Friday, September 08, 2006

ISTANDARDISASION ITI ESPELING ITI ILUKO

mapasamak koma ti sapasap a forum ti istandardisasion iti espeling

sadiay Iluko.com, naidatag daytoy a panggep ngem awan ti naidatag nga addang no kasano nga aramiden... nakaisemak la ket ngarud a "nangontra" bareng idatagda dagiti addang ngem kasla asuk ket natay iti natural nga ipapatay... ania koma ti yistandartayo iti iluko? ispeling, pronunciation, adaptation, coinage? saan a nalawag no ania...

koma adda ti naidatag a "saan a rumbeng" ken "rumbeng" nga addang sakbay ti forum; a kas koma dagitoy: (saan a nasisita nga isu daytoy ti masurot, ta ehemplo laeng)

1) panagadal kadagiti kabaruanan nga estandardisasion iti pannakaisurat ti iluko
2) saggaysaen nga ilista dagiti parikut iti ispeing ken iti panagaramat iti iluko
3) maaddaan iti listaan dagiti rumbeng a pagadalan ken sukisoken ken analisaren (a saan ket a ti la sumapsapit ken maisapsapit)
4) agsukisok kadagiti agdadata a parikut iti ispeling ket mangaramid iti pagannurotan, annuroten, pagalagadan no kasano a solbaren dagitoy nasukisok a parikut
5) maisurat ken maidatag dagiti napagadalan iti sapasap no tung-edadnda wenno saan
6) no wen, kuna ti kaadduan, patalgedan dagiti annuroten ken pagalagadan
7) trial nga implementasion babaen iti tulong dagiti pablisher ken editor iti amin a babasaen ket mapagadalan ti feedback ti implementasion
8) maamiris dagiti feedback ket agsubli manen iti lamisaan tapno mapagadalan a nalaing dagiti timpuar a parikut ken masabat dagiti nagkamtudan ken marugosan dagiti simmubra.
9) maaddaan iti komite a mangadal ti panagtaray ti implimentasion ket idatagda ti reportda kadagiti 2, 5, 10, 15, 20 a tawen para iti rekord ti iluko

ti naidatag a tungtongan iti iluko.com, nakitak sadiay a "kasla di nairaman" dagiti pablisher ken editor iti saritaan banag a nangdillawak

laglagipen, ti istandardisasion ken saan a kabaelan nga ipagna ti sumagmamano a tao laeng no awan ti implementorna... ket dagiti pablisher ken editor iti makaiyimplementar iti kadagiti napagadalan ta isuda ngarud ti addaan iti babasaen

ulitek manen: umuna koma a maidatag dagiti addang sakbay ti panagadal

ta no saan: agtultuloy latta ti panagsurat iti agdama a sistema ken iruruar dagiti dinuyduyog a singasing iti panagbalbaliw

KUNAK LAENG DAYTOY A DI RUMBENG A PATIEN KEN SUROTEN... paset daytoy ti freedom of speech ken freedom of expression

7 comments:

jim agpalo, jr. said...

ispeling kunak koma, hehehe!

jfi said...

mayat koma no maguyod tayo ti imatang ni Nid Anima tapno makipagdiskusion no apay nga ipappailitna ti defilement ti Iluko.

rva said...

panagkunak, no ania ti ar-aramatenen ti kaaduan wenno mayoria, isun ti masurot. majority wins, di kadi? bentahe ditoy ti ispeling wenno ortografia nga inyusuat ti bannawag nga isut agdama nga ar-aramaten ti kaaduan (a mannurat). ngem pudno a napateg unay ti akem dagiti pabliser ken editor dagiti kangrunaan a magasin ken pagiwarnak nga iloko. wen, a, ta isudanto met la ti mangeddeng iti masurot nga ispeling iti ipablaakda a sinurat uray pay no dayta a sinurat ket sabali ti ispeling nga inusar ti autorna. publishing/editorial policy ngarud. naman ket usaren ni apo anima ti bukodna nga ispeling, no agpaipablaak iti bannawag wenno tawid, no maanusan ti editor ta kayatna nga ipablaak ti sinurat ni apo anima, editenna daytoy a yannurot iti ispeling nga us-usaren ti magasin.

dakilangugat80@yahoo.com said...

DAKKEL A BANAG DAYTOY, NGEM NO MAANUSAN KEN TALAGA A SERIOSO TI PANNAKAIPAGNA DAYTOY, DAKKELTO MET A MUHON TI BUKODTAYO A PAGSASAO, ITI STANDARDIZATION.

Medio nasagid daytoy a banag idi Setiembre 4 iti Literary Seminar Workshop ti Gumil Hawaii a kaduami da Dr. Ariel Agcaoili, Propesora Prescy Espiritu, agpada a taga University of Hawaii - Manoa, a kumanunongak iti STANDARDIZATION ngem ti INTUGKELKO A SALUDSOD A MABALIN A PARIKUT: Asinotayo, asino dagiti mabutaran a mangtaming, ania ti autoridad a maisaad iti abaga dagitoy a mabutaran, asino ti mangbutar, asino ti mangpati kadagitoy a mabutaran?

Ita pay, saantayo pay a mapagsusurot ti pudno nga espeling [ispeling] ti balikas nga otograpia [otograpiya] [otograpia]
kalendariyo, kalendario, kalendaryo,

umuna, omona, iloko, iluco, iluko

dadduma pay.

PATIEK, ANUS, ADU A PANAWEN TI KASAPULAN

addanto inayonko

jim agpalo, jr. said...

Jake: singasing la dayta ni nid iti panagawatko. Isu ngarud piman met ti nariinganna a sistema ti panagsurat di irupirna dayta a banag, saan? isu tinibnokanna ti singasingna iti kapipigsaan a baraha nga isu ti panangibagana nga "the only way" ... ti maysa a singasing ket karbenganna met a tumpuar. Laeng, patien ngata ti kaadduan? Adda ngata mamati kenkuana?

mang amado yoro: agayamanak iti idadap-aymo ditoy... kangrunaan a parikut dayta no ASINO dagiti mabutaran a mangtaming, ania ti otoridadda, patien kadi ti kaaduan dayta a timekda? ti pundo ti dakkel pay a parikut ta "kuripot" ni ilokano... ngem masabat dagitoy a parikut no kayat a sabaten... no asinoda? aggapu iti akademia, mannurat, pablishing, komisyon ng wikang filipino, ncca, INL...

roy: wen, uray ania iti a sistema ti wagas iti panagsurat ti maysa a mannurat, nawaya, laeng a ta no ipaypablaakna, saanen nga isu ti masurot... isu a ti kunak, no saan a maibiang dagiti babasaen, especially bannawag nga akin-iggem ti mayoria, marigatan nga agdaliasat ti istandardisasion... iti journalism, no di kinayat ti editor ti reporter, uray ngata kapipintasan ti scoop nga intedna, saan a rumuar dayta a sinuratna... no dayta a reporter ket kimmuarta iti sinuratna ket di nagpabingay iti editor, three point shot iti basuraan ti sinuratna... madaman ti pannakaipagna ti istandardisasion ti ispelling ti Filipino language... ket adu dagiti editor ken pablisher a naayaban a nakigamulo...

maistandard kadi pay ti iluko ispeling? wen, apay ket a saanen no la ketdi adda ti panagtutunos

ariel said...

then, we make a go. but let us start with clear premises, right?

Joe Padre said...

Napintas ti addang a panangicagumaanan iti macuna a "common usage guidelines" para iti ortografia ti Ilocano. Diac patien nga "standardization" ti umno a pangawag iti daytoy agsipud ta ammo tay met a dynamic ti language evolution: ti ipagarup tay nga standard ita mabalin a sabalianto manen depende iti panangirusat dagiti publishers (ejemplo: Bannawag) cadagiti putar dagiti mannurattayo nga Ilocano. Tay macuna a "fact of life": no cayat ni mannurat a maipablaac ti putar na, masapul a surotenna ti pagannurotan ti ortografia nga inkeddeng dagiti agipablaac. Agsipud ta mangidadaulo ti Bannawag iti panagipablaac cadagiti putar nga Ilocano, dagiti pagannurotan ti ortografia nga inkeddeng daytoy a periodico ti agdama a sursuroten dagiti mannurattayo.

No malagip pay dagiti padac a nataenganen nga agbasbasa iti Bannawag, ti "streamlined" ("awan" imbes nga "aoan", "dagiti" imbes a "daguiti", "ken" imbes a "quen", ken dadduma pay) nga Spanish ortography ti us-usaren ti Bannawag idi. Ngem idi inkeddeng ti Surian ng Wikang Pambansa a ti 20-letra a Tagalog ABAKADA ti usaren iti Wikang Pilipino orthography, immannugot met ti Bannawag a daytoy ti usaren dagiti mannurat nga Ilocano. Saan a gapu iti panangikeddeng ti Surian ng Wikang Pambansa a suroten ti Bannawag dagiti pagannurotan ti Tagalog ABAKADA; maysa nga editorial decision ti Bannawag ti panangikeddeng a suroten dagiti mannurat dagiti pagannurotan ti Tagalog ABAKADA no cayatda a maipablaac dagiti putarda iti Bannawag.

Idi 2001, adda revicion (2001revisyon.blogspot.com) ti ortografia ti Wikang Filipino nga isu ti pananginayon cadagiti letra C, F, Ñ, J, Q, V, X, Z iti 20-letra a Tagalog ABAKADA ken dagiti sumagmamano a pagannurotan ti pannacausar dagitoy a nainayon a letra. Ngarud, daytoy ti agdama nga alphabet ti Wikang Filipino: A, B, C, D, E, F, G, H, I, J, K, L, M, N, Ñ, NG, O, P, Q, R, S, T, U, V, W, X, Y, Z.

Ti nanumo a singasingco (ilocanosamtoy.blogspot.com) ket nalabit napimpintas pay dagiti putar dagiti mannurattayo nga Ilocano no ikeddeng ti Bannawag a suroten ti 2001 revised alphabet ken spelling guidelines ti Wikang Filipino. Ad-adu ti letra nga usaren dagiti mannurattayo ket ad-adu ti rimmienta nga usarenda iti panagsurat, di ngamin?