Thursday, August 24, 2006

INKUSAYDA TI ILUKO?

Pudno kadi ti damag a saanen a maikkan iti slot ni Ilokano iti sumaruno a UP Summer Workshop...

ngamin, ket "national level" kano ti UP Summer Workshop isu a dida ilaoken dagiti rehional a lenguahe... a kas pagayatan kano dagiti Tagalog writers

unfair, saan? kalpasan iti nabayag a pannakaikappengna, maikkaten ni Ilokano?

ania ngata iti pampanunoten dagitoy a Tagalog writers?

wenno agibalbalesda laeng ngata? Ngamin iti pakontes ti Komisyon ng Wikang Filipino (kongrats dagiti nangabak ken maawardan no Agosto 31) ket naikkan iti importansia dagiti rehional a lenguahe...

The heat is on! Ammoyo kadi met ti reaksion dagiti dadaulo dagiti rehional a lenguahe? Mangbuangayda met kadagiti regional workshops and seminars ket saanda met nga imbitaran dagiti Tagalog writers nga agpanel… ken ipursigida iti pannakaisuro ti literatura rehional kadagiti kolehio…

ania met ngay ti reaksionyo, kakabsat nga iluko writers?

adda met ti pinnolitika uray iti lenguahe, ania?

20 comments:

ariel said...

Awa, Jim, maysa manen a kinaawan demokrasia ti lengguahe daytoy nga aramid. Dagitoy baro a kolonisador ket masapul a mawarsian iti bagas, ken suka, ken asin, ken bawang tapno mapatalakiaw dagiit mangmangkik iti panunotda ken nakemda, no adda a. shame, shame!

rva said...

kasta kadi, mang jimmy?

ti ammok ket nabayagen nga awan ti iloko iti workshop ta awan kano ngamin met ti agisumsumite iti iloko a pakiworksiap. wenno awan sa kano ti agap-aplay nga iloko writer. isu nga awanen ti slot para iloko. ta baka naisipda nga awan iloko writer nga interesado. sayang.

mang ariel, pimmanawka la diay likhaan ket kasta metten ti inaramidda! awan kadi, aya, ti mabalin nga agtalinaed koma latta nga ilokano/iloko fellow sadiay icw?

wen, gayam, mang ariel, congrats! sikan sa ketdi ti umuna? ammomon no ania!

ariel said...

Kasta a talaga ti maaramid no agkiremkiremtayo. Masapul a lagdaentayo ti aladtayo. Policy change siguro daytoy a naibasar iti depinision ti 'Philippine writing'. Agdamagak man no ania a talagat' napasamak. Kalpasanna ket ipadigok kadakayo. Diak ammo tay congrats mo numan pay kuna ni Djuna a congrats met. No ania man daytoy, mahalo/agyamanak

jim agpalo, jr. said...

ngarud a... kasta ketdin iti napasamak... ta ania aya ti depinision segun kadakuada, ti Tagalog ken English ket "national level?"

uray siak ket nagbiddutak met iti termino nga inaramat ta "inawagak" a rehional a lenguahe... ania aya ti umno a termino kadagiti non-tagalog language, ka ariel? ania ngata no ipamaysatayon nga awagan iti "amianan writers" nga agsursurat kadagiti amianan literature? tapno maikkaten dayta provincialism wenno regionalism?

dagiti termino ket ti pakaallilawantayo no maminsan...

iti up baguio, isuroda metten ti iluko literature, babaen ken ni dean elizabeth calioanagan ti college of humanities, ken founder idi ti GUMIL Union Christian College ti La Union... namitlon a nagtext a mapanak agsarita maipapan iti lliteratura, ngem panagkunak saanak a "worthy" kadaytoy a banag... saan laeng nga iluko lit ti adalenda no dipay ket dagiti dadduma pay a literatura iti amianan... nagganas ket ngatan iti agenrol dita... hmn...

jfi said...

makisagpawak laeng manong.

para kaniak a biang, panawen siguron nga adda koma party-list a para kadagiti iluko writers tapno maipeksa tayo iti gannuat tayo.

linaokandan ti politika di sumala tayo met no ania ti kayatda a tugtog.

jim agpalo, jr. said...

ket nagwariska a iti bagas, ka ariel iti salip ti KWF? kuam ngarud daydiay "agwaristayo iti bagas" a koleksion? nabara ngarud a kablaaw!

wen, nasken a warisantayo iti bagas ti daradara a daniw dagiti mangmangkik tapno maalaw ti kararua ti nakabatbati nga ili...

jim agpalo, jr. said...

jake, napintas met a, no maaddaan ti partylist dagiti iluko writers. Ngem iti rigatna ket umadu met dagiti pulitiko nga agkameng kadagiti gunglo ken timpuyog dagiti mannurat gapu kadayta a partylist... makasinitto payen ti bara ti pulitika iti inaladan ti gumil, anianto la ketdin no adda dayta posision a pagiinnagawan? dipay ket uramen?

napintas koma a, tapno makapataudtayo kadagiti linteg a maipapan iti lenguahetayo... tapno maatur dagiti biddut a pinidut iti kolonialisasion...

congressional order la ngata ti ammok a kasamayan tapno mabalbaliwan dagiti biddut iti lenguahe... no agtalinaed ti agdama a set-up, ti Iluco's defilement ni Nid Anima, ti reintellectualization ni Joel Manuel, ti Ilokanista ni Arsenio Salvador manipud iti teddek da Mariano Gaerlan, Leon Pichay, kdp...

daytoy ti sumaruno nga ipostek... urayek la nga iposte ti tawid website tapno aggiddanda...

ariel said...

Ka Jim, RVA, ken Jake:

Ti terminok ket: Philippine Literature from Iluko/Ilokano. Stress ti "from", ti lengguahe a kas site/purok/lugar ti nakem, kinaasinno, kararua, anito, lagip.
Kayat a sawen: Literatura ti Filipinas manipud iti Iluko. Adda problema ti nosion a reintellectualization ta: (a) ibagana a di intelektualisado ti Iluko (dakkel a biddut daytoy ni Bonifacio Sibayan iti agar-ari isuna iti KWF!; (b) adda kolonisado a kananakem a sub-textna ti kastoy a panagigipapan iti pagsasaotayo ket saan nga umisu daytoy a politika ken pilosopia ti lengguahetayo; (c)ak-akseptarentay pay laeng nga inferior ti Ilokano/Iluko vis-a-vis sabali a pagsasao kas koma ti Tagalog, Ingles, etc. Forget it!
Talaga nga agwarsitayo iti bagas!

jim agpalo, jr. said...

agyamanak unay kadaytoy a kapanunotam, ka ariel... sapay koma ta mangitedkanto met iti kapanunotam maipapan iti ILUCOS' DEFILEMENT ken ti ILOKANISTA (purist, kasta ti termino ni Dr. Morr Pungayan, historidor ken linguistika iti SLU), ken ti present set-up ti lenguahe...

ipostekto ti salaysayko iti inton domingo ta aggiddanda iti tawid website

ariel said...

Jim, all the time. Panawenen tapno pagsasaritaantayo dagitoy a bambanag tapno makaaddangtayo. Narigat a mailumlom ti isip iti pitak a nabuyok. Masapul ti nasamay ken kasamayan a sirmata.
Agbiagkayo, dakayo amin nga agpampanunot iti paglaingan.

rva said...

mang jim, napintas man dayta panggepmo a suraten wenno nasuratmon a piesa maipapan iti lengguahe. ania kad' dayta iluco defilement ni apo anima? 'tay kad' proposalna nga isubli kano ti daan nga ortografia nga iloco? ania met ti kapanunotam, mang jim, iti sabali pay a proposal ni apo joe padre maipapan itoy?

iti biangko, ayonak ti reintelektualisasion a singasing ni gayyem joel manuel ngem iti laeng ortografia. kinapudnona, isun ti ar-aramatek ngem 'tay modified wenno bukodko a panangiyaplikar. iti ilokano wikipedia a pakitartarawidwidak, ti sursurotenmi ket pagtalinaedenmi ti spelling dagiti bulod a balikas nga espaniol ken english. wenno saan ket 'tay nayiloko nga spellingna met laeng. panagkunak, dagitoy laeng a balikas, bulod wenno ganggannaet a balbalikas ti nasken a maisurat iti orihinal nga spellingda. no met bukod nga iloko a balikas, nasken laeng a maisurat kas orihinalda. ti kunak ditoy nga orihinal a bukod nga ortografia ket maibasar iti nagkauna nga ortografia a naaramat iti alibata. di kad' ayua daytoy met laeng ti aramat a pagsursurat dagiti ilokano idi un-unana? no kasta, daytoy ngarud ti orihinal? mabalin.

kabayatanna, maipapan iti singasing a political party-list dagiti ilokano writers, ti ammok ket nabayagen a panggepda dayta ta mangmangngeg a sarsaritaenda dayta tunggal kombension iti um-ummong. siak a maysa ket saan met nga umanamong iti dayta. a kas iti diak yaanamong iti pinpinnolitika iti uneg ti gumil filipinas. maysa, ammotayo metten ti di panangikabkabilangan ti tradisional a congreso kadagiti kamengda a party-list reps. kitaen ti mapaspasamak iti batasan 5 a kunada.

mang ariel, talaga met a nagiwarsika iti bagas! mangiwarsika man, met, ala, kadakami ditoy, iti asin ken basi!

jfi said...

sabagay agpayso ti kunayo. narigrigat nga agpayso no magampuran iti politika ti maysa a gunglo. madadael ti imahen daytoy.

jim agpalo, jr. said...

wen, adda met ti limmaban (tagalog manen!, adda met ti nakisalisal iti basingkawel iti pulitika iti party list a writer nga Ilokana, ngem naabak met. Nagkampania idi ni erpatna iti GF Convention ta isu ti agdama idi a presidente, ngem naabak latta met...imbutosko met piman, ngem itan ket diak a malagipen ti naganna no hermione wenno asinon daydiay maysa pay a saringit da Mang Honor? hmmn..

n

ariel said...

RVA, JIm, Jake:

Siguro kitaentay ti historia ti agdama a diskurso ken debate maipapan iti ortograpia.

Umuna, nasken a subliantay ti sinkronia ken diakronia ti Iluko/Ilokano (uray daytoy a konsepto ket masapul a warwarentayo ta addaan daytoy iti panagsaridaddeng ti utek (Basaen: ania, aya, ti lugar ti prefix nga "i" ken ti "an/ano"?)

Kayatko a sawen, ti paka(sarita)an ti giyatayo--daytay pakasaritaan ti lengguahetayo. Kas koma ti "alibata" a kunkuna dagiti Tagalog. No subliantay ti Doctrina Christiana, kas pagarigan, masapul a kitaentay sadiay ti proyekto ken programa a kolonial nga induldulin dagiti kolonisador ken imperialista ken birkog iti kananakem(tayo).

Ngem no kitaen ti "natural" a garaw dagiti uni/timek ti lengguahe itatta, makitatayo no ania dagiti uni/timek a saan nga umisu.

Maikadua:
Kasingin ti panagsublitayo iti pakasaritaan ti panangammotayo ti diakronia ti lengguahe: (1) adu ti biddut iti teoria ni Nid Anima ken saan nga agsusurot ti rasonna; (2) ibagana ti panangilukat iti diskusion ken (3) ibagana met laeng ti panangidiayana a ti inaramidna ti pagtuladan ti aminen a panagsurat iti lengguahetayo. Maysa a kerket daytoy a kontradiksion!

Kas pagarigan: apay a patientayo a ti nagan ti pagsasaotayo ket "Samtoy"? Kinalaglag daytoy nga aramid ket amin a di makaammo ti diakronia ti Ilokano ket masapul nga agsukisok ken agamiris. Umuna, akintimek daytoy "Samtoy'? Di kadi ti fraile, kastila, ken ti bisita a saan a naimbitaran? Forget Samtoy--there is so much lie in that. The claim to return to the "Hispanic mode" with all the Qs for "ket" and "Quen" is useless, inutile, impotent. Let us read colonial history properly. Second, if you go back to the Ilokano/Iluko alphabet as claimed by the Kastilas of the Doktrina, the "kurditan" accounts the K-sound but it does not say whether that was K or Q. Now, let us not forget that Ilokano may have developed on its own but it remains a member of the Southeast Asian family of languages. To extricate our language as if we got it from the Genesis account of the Bible is not in accord with linguistic and historical facts. We need Linguistics 101 to understand this. And it is not an advanced course.

About the plan to "standardize".

The 2002 Gumil Filipinas/Gumil Oahu conference appointed us (me and Manang Precy Espiritu to start to form a committee, or at least make proposals for such, to standardize our language). We are doing our darnest best to do that so I included Noemi Rosal of UP Diliman to take part in the initial work of the committee. We have not been disbanded by the GF/GH, I suppose, so we continue to work. But we are expanding the membership. We are counting on other linguists, creative writers, and other cultural advocates/workers. We are watching, observing, gathering data. Religous materials, even if you do not like them, are a good source of information. I have three versions of the Bible in Ilokano/Iluko. I have seen older versions of excerpts in the UP Main, at least as far back as the 30s.

You must understand that while many of you are "writing from Iluko", we not only write from Iluko but many of us are teaching our language in the university (UP, UH). Inaldaw-aldaw a sarsarangtenmi dagitoy a problema. Kas koma ti ia, ie, io. Problema daytoy. Y kadi?

So what we need to do is keep the discussion open but let us, at least, assure ourselves, that our claims are being backed up by empirically correct data and not from some lousy assumptions about language. Or plain impressions. The point of the matter at this time is: Are we able to communicate in Quet? Then use it. What about ket? Use it. You want to write for Bannawag, simply follow the rule: Use the ortography of Bannawag. Bannawag has its own interest to protect and our problem is the least of its problem. We cannot them but ourselves.

What we are doing at this time had happened in the 30s or 40s, this debate on our language.

Search the archives of UP Main Library and you will be shocked that this same discusssion/debate had happened and we are, I am afraid, repeating it.

I understand that many of us were not yet born then. But it is our duty to be respectful of history so we can draw from it lessons that we need to clarify our premises.

The Nid Anima position, I dare say, is counter-productive. That is not the point at this time, I suppose. The point is to keep on writing in whatever ortographic method you use. The production that we will leave behind will serve as the basis for determining whether the language is alive or not.

A note on the "re-intellectualization" thing: that is counter-productive too. It bespeaks of a tacit colonial mindset here. What we need to do is surface the intellect hidden in our language. For instance, I analyzed our concept of social justice and I got the truly operational concept of kinalinteg. What gives? Kinalinteg is far-reaching and antedates other intellectual positioning even from the supposedly intellectually capable West (read: English). If the debates end up in bickering, we will not go anywhere. Raise issues, and leave the issues as they are provided we can prove our point. Otherwise, why waste words? They are sacred, so sacred.

Well, this is not for your three but for us all. Mahalo.

jim agpalo, jr. said...

agyamanak, ka ariel, siguro nasken a maipablaak pay daytoy a sungbatmo iti pagiwarnak tapno addanto ti reperesia dagiti mayat a mangaramat...

iti kinaadu ti addang iti panagbalbaliw iti ortograpia ken lenguahe, panawen siguro itan a maasikaso dagiti limtuad a parikut...ta ne, MATMATUROG SA ITI PANSITAN TI ILUKO?

ipostek no madamdama ti rason a degdeg ti saritaan... innak pay aggurnos ken agatado iti lakok a nateng ken prutas...

ariel said...

Aloha Jim:
Nakaaapalka ta adda wayam nga agatadu. Dakami, darderepdepenmi lattan dagiti ataduem.
Maysa pay: mangisuratak iti blogko ti at-atiddog a paliiwko maipapan kadagiti isyu nga inruaryon. Nawayaka/kayo a mangala ken mangipost ken mangipablaak iti uray no sadinno. Masapul nga agwerret dagiti utektayo amin, di ngamin? Awan tawar ti ataduem?

jim agpalo, jr. said...

ala man ngarud, ka ariel, mangsuratka man a sadiay blogmo ket kopiaekto kadi a, ta ikabil iti tawid news ken iti websitena...

para iti reperensia...

jfi said...

Manong Ariel,

No koma asideg ta Hawaii ket umayak agenrol dita pagisurruam tapno manayunan toy adda nga im-imetek.

ariel said...

jake:
luktantay laeng, adi, dagiti isiptayo ket saanen a masapul ti agenrol. no koma kas kenka amin a kaputotan, anian! kurkoram kadi pay dagiti dadduman tapno makaramanda iti naimas a pegpeg, daytay nabalitokan.

jim agpalo, jr. said...

koma, agtimekda koma met...