kadagiti nagbugas kadagiti maitutop nga addang para iti dur-asan ti sapasap a sangtaw-an.

Ti maysa kadagiti bigbigek a humanismo ket ni Kahlil Gibran. Nabileg unay dagiti balikasna. Saan laeng a maabukay dayta rikna a tumapog ken agpisawpisaw iti dan-aw a ginubuay ti sinuratna no dipay ket lukatanna pay dagiti mata dagiti makamulagat. Adda ti naisangsangayan a bileg dagiti balikasna a saan laeng a makaaron iti pammati ken namnama no dipay ket gutogotenna ti tunggal puso nga agpitik tapno agtultuloy ti agus ti dara. Maysa a karisma a kaptan iti panawen iti panagkasapulan.

Umadani manen ti panagbobotos. Isu a sinuratkon daytoy a topiko maipapan ken ni mannurat ken ti pulitika. Nasaysayaat a yunan nga imula iti muging tapno inton dumteng ti botos ket adda ti pamalpalatpatan no asino iti rumbeng nga ibotos.

Ni Gibran kunana man iti sinuratna a The New Frontier:

Are you a politician asking what your country can do for you or a zealous one asking what you can do for your country? If you are the first, then you are a parasite; is the second, then you are an oasis in a desert.

Pulitikoka kadi nga agkidkiddaw no ania ti maited kenka ti pagiliam wenno naridam nga agkidkiddaw no ania iti maaramidam iti pagiliam? No sika daydiay immuna, maysaka a sepsep; no ti maikadua, ngarud sika ti libnok iti disierto.

Kanayon iti panagaangat dagiti pulitiko. Iti man local a gobierno, iti kongreso ken iti senado. A kasla ketdin awan iti makapanunot kadakuada no ania iti maipaayda iti gobiernoda a saan ket a no ania iti maalada ken maibulsada manipud iti gobiernoda.

Binnarsakan ti rupa kadagiti pitak. Pitak iti pitak. Pinniltakan. Pinnabangsitan ti nagan. Pinnararuan ti dugyot. Pinnardaya. Dagita ti ay-ayam ti pulitika ti pagilian. Kasla maymaysa ti turong ti kiddaw, isu dayta ti tugaw. Dayta nabileg a tugaw. Tugaw a kunam la no is-isunan dayta iti tulbek ti panagserbi. Adda kadi makapanunot no ania ti maipaayna iti pagilianna?

No adda man ti kabusorko unay, ti diskurso ti maysa a pulitiko, lalo no daytoy ket ikarina dagiti bituen ken ti bulan nga aramiden a kuentas ken iyukkor iti tengnged dagiti nakurapay. Ngem kalpasanna, itayab ti kali dayta a kari. Adda pay dagiti mangipalastog nga isuna ti nangpabangon ti waiting shed, eskuelaan, simbaan, kalsada, rangtray, kdp. ngem sadino kadi ti nangalaanna kadagita? Saan kadi a manipud iti buis dagiti umili?

Adda rason no apay a saan a rumang-ay ti pagilian. Isu daytoy iti panangsapul iti no ania iti maala ken maited a pagsayaatan manipud iti gobierno (kenka ) a saan ket a no ania ti maited a pagsayaatan ti gobierno.

Maysa nga immaturity. Maysa nga inuubing nga aramid dagiti nataengan.

Kuna pay ni Gibran iti sinuratna met laeng: There are in the Middle East today two challenging ideas: old and new. The old ideas will vanish because they are weak and exhausted. There is in the Middle East an awakening that defies slumber. This awakening will conquer because the sun is its leader and the dawn is its army.

Iti pagilian ket saan a makalung-aw gapu iti panagpengnget dagiti dua nga idea: ti daan ken ti kabarbaro. Kadagitoy a gundaway, narigat a maimataan ti baringkuas ti parbangon ken ti ibabangon iti apagsipasip ta umun-una a maikkan iti preperensia ti bukod a kammet ken sakmol. Daydiay puso a taudan ti ubbog ti kinasin-aw ket balud ti sabali pay a puso.

Isu a kuna ni Aurelio S. Agcaoili iti sinuratna a napauloan iti “Alerto” : Saantay a nakikadua iti dudungsa wenno simmurot iti awis ti panangbaybay-a iti ili. Dagiti allawig ket nagindegda kadagiti duag dagiti taengtayo. Liktadenda pay ti agpipiapi koma nga agdan tapno makontra ti awanan-regget a panagpadanon, ket iti pataguab a mabigatan dagiti namnama ti dulang ti ili, wenno daytay man punsion a makiwar dagiti siliasi, mapunno ti laem iti gargarakgak dagiti agbarabaran iti piditpidit ket ti pasamano tagikukuaen ti ariwawa dagiti mapnek iti baak a basi, masukmon a kas iti panagul-uli, mayawat iti abalayan dagiti umuna a rabii a ti puso ket maibalud iti sabali pay a puso…

No kua, dumteng ti kinamuttaleng wenno muttalengen a talaga iti di man la gamden a rumukuas iti nguy-a. Dayta a kinamuttaleng ket ulsan laeng iti kellaat a garakgak ti nabsog ken nabartek, ta ti pusona ket balud iti sabali a puso. Adu dagiti balud a puso iti barusngi nga utek dagiti agim-imas iti kurimed panangkulisip ti baak a basi iti kamalig.

No koma, sika dayta ibagbaga ni Gibran a naridam, a kas kadagiti sangapulo a babbalasang a nakaiggem iti pagsaingan ken mangur-uray iti idadateng ti nobio, awan koma ti panagbisin, awan koma ti panagpanaw iti bukodna a pagilian tapno agsapul iti berde a pagaraban, awan koma iti trabahador ta sikan a mismo ti agpatrabaho, awan koman ti kinamunnel – ngem dayta ti kaykayatda ti kinaadu ti munnel a di makabael a rumuk-at iti kammet ti duol a binting. A, wen, dagiti mabisin ket nalaka laeng nga aywanan babaen iti ittip ti kilabban.

Nagsaon dagiti natatakneng a mannurat. Nagaonen kadagiti plumada dagiti balikas ti iliw ti dungngo ti maysa nga ina; ngem kas maysa a mannurat, ania ti akemmo ken pulitikam kadagiti makitkitam a moromoro ken sarsuela? Ania ti pulitikam kadagiti pannakakiwar kadagiti siliasi ken in-inut a panangsukmon kadagiti baak a basi iti kamalig?

Iti pagilian, adda dua a mannurat: ti awan dilana ken adda dilana. Ngem daydiay awan ti dilana dina naakem ti naikumit kenkuana a pagrebbengan ta kukua ti sabali a puso ti pusona; idinto ta ti addaan ti dila ket agin-inanan iti innem a metros iti uneg ti daga. Daytoy ti rason no apay nga adayo pay laeng ti parbangon. Saan pay a mapasamak dayta baringkuas ken yuulog iti apagsipasip ta madama pay laeng ti urok wenno batibat wenno di man ket naiturog ti puyat iti peyegpeg gapu iti angdod ti naggarraigi a tikbalang wenno iti panaglikuslikos ti mutya iti diding.

Nakakulong dagiti anito iti garapon ti sariugma a nakaitublakan. Iti sumipnget, kasapulan ti manguskusip ken mangatang ken panagwarsi kadagiti bagas dagiti sirmata ti dur-as. Ngem nasken a maipasngay manen ni mannurat ken mabuniagan iti Nagan ti Ama, ti Anak ken ti Espiritu Santo iti Karayan Pluma…

Kas maysa a mannurat, saantayo a mangan iti puni ken makikiwar iti siliasi ti sinan-umbi; saantayo met nga lumidok kadagiti immab-abanda ken makidilamot kadagiti naglanglanganda; lumabastayo laeng, wen, ken umisem ken ibagatayo a saan a panagbain ti paay nga awis no di ket panagpammarang a nabsog tapno maibatitayo dagiti pinilitayo a pinidut; a pakaammuanda nga inton agpatinggan ti tik-abda ammodanto a limmabastayo; wenno ammodanto ket ngatan a linabsantay ida; iti malem, sapulendanto la ketdi ti nayon ti intay imbati kadakuada ken agsapuldanto met iti ad-adu, ngem sapuldanto a sapul didanto makasapul; ta aginana met ti waras a kas iti panaginana ti nagkallautang a bulong iti sab-ok ti angin; adda ti senial ti idadalan, ti ilalabas, ti pinidut nga imbati; a kas kadakuada adda met senial ti kinaasino ti agtagikua kadakuada… #

3 comments:

ariel said...

Nagpintas a disertasion maipapan iti politika ti sirmat, daytay managpartuat a sirmata ni awtentiko a mannurat, Ka Jim. Bravo! Encore!

rva said...

bravo, manong jimmy, bravo! sapay ta mabasa daytoy dagiti maseknan ket makita ken maamirisda iti bagbagida ti kammuol nga intingkok dagitoy a balikas.

jim agpalo, jr. said...

agyamanak kadakayo, ka ariel, roy...

naibayag bassit ta nadadaek ti trunkline ti moscom iti digitel ket diak makaakses...

Ka Honesto: saan nga orig ni Pres. JFK dayta a linia, sinublatna laeng ken ni Gibran... kitaem man laeng ti pulitiko, ania?