Saturday, November 18, 2006

REPUBLIC ACT 7942: MANGIRURUMEN!


Mamatikayo kadi nga itag-ayna ti ekonomia ti minasan?

Maysa a minamaag a kapanunotan no ayunan daytoy a banag. Adda pay dagiti sumagmamano a wagas a mangitag-ay ti ekonomia, a kas iti panangpigsa iti
panagsingir iti buis a sangagasut a porsiento ket mapan iti RP ket zero percent iti mapan iti PR. Pannakapugipog ti kurapsion iti gobierno. Pannakaiyimpliementar dagiti imprastraktura ken proyekto nga awan iti marka ti demonio nga 35 percent SOP-cut.

Ti panangaprobar ti Supreme Court idi Disiembre 1, 2004 ti implimentasion a kas linteg ti RA 7942 wenno Philippine Mining Act of 1995 ket maysa nga anti-poor, ta ti kaunaan a maapektaran ket dagiti nakakurkurapay nga umili a katutubo kadagiti kabambantayan. Papanawen dagitoy a minasan dagitoy nga agindeg. Papanawen dagiti ganggannaet dagiti agindeg iti nakaiyanakanda a daga. Sadino ti papananda dagitoy?

Daydi nagsenador Blas Ople, panunotenna amin nga anggulo sakbay nga agikeddeng. Tapno maikkat iti dakkel a porsiento ti bilang dagiti agtutubo ken umili a tumipon iti grupo a makakannigid, binuangayna ken impapilitna ken daydi Presidente Ferdinand Marcos ti panagtrabaho dagiti Pinoy kadagiti nadumaduma a nasion a kas Overseas Contract Worker, nga idi agangay nagbalin a Overseas Filipino Worker. Iti kinarigat ti biag ken iti kinabileg ti impluensia ti gumurgura iti gobierno idi panawen ni Marcos, no awan ti OCW, nalabit a nasursurok pay ngata ngem kaguduan iti papolasion iti makakannigid.

Ngem ti pannakapalubos dagiti ganggannaet nga agminminas a mangminas kadagiti kabambantayan, ad-adda pay nga awisenna ti ikakappeng dagiti umili kadagiti kabambantayan a tumipon iti makakannigid a puwersa. Awanen ti pagpilianda. Riknadan iti binaybay-an ken inlako ti gobierno kadagiti ganggannaet. Narikut a panunoten ti panangpapanaw kenka dagiti gangganaet iti nakaiyanakam a daga.

Pagarigan laengen sadiay Kasibu, Nueva Vizcaya, sangabarangay iti Didipio ti pamilia iti papanawen ti gangganaet a minasan. Saan laeng a daytoy a barangay ti madaksan no di ket ti sibubukel a Malabing Valley, a citrus bowl ti Rehion Dos a buklen iti innem a barangay. Dumanon ti sakup daytoy a minasan agingga iti Brgy. Dingasan, Cabarroguis, Quirino Province. Sakbay pay ti 1960 addan dagita nga umili dita. Dita ti naturongda kalpasan a napapanawda iti Binga ken Ambuclao gapu iti pannakabangon ti dua a dam. Ita, mapapanawda manen gapu dayta a minasan! Ket ti panangideklarada iti tribal war kontra gobierno ket maysa met nga awis iti ibaballaet ti makakannigid a tumipon kadagiti agindeg. Agbalin la ketdi a nadara ti dangadang a mapasamak kadagiti minasan.

Ti makadakes, saanen a tunnel ti usaren dagitoy a minasan no di ket open pit mining tapno makamenosda iti pangsueldo iti obreroda ta makinan iti agkali iti nakalawlawa nga abut. Ket daytoy nga abut, dadaelenna met dagiti kaykayayo, dagiti ramot ti ubbog, dagiti karayan ken ti taeng dagiti tumatayab, atap nga ayup ken ti tao.

Apay a saan a pinanunot ti rigat nga indateng dagiti minasan iti pannakadadael ti nakaparsuaan?

Apay a saan a pinanunot ti kalintegan dagiti agnanaed iti minasen a lugar?

Ket ti iseserrek manen ti siam a kabarbaro a minasan iti Cordillera ken Region I, siguradoka a mangibunga la ketdi iti adu a riribuk kadagitoy a lugar nga inaplayan dagitoy a minasan. Siempre, agkedked dagiti umili nga agindeg kadagitoy a lugar. Ket siempre, no dagitoy nga umili iti malipit ken nariknadan iti pananggulib ken panangilako kadakuada ti gobierno, saan a bumurong iti ikakappengda wenno isusuportada iti makakannigid a puwersa.

Apay a nagadu ti minasan a mayat a mangsukisok kadagiti kabambantayan?

Gapu iti kinalaka dagitoy ta agpateg laeng iti sangapulo a pesos iti maysa nga ektaria. Ti maysa a minasan, segun iti linteg ket agpatingga iti 81,000 nga ektaria iti maited kenkuana, wenno agbayad laeng iti P8,100,000.00 maaddaanen iti minasen.

Malaksid dagiti ili a sakop ti Lepanto iti Benguet, ti pannakanayon a pannakaminas dagiti ili ti Mankayan, Kabayan, Atok, and Kapangan iti Benguet ken kadagiti ili ti Manabo ken Bucay, Abra, manamnama a no dumteng ti katutudo, dakdakkel pay a layus ti sagabaen dagiti taga-Ilocos Sur ngem iti agdama a sagsagabaenda. Manamnama ti siltation a mapasamak kadagiti karayan, kangrunaanna ti Karayan Abra.

Sadiay Ilocos Norte, dakdakkel pay a layus ti sagabaenda iti pannakalukat ti minasan kadagiti ili ti Solsona ken Carasi. Ita pay laeng, agsasaibbeken ti pluma ni Leonardo Agunoy ti Dingras. Dindaelti landslides ti pakarsoda. Nagbalinen a nagpanawan ti ti sigud a paraisona. Ad-adunto pay a ti magaburan...##

2 comments:

ariel said...

Anian a kapay-an, Ka Jim!

jim agpalo, jr. said...

ngarud a... ipanawdanto met laeng dagita a mininasda...hmmn...