Saturday, August 26, 2006

TI KURDITAN, ORTOGRAPIA, LENGUAHE, KDP.

Ti Kurditan, Ortograpia, Lenguahe, Kdp.

Wen, idi pay laeng koma a kayatko a suraten daytoy ngem maituntunkua. Saan, saanak a mangited iti suhestion no di ket saritaek laeng dagiti nakunada. Adda latta met rason iti tunggal sangaduyog a singasing no di man iti uray no sangabandehado nga argumento. Karbenganda met iti madengngeg. Ket ti pangngeddeng, adda dayta kadagiti ima ti tunggal maysa no umayon wenno saan. Saanka a biangan iti pangngeddengmo. Umanayen kaniak a naisuratko dagitoy.

Dayta ti puntok iti makuna da Nid, Arsenio ken Joel.

Asinoda kunam?

Ni Nid Anima, mannurat a taga-Abra.

Arsenio Salvador, mannurat a taga-Pangasinan.

Joel Manuel a taga-Ilocos Norte. Isuda ti kayatko a sawen.

Ngamin addaanda iti sangsangakamaysa a kapanunotan nupay nagdudumada iti bersion ken interpretasion, rason ken panangimutektek.

NI NID ANIMA KEN TI ILUCO’S DEFILEMENT

Rewind. Agsublitayo iti napalabas. 1990. Abril 7, 1990. Seminar Workshop ti GUMIL La Union a napasamak a mismo iti Diego Silang Hall ti provincial capitol.

Iti dayta a seminar workshop idiay La Union, kinuestionaran ni Nid Anima ti ortograpia. Interesting kaniak idi. Apay?

Imbaga ni Nid, a nasaysayaat kano nga usaren ti sigud nga ortograpia a pakaaramatan dagiti letra “C”, ken dadduma pay. Ortograpia a kas iti “surat dagiti lallakay ken babbaket” a termino met ni apong Cles Rambaud. Adda pay ti letter “Q” ken “QUE” ken “GUI” ken dadduma pay.

Ti nangsungbat kadagiti amin a saludsod ken singasing ken argumento ni apo Nid ket ni (daydi) apo Pelagio Alcantara a nagpasken. No nakangangakami a dimngeg, dagiti laeng matada ken isem da apo Juan S. P. Hidalgo, Jr. ken apo Gobernador Justo C. Orros iti agsarsarita.

Wen met a, masdaawak met a, kadagidi. Apay a nabaliwan ngay ti ortograpia? No agbasaak ti Bannawag idi ket adda pay laeng dagiti letra “C” ken “QUE” ken “GUI” ken dadduma pay.

Sinolo da apo Pel ken Nid ti nagdiskusion kadaydi a malem maipapan dayta nasukatan nga ortograpia.

Iti kaunaan nga International Convention ti GUMIL Filipinas a napasamak sadiay Oahu, Hawaii idi Nobiembre 15-17, 2002, inulit manen ni Nid Anima ti sangaduyog a singasingna ken ti sangabandehado nga argumentona maipapan iti nasukatan nga ortograpia. Kalpasan iti sangapulo ket dua a tawen. Kastoy man ti sibubukel a manuskrito nga imbasa ni Nid Anima iti 2002 International Convention, kinopiak manipud iti Salinong Oktubre 1-31, 2005; Tawen XII, Bilang 10, panid 2 ken 5.

PAPER read by Nid Anima
during the GUMIL OAHU International
Conference on Nov. 15, 16 and 17, 2002
Venue: Philippine Consulate Center

Iluco’s Defilement

A directive by the then Director of the Institute of National Language,
Jose Villa Panganiban, brought about the cause of protest. This possibly
occurred in the late 50's or early 60's. The scope of the directive embraced as
well as encompassed all local languages and dialects, including Ilocano.
Villa Panganiban theorized that the local dialects derived their origins
from Bahasa Indonesia, which uses the letter k, and thus must conform - for
authenticity's sake. The Bannawag people then swallowed JVP's bait or ruse
hook, line and sinker. Indeed, nary a doubt was raised: nary a hesitation to
give space in raising a question.
JVP's theory was shot with flaws and the Iluco language immolated itself
invariably through the mindless adherence to the erratic directive. Let us
identify what these flaws are. One, the Iluco as much as Tagalog language
did not derive from Bahasa. Rather, they came of their own. They thrived,
grew and flourished under Hispanic influence.
Two, if the Iluco dialect must be subject to influence at all might it not be
better if the influence is wielded by a superior language and not an inferior
one? Between Bahasa and Spanish or English, there is no doubt as to which is
more superior: it is quite obvious.
A language grows by accretion. It is the element that made the English
language the most developed among its counterparts. To fill gaps in itself, it
drew a lot from Latin, Greek; French and to a lesser degree, other languages
of the world. It did this by fusing root word and prefix or if that doesn't fit,
then root word and suffix. Doing that, the word coiners arrived at the exact
term required.
But their counterparts in Iluco does it through sound association and
arrive at something absurd and ridiculous. For instance, they adopted football
into putbol. There is nothing in this word that denotes and/or connotes with
foot and ball.Ditto with birth certificate locally represented as bert
sirtipikit. Again, there is nothing in it that pertains to birth and certificate.
The same is true with other adaptations.
In trying to avoid the aforementioned stupidity, the author resorted to the
simple and logical thing, which is adopt its English counterpart in all
authenticity. There is nothing wrong in that, the English language allows it.
Sometime in 1997 or thereabouts, there appeared in the Philippines Free
Press a feature by-lined Vicente Albano Pacts . . . that is quite relevant to the
issue at bar. Mr. Pacis, it must be recalled, was a delegate to the 1935
Constitution, otherwise known as The Recto Constitution. In the
aforementioned feature, he averred that the letter c was in usage even in the
Tagalog language. I brought the matter to the attention of the Bannawag
people and they assumed the attitude as if they heard nothing.
It is understandable why the Bannawag people would behave that way. If
they did otherwise, they would then be faced with the appalling task of
overhauling the entire writings from the inception of the Villa Panganiban
directive to the present. Quite a daunting magnitude indeed!
Fellows in Iluco writing, I am sure I am not alone in this sentiment. I
urge those of you who share the same sentiment, to join me in this worthy
crusade. I have taken the first step by writing my first book in Iluco,
Tartaraudi ni Bucaneg, in the only manner it should be written. If you
adopted the same in the writing of your own books, I strongly believe you and
I can restore Iluco to its proper place. Indeed, it is not so much myself you
are helping as your very own selves - if you did just that. I brought this
matter up as food for thought, for you to think about it long and hard - and
fast! There is really no time left to dilly-dally. The ball is in your hands and
what to do with it becomes your singular responsibility.
Having said all that, I rest my case, hoping that the Almighty Allah - in
His Infinite wisdom - may look kindly upon our weaknesses and
shortcomings.
Thank you. I have spoken.


Awan surok ken kurangna. Scanned. Courtesy of Mustek Finereader.

NI ARSENIO SALVADOR KEN TI PATNENG-ILUKO

Maysa kadagiti bigbigek a kalawaan iti creative mind a mannurat nga Ilokano ket ni Arsenio Salvador. Kasla burayok a di maatianan ti creative mind daytoy a tao. Diak pay ngata makakikit. Kunam la no petpetna ti sibubukel a lubong ta kankanayon a baro dagiti idea nga agtaud iti pluma. Wen, umapalak man kenkuana. Saan laeng a basta baro ti idea nga idatagna no dipay ket nakabilbileg a kumpet iti muging iti asinoman. Kasla magneto a saan a maliklikan a basaen.

Pablisher iti pagiwarnak sadiay probinsia ti Quirino ken Isabela ken iti Baguio City. Barangay Bulletin. Barangay Journal, dagita ti nagan ti pagiwarnakna. Bangolan a mannurat iti Bannawag. Bangolan a radio scriptwriter. Isuna iti nangputar ti nalatak a serialized iti radio ken naipelikula a napauluan iti “Zhimatar.”

No mabalbalin, saan nga agsurat ni Arsenio kadagiti naintagalogan (Ilukogalog), a kas kadagitoy: naglinis (nagdalus) kumusta (mag-an), aso (angilan) ken daduma pay. Adda latta daydiay termino a patneng nga Iluko a katukad dagiti naintagalogan wenno nain-inglisan a balikasna.

Manipud iti English (Iluklish): titser (mannursuro), sori (ladingitek), may pren (gayyemko), ken dadduma pay

Nagkaduakami ken Manong Arsing (awagko kenkuana) iti Mt. Province Broadcasting Corporation a kas radio scriptwriter manipud iti 1991-1997.

“Nauuneg dagiti balikasna, diak a maawatan!” Reklamo ti madre nga editormi. Ta adda met ti editormi kadagiti script, kunayonsa. No saan a mabalin, reject met a, ket maisubli.

Nariri met a madre.

“Adda met ti target audiencena, sister. Dagiti lallakay ken babbaket. Isuda iti makaawat kadagiti balikasna. Maymayat a ta balance,” inrasonko.

No agsarsaritakami ken Manong Arsing maipapan iti ortograpia, nadamakamatna dagiti nalalaing a mannurat idi a kas kada Leon C. Pichay, Mariano Guerlan ken dadduma pay a di simmurot iti naintagalogan, nain-inglisan ken nainkastilaan a balikas.

Kunana (Mang Arsing) a no mabalin la koma ket dagiti maparnuay (mapanday) nga Iluko (coined word) ket manipud met laeng iti Iluko a saan ket a nagtaud manipud iti English ken Tagalog wenno aniaman a lenguahe.

Kas pagarigan koma, dagitoy:

ILUKLISH/SPANISH, ETC === PURE ILUKO
1) monumento (English) batonlagip
2) panyo (Spanish) lupnas (lupot a pagpunas)
3) titser (English) mannursuro
4) baso (Spanish) buyoming (buyuboy a sarming)
5) kumusta (Tagalog) mag-an
6) linis (Tagalog) dalus
7) Tengkio, tenkio (English) agyamanak

Ken adu pay dagiti termino iti Iluko a nasken a pure Iluko laeng koma kano iti pagtaudanna met laeng a saan ket a dagiti ganggannaet a lenguahe. Total, kunana, adda met ti kaimudinganna dagitoy a balikas iti Iluko apay nga umadawatayo pay laeng kadagiti gangganaet?

“Nasaok met daytoyen ken ni Apo Juan SP. Hidalgo, Jr.,” kunana pay idi. “Ania ti makunam?” Sana pay inkidag kaniak.

Ket ania ngarud ti makunak nay? Ingngilangilko laengen a ti isemko. Adda kad’ karbenganna nga agkomento ti agdadamo a mannurat maipapan iti ortograpia? Nakurang ti sangadram a danum nga ininumko isu a nagulimekak lattan.

Ken maysa, insardengko iti nagsurat kadagiti magasin ken pagiwarnak manipud iti 1990 ken nagnunogak iti radio babaen iti innak panagsurat iti iskrip ken anunsio. Karirigatan amin a suraten ti anunsio lalo dagiti five-seconds below, ngem very challenging. Sanak la nagsubli idi 1995, iti kauuyot ni JSP Hidalgo, Jr. nga agsubliak nga agsurat kadagiti babasaen.

Nakasaok met iti naminsan ti kalaingan a professor ti lingiuistika ken historia iti St. Louis University, ni Dr. Morr Pungayan, a kameng met idi iti GUMIL Baguio. “Purist…” kunana. Piurista. Patneng.

Nadanonak iti MPBC a kas scriptwriter idi 1991. Immuna a naglusolos (nagresayn per Iluklish) ngem siak ta inasikasona ti pagiwarnakna iti siudad. Inawisna ti innak met panagsurat ngem kinaykayatko ti awis ni apo Salvador Espejo nga agsurat iti Saringit Chronicle ken iti Sirmata Magasin.

Ilokanista. Kasta man iti panangawag ni Manong Arsing. Adda kano ti grupo dagiti Ilokanista iti Pangasinan. Nangipablaakda kadagiti libro ken babasaen. Ket ti kaudian a naipablaak ket maysa a libro, maysa a nobela. Gapu ta maudin dayta a libro nga ipablaakda, nagbibingayanda ti pinanidna. No makontakkonto ni Mang Arsing, siguro, napintas nga irerets daytoy a banag.

“Nagkamalika!” No isawangko daytoy a balikas ket katawaannak ta saanak kano nga Ilokano, ta balikas ti Tagalog dayta kamali. Nagbiddutka, kano ti umno. Ania pay ngarud ti kunaem ket pudno met ti kunana? Useless laengen a iti makidebate ta agdadata piman isuna a pudno.

Dinillawna pay, no apay a kaykayattayo iti agbulod kadagiti balikas idinto ta adda met ti kabukbukodantayo. Dakkel kano a sungsungbatan a basol dagiti mannurat no saanda a masalakniban ti bukodda a dila.

Annayko, nairamanak kadayta a pasagid ta agsuratak met iti Iluklish ken Ilukogalog. Agingga ita. No apay ketdi a diak pay la maiyuttot met, hehehe! Ditoy ngamin Baguio,kastoy ti panagilukoda: Iluklish.

NI JOEL KEN TI REINTELECTUALIZATION

Daytoy met ti bersion ni Joel. Reintellectualization. Nasken kano a maisubli dagiti balikas iti orihinal a taudanna…?

“Adda dagiti proposal nga usarentayo dagiti f, v, c, ñ, x ken dadduma pay. Naibasar dayta iti Español. Wen, a, napintas dagitoy ta agbalin nga intelektual a lalo ti Iluko. Kas koma kadagitoy:

unibersidad- universidad
pasilidad- fasilidad
interaktibo- interaktivo
eksorsismo- exorsismo
kualipikado- kualifikado
rebolusion- revolusion
pormal- formal
birhen- virhen
tekstura- textura
ekspresion- expresion

Kayat a sawen daytoy nga amin a natawidtayo a balikas iti Español ken English ket marespetar ti pannakabalikasna ken agingga iti kabaelantayo ti ispelingna, saan a kas iti inaramid dagiti Tagalog a nangikkat iti f, ken dadduma pay. Kadagiti napalpalabas a tawen insublida ngem kasla nakupad met ti Liwayway a mangipatungpal iti dayta.

Kas iti ar-aramiden ni Apo Johny Hidalgo iti Rimat, isubsublinan ti respeto kadagiti balikas a binulodtayo. daytoy ket para iti in-inut nga reintelektualisasion ti Iluko.

Ditay tultuladen ti Filipino a dinominaran dagiti Tagalista a di makaammo iti husto para iti lengguaheda. Kas koma iti "Diyos" a saritada. Doble ti dayta ta adda la ngarud "i" a naipanen, inikkanda pay la iti "y". No baliksenda met ket silent "y" kasla "Dios" met. Anat dida pay la pangikkatan ita "y"? Sa met ala man kitaentay dagiti balikas itan iti Filipino a patpataudenda. "Sayans" kunada payen. Ay napimpintas la ta Ilukon a ta "siensia"

No kayat a lipaten dagiti Tagalista ti tawidda kadagiti Español, isuda latta, didatay diktaran ta lengguahetay daytoy,No maaramid daytoy, adayo a gidiat ti pangitarayan ti Iluko iti daytoy sinan "nasionalista" a pagsasao a Filipino a naibatay iti Tagalog….”

Sumagmamano laeng dayta kadagiti rason ni Joel. Dagiti dadduma mabasa DITOY.

Kunana pay:
“Maysa a dackel a camali a datayo nga Ilocano, simmurot iti dictar ti Instituto ti Lenguaje Nasional a macayasan ti alfabetotayo nga Ilocano babaen iti pannacaiccat ti letra c, v, f, ñ, ch, x, ken z. Nacaladladingit a saan a naipilit dagiti editores iti cangrunaan a bunannagtayo a defendaran ti tradision ti literacy ti Lenguaje Ilocana.

Ngarud, naiccat dagitoy a letra, nausar laeng ti k iti lugar ti c, ti b iti lugar ti v, ti p iti lugar ti f, ti ni iti lugar ti ñ, ti ts iti lugar ti ch, ti ks iti lugar ti x, ken ti s iti lugar ti z. Castoy ti agtultuloy ita a mapaspasamac iti dandani isuamin a pagsasao iti sangcapuruan. Napalaus a castoy ti mapaspasamac ita iti Tagalog a pinagparangda a Filipino ket no castoy laeng, saanto a macaruc-at daytoy a pagsasao iti limbo a nangigarangugongan kencuana dagiti ultra-Nasionalista nga agpanggep a mangitag-ay iti daytoy. Ti nasakit, inraman dagitoy amin a dila iti sangcapuruan a casla ketdin cucuada amin dagitoy nupay agparparang laeng a "Tagalista" dagitoy…”

Awan iti makunak.

NI DR. LEONCIO DERRIADA, PhD

Ken ni Dr. Leoncio Derriada, commissioner ti Komisyon ng Wikang Filipino, saanna a bigbigen a ti national language ket purpuro a Tagalog. Kunana iti maysa kadagiti suratna kaniak, a ti “pudno a national language a Filipino ket buklen dagiti nagduduma a lenguahe ti pagilian…”

Kastoy man ti kuna ni Dr. Derriada, maysa a professor iti University of the Philippines Visayas (Iloilo) ken literary editor ti Home Life family Magazine: Mabasa ditoy FORUM, Ang Opisyal Na Publikasyon ni Unibersidad ng Pilipinas:

“More deliberate is my involvement in this radical , more calculated engineering of a brand of Filipino which I believe is the intention of the Philippine Constitution. The constitutional mandate is clear. The national language is not Tagalog but the natural fusion of words from Philippine languages and from Spanish, English, Chinese, Arabic and other foreign languages. Left alone, this fusion will take centuries. The development of language can be hastened if there is planning and judicious implementation.

I have always been a nationalist. I believe that the country needs a national language and the sooner we junk English as the language of instruction in our school system, the better it is for our people. I resent, however, the manner Tagalog is being forced on us as the national language contrary to the constitutional provision. I have always believed that the national language will be something like the lingua franca of Davao City where I grew up. It is a natural combination of words from different languages, mostly Tagalog and Visayan and a sprinkling of Iloko and other northern languages, Chabacano, and the ethnic languages of Mindanao.

I am not anti-Tagalog. What I oppose is its being made the national language at the expense of the other no less important Philippine languages.

So I proposed to the CCP to create a category for Tagalog in writing grants. I found it extremely anomalous and high-handed for the CCP to have a grant in Iloko, Cebuano, Hiligaynon, Bikol, English and Filipino but none in Tagalog. That meant Tagalog was Filipino - which was not true and in fact fraudulent. Some months later, the artistic director of the CCP convened a meeting of prominent writers, critics, scholars, linguists and academicians. I was tasked to defend my proposal in a somewhat high-strung discussion. I was grateful I got support from Dr. Isagani R. Cruz of De La Salle (who was not there), and Dr. Florentino Hornedo of the Ateneo de Manila. The rest were loudly antagonistic or simply indifferent. Nevertheless, I got what I wanted.

The CCP separated the Tagalog grant from the Filipino grant. The first winner of the writing grant in Filipino poetry, in Filipino that was not pure Tagalog, was John Erimil E. Teodoro of San Jose, Antique and a product of my workshops. Teodoro followed this with the first prize in the Gawad Amado Hernandez the very next year.


Ket bigbigenna dagiti mannurat a mangilalaok ti bukodda a lenguahe kadagiti sursuratenda a Tagalog a kas mangpabaknang ti nasional a lenguahe nga isu dayta ti Filipino (saan a Tagalog). Kunana iti salaysayna a naipablaak iti website ti Ateneo de Manila University, Kritika Kultura, page 6:
I also happened to be the poetry editor of Home Life, a family magazine published by the
Society of St. Paul and based in Makati. My experiment had been given more room.

In a few years, a group of writers has come up with a type of writing in Filipino that may
look and sound chabacano but to me is the true national language of the future. And I am serious inmaking it more popular and acceptable because in itself it is respectable and can express the best in
Practitioners of my idea of Filipino aside from John Iremil E. Teodoro are his fellow
Antiquenos Alex C. de los Santos, Ma. Milagros C. Geremia, Jose Edison C. Tondares and
Genevieve L- Asenjo. Prom Akian are Melchor F. Cichon, John E. Barrios and Alexander C. deJuan. From Iloilo, notable ones are Peter Solis Nery, Joenar D. Pueblo, John Carlo H. Tiampong, John Hingco, Joseph D. Espino, Vicente Handa and Mark Anthony Grejaldo.

Home Life poets outside West Visayas have taken the cue and the result is indeed interesting. Prize-winner and Baguio-based Jimmy M. Agpalo, Jr. incorporates lluko and Cordillera words into his text. Two-time prize winner Noel P. Tuazon of Bohol incorporates Cebuano words. Home Life and Palanca winner German V. Gervacio, who is from Pasig but is now based in Iligan, does the same.


Mabasa ti sibubukel a salaysay ditoy. Nairamantayo nga innaganan ni Dr. Derriada. Ngamin patientayo met a ti national language ket Filipino a saan ket a Tagalog. Ket ti Filipino ket saan a Tagalog no di ket buklen iti isu amin a lenguahe iti pagilian. No mapmapanak sadiay UP Baguio nga agdaniw ken sumarita maipapan iti literatura, kanayonko a yunay—unay kadagiti estudiante a laokanda dagiti suratenda iti bukodda a lenguahe ta kasta iti panangpabaknang ti lenguahe nasional a Filipino. Ket iti kaudian a poetry reading a napasamak sadiay UP Baguio, nalaokanen kadagiti rehional a lenguahe dagiti daniw-Tagalog. Ket iti Iluko, agtultuloy iti panangilaok ni Zig Dulay ti Iluko kadagiti daniwna a Tagalog ken ipabpablaak daytoy ti Philippine Daily Inquirer. Daytoy man ti weblog ni Zig Dulay, ditoy.

TI MAKUNA NI PAUL MORROW

Mga Salitang Siyokoy

Inaakala ng marami na hindi nababagay ang wikang Filipino sa mga pangangailangan ng mga Filipino ngayon dahil anila'y kulang daw ito sa mga salitang kailangan sa pagtalakay ng malalalim na paksa tulad ng agham, pilosopiya, teknolohiya, sining at iba pa. Ang karamihan sa mga taong may ganitong palagay ay wikang Ingles ang ginamit sa pag-aaral. Bagama't ginagamit din nila ang wikang Filipino sa pang-araw-araw na usapan, kinakapos sila sa mga salitang Filipino na maaaring gamitin sa pagtalakay ng mga malalim na bagay. Mapapansin na sa halip na pagbutihin nila ang kanilang paggamit ng sariling wikang Filipino, sinisisi ng ilan ang naturang wika sa mga pagkakataon na hindi nila maisip ang mga salitang kailangan sa pananalita. Minsan sasabihin nilang, “Hindi masasabi ‘yon sa Filipino,” o “Masyadong malalim ‘yon. Hindi maiintindihan ng iba.” Tila mas madali sa kanila ang manghiram ng isang salitang Ingles na alam na nila sa halip na buklatin ang isang diksiyunaryong Filipino. At upang mapagtakpan nila ang kanilang katamaran, huhulaan na lamang nila ang isang salitang Espanyol na sa wari nila'y katumbas ng iniisip na salitang Ingles at sasabihin na lamang na ito’y bahagi ng wikang Filipino. “Accepted na ‘yan,” anila. Kadalasan ay umuubra ang ganitong estratehiya dahil magkakahawig ang maraming salitang Ingles at Espanyol sa kahulugan at baybay. Ngunit paminsan-minsan ay pumapalpak ang ganitong hula-hula at nabibisto tuloy ang kanilang pagkukunwari kapag ginagamit nila ang mga huwad na salita na hindi tunay na Espanyol at hindi rin naman Ingles.

Tulad ng halimaw ni Dr. Frankenstein sa kuwento, na kaniyang ginawa mula sa mga bahagi ng katawan ng iba’t ibang tao, ang mga naturang salita ay binubuo ng iba’t ibang wikang banyaga ngunit hindi naman kinikilala ang mga ito saanman sa daigdig. Mga salitang siyokoy ang tawag dito ng manunulat at makatang si Virgilio S. Almario, mula sa kathang isip na taong-dagat na anyong lalaki ang katawan na may kaliskis at tila isda ang ulo. Ang tawag dito sa Ingles ay merman o kung babae ay mermaid.

Si Almario ay isang manunulat na matagal nang nagsisikap upang payamanin at paunlarin ang wikang Filipino. Ipinaliwanag niya sa isang pagtitipon ng kaniyang mga pitak, Filipino ng mga Filipino, kung paano nagkakaroon ng mga salitang siyokoy:

Ang bokabularyong siyokoy. Mas malapit sa ating wika ang bigkas sa mga salitang Espanyol. Sa gayon, malimit na isa-Espanyol ng mga akademista ang mga hiram nila sa Ingles. Ngunit dito mas lumilitaw ang kanilang kabobuhan. Dahil hindi bihasa sa Espanyol, nakalilikha sila ng mga salitang siyokoy – hindi Ingles, hindi Espanyol (gaya ng “aspeto”… na hindi aspect ng Ingles at hindi rin aspecto ng Espanyol).

(Vigilio S. Almario, Diyaryo Filipino, 1992 mula sa Filipino ng mga Filipino, 1993 p.30)

Bilang isang mag-aaral ng wikang Filipino, tinitipon ko ang mga salitang siyokoy na maaaring ikahihiya ko kung aking gagamitin. Kasama rin sa talaang ito ang mga tamang salita sa Espanyol at Ingles at ang mga katumbas sa wikang Filipino.


Manipud kadagiti inurnong ni Paul Morrow, mangadawtayo met ken inayuntayon ti Iluko a wagas iti panamagdilig. Umadawtayo iti English.

1) adventurer – (English)
Adventurero (Almario’s Siyokoy)
Aventurero (Espanyol)
Abenturero; taong mapagsapalaran (Filipino
Managdakiwas, mannakigasanggasat (Patneng nga Iluko)
Abenturero (Ilukogalog – Iluko a binulod iti Tagalog)
Adbentiurer (Iluklish)

2) dialect (English)
dayalekto (Siyokoy)
dialecto (Espanyol)
diyalekto, wika, salita (Filipino)
sao, saoda (patneng nga Iluko)
dayalek (Iluklish)

3) dialogue (English)
Dayalogo (Espanyol)
Diyalogo, salitaan, usapan, pag-uusap (Filipino
tungtongan, saritaan (patneng nga Iluko)
dayalogo (Ilukogalog)
dayalog (Iluklish)

4) grocery (English)
Groserya (Siyokoy0
Abaceria, tienda (Espanyol)
Tindahan (Filipino)
Dapon, tiangge, garreta (patneng Iluko)
Tiendaan (Ilukogalog)
Istor, market (Iluklish)
Marketan, istoran (Cordilleran Iluko)

5) contemporary (English)
Kontemporaryo (Siyokoy)
Contemporaneo (Espanyol)
Kapanahon (Filipino)
Napapanawen (Iluko)

6) comprehensive (English)
Komprehensibo (Siyokoy)
Comprensivo (Espanyol)
Masaklaw (Filipino)
Masakupan, maudaodan (Iluko)

Kinopiak ditoy.
Napintas pay ti salaysay ni Paul Morrow a napauloan iti A Brief Guide to Filipino Pronunciation a kas nayon iti pagiinnadalan.

Ken daytoy pay a salaysayna: Ang Pinagmulán ng mga Wikà ng Filipinas

Ngem kapintasan amin kaniak ti salaysay ni Paul Morrow a daytoy: Filipino@iba pa.

Kaniak a biang, agsuratak latta iti present set up ta isu iti nakairuamak. La ngaruden…

10 comments:

jfi said...

naigamasen manong daytoy impasangom nga articulo. Makapabussog iti utek. completos recados a kunada.

Malagipko ni Manong Joel, ti nangisursuro kaniak no kasano iti agikur-it iti sarita. Kalpasan daydi kombension iti GUMIL a naangay idiay Cagayan pinapetpetak iti saritak a pinaulluak iti "SUKDALEMAN MANONG!" ket idi ta nabasana ti sinuratko dagita iti inna impakpaka-una.

jim agpalo, jr. said...

nabara a kablaaw, jake! sika met gayam iti maysa kadagitinangabak iti sarita iti KWF! ala ket agingga kabarbaraan ti beggang ania, agawaam iti agituno...!

sangatagay a tapuy para iti panangabakmo!

ariel said...

Jake, my idol:
Sangabuyuboy a basi a nalaokan iti tapey para kenka!

jfi said...

Manong Jim,

kimmagat bassit siguro tay simana manong! Agyamannak iti kablaawyo. Nagasgasat ti Asseng ta dua a kategoria ti nangabakanna


Manong Ariel,

Agyamanak met manong. Cheers ketdi ta uray sika ket napagasatam met. Sikan sa ti number 1 iti daniw. Agwarsi tayo iti bagas!

jim agpalo, jr. said...

nakakaapalkayo...hmmn, makisalipakto metten iti sumaruno bareng no agkikitatayo iti personal

ariel said...

Mahalo, jake ken jim. kitakits, kuna dagiti Tagalog.

jim agpalo, jr. said...

agtimek koma met dagiti nangidiaya iti sangaduyog a singasing iti panagbalbaliw iti ortograpia ken lenguahe tapno nasaysayaat iti pannakaamiris kadagiti amin a palawag ket masabat dagiti umno a kaimudingan iti tunggal kapanunotan...

ariel said...

last call, kunam man, jim. narigat no aggiinnuraytay lattan?!? we move on in standardizing our language. it is high time that we did it. but the standardization ought to be based on solid linguistic and literary premises that take into account both the synchrony and diachrony of our language, not on some 'impressionistic' notions on the language.

Zig said...

sir, ittattak laeng nga nabasa daytoy blog mo, napunpunno met iti n namamayat nga sao... agyamanac unay ta naisalim jay nagan ko ditoy blg mo...

jim agpalo, jr. said...

hey, zig...yanmo? agsublika ketdi idiay UP ta isurodan ti Iluko Literature... agaplayka ketdi a mangisuro... kabaelam dayta... ni Dean Elizabeth ti nangibaga ken nagtxt kaniak..(agaw-awis pay ketdi)... umayka met makigamulo ditoy ta itakderam met ti isabela... agsuratka met iti iluko a, yos, ta di ket tagalog ken english, hehehe...