Sunday, July 16, 2006

ACROSTIC-ILUKO

ACROSTIC-ILUKO

Adtoy manen ti sabali pay a rupa ti daniw, kailian. Porma, kunak man laengen.

ACROSTIC -- A verse in which certain letters such as the first in each line form a word or a message.

Karuprupa la unay ti Abcederian daytoy, kailian. Ti laeng nagdumaanda ket adda ti balikas wenno dagiti balikas a mangbukel kadaytoy a daniw. Ket daydiay umuna a letra iti linia ket isu ti rugi dagiti balikas wenno mensahe ti daniw.

Papolar la unay daytoy kadagiti agtutubo. Daytoy no kua iti kaunaan nga suraten lalo kadagiti addaan iti grupo wenng ‘gang” ket dayta naganda ket ikkanda iti mensahe wenno kaipapanan.

Uray kadagiti graffiti ket makita met no dadduma daytoy nga acrostic.Idi agtutuboak ket siak a iti para surat iti love letter dagiti kabaddungalan. No meaning laeng ti grupo a ket siak iti pakaikumitan no kua. Mahilig met datao no kua iti vandalism, hehehe, ket dagiti pader wenno puon ti kayo ket maisurat dita ti acrostic.

Saanko laeng nga ammo a daniw met gayam dagita. Ken saanko pay nga ammo nga acrostic gayam iti pangawag kadaytoy.

Uray dagiti puon ti nabun-as a saba no aggagatel ti utek idi agtutuboak pay ket maaddaan iti acrostic dayta.

Saan! Iti kaanoman ket saanko nga inarapaap iti panagbalinko a mannurat. Nupay kasta, napatpateg nga adayo ti libro wenno magasin a linaon ti makinlikud a bulsa ti pantalonko wenno siortpanko ngem ti sagaysay ken panio. Adda met dagiti ramay nga ikuraykay iti tuktok no kayat, saan? Panio, saan met a datao a butegan, ania! Mabalinen ti bukot wenno bangad ti dakulap a pagpunas, saanak met a naarte. No awan iti makakita, ti gayadan ti tisiert, a, hehehe! Puera manggas met a, tad into ke agbalin datao a Felix The Cat. Ngem ti libro wenno magasin? Kasla aggurigorak no awan dayta lalo no agbiaheak! Makagatangak iti pocket books ngem diak a makagatang iti tisiertko, yos! Ta nalastogak met ngamin idi agtutuboak pay dakayo, ket kunak man a, nga uray ania iti isusuotmo, no naguapoka, naguapoka latta a. Ken maysa, saan a mailemmeng ti napintas a bado ti narugit a nagan. O, di kadi?

Ket idi napan a bulan ti Abril, simrek manen iti kinasutil daytoy nga acrostic. Kadagiti amin nga acrostic a nabasak, daytoy man iti tagipintasek ta linaonna aminen a pammagbaga a kayat kadagiti kassagpat iti kinaestado.

Maika-9 nga inanakmi iti kasar ken baket. Da Rodrigo Miranda iti Quirino, Isabela ken ni Lilibeth Soley iti Itogon, Benguet. Nagkasarda idi Abril 28, 2006 iti alas-9:00 A.M. sadiay St. John The Evangelist Parish iti Quirino, Isabela. Agpada nga estudiante a di nakatutor. Ngem uray ta intuloy latta met ni Rod ti panagiskuela ket graduating iti BS Criminology. Ituloyto kano met ni Libeth ti panagiskuelana inton maibuangna ti bugi. Iti imbitasion, iti nakakitaak dayta nakapimpintas nga acrostic.

Kastoy man ti linaon dayta nga acrostic, kailian:

Marriage Creed

Listen to each other
Open your heart
Value your Union
Express your trust

Dayta man! Uppat laeng a linia.

No amirisen a nalaing, dagiti umuna a letra dagiti uppat a binatog ket mabasam dita ti maysa a balikas a mamagkayammet iti agassawa. LOVE. Ket dagiti mensahe dita ket para kadagiti agassawa. Naibaga dita. Kumpletos rekados.

Immemoriak dayta nga acrostic.

Ket iti maysa a “yuuli” sadiay La Union, naisurotak man. Inawisdak, di simmurotak met ta saanak man a pamiliar unay ti danon-danon. Nakapuy ti ideak ditoy ta diak pay napadasan. Patiek ngamin a ti masanguanan ket maaramatko dayta a nga eksperiensa, a tinallikudanmi ken ni Yolanda.

Napintas ti pammagbaga dagiti lallakay ken babbaket idi natinongen ti kaaldawan ti kallaysa. Pammagbaga kadagiti agkasar.

Ti nangawis kaniak, ammona a mannuratak.

“Denggentayo man met ti masao ni Pari Jimmy, maysa a mannurat…” kunana ketdin! Ket nakudkodko a dagus ti di met nagatel a tuktokko a. Pateltelak kamman, ta ipasubonak, indayamudomko iti unegko, kailian…

Ket nalagipko dayta “Marriage Creed” nga acrostic. Isun a ti usarek, kunak iti panunotko. Ket kunakon nga impasaksak.

“Lima a tawen a nagsursuratak iti adbays iti radio babaen iti programa a “Toy Numo Toy Biang, Manang Helen…”

“Ay, sika!” Adda ti nangisengngat a baket ket nasdaawda. “Ne, sika gayam iti agsursurat kadagita…?” Kuna pay ti maysa. Naipatangatang ngamin daytoy a radio-drama con adbays kadagiti nalalatak a radio stations iti Northern Luzon a kas iti DZNS, Vigan City; DZPA, Bangued, Abra; DZWT, Baguio City; DWRV, Bayombong, Nueva Vizcaya; DWDY, Isabela, ken maysa a Catholic radio station sadiay Tuguegarao, Cagayan ken catholic-run radio station sadiay Alaminos City, Pangasinan.

“…No mamagbagaak, agtaud iti pusok ti pammagbaga. Ti makunak met, ket ababa laeng ta uppat laeng dagitoy. Umuna: LISTEN TO EACH OTHER. iti ania man a kanito, dumngeg koma tunggal maysa kadakayo. No agsao ti maysa, dumngeg ti maysa a sipapasnek. Saankayo nga aggiddan nga agsao tapno agkinnaawatankayo. Iti panangdengngeg iti agsasao ket agtungpal iti panagkikinnaawatan. Daytoy a panagkikinnaawatan ti tulbek iti naragsak a pamilia…”

Ania ket nga isem dagiti dumdumngegen, kailian!

“Maikadua: OPEN YOUR HEART. Silulukat koma ti pusoyo iti tunggal maysa tapno nalaklaka pay a dumteng dayta a panagkikinnaawatan. Awan koma iti mailemmeng a sakit ti nakem wenno negatibo a banag iti uneg ti puso. Silulukat koma a kanayon dayta tapno ti linaonna ket makita ken maiyebkas a dagus. Iti ababa a pannao, adda ti nalawa ken nalawag a kumunikasionyo nga agassawa. No adda ti di kayat ti maysa, ibagana ket dumngeg met ti maysa. Kastanto met ti maysa. No pagsasaritaan ti parikut ken ti di kayat, maamiris ken masolbar dayta. Ta adda aya met parikut a di masolbar…?”

Inisemak ken pinerrengko ti inyarasaas itay ti kumaparik a kunana a kaub-ubinganna a balo ken awanan anak. Agpalpaliiw iti suli. Ngem natipedko pay laeng ti riknak a kiddayan. Nagsam-it ket ti paludipnan, kailian! Sal-it, malipatakkan, Yolanda, kunak iti bagik isu nga intuloyko man laengen…

“Ti maikatlo: VALUE YOUR UNION. Ipategyo iti inkay panagdenna. Sagrado ti kallaysa. Diyo patpatien a ti kallaysa ket sangkapirgis laeng a papel. Saan a pudno dayta. Daydiay papel a nakaisuratan ti naganyo, isu ti sangkapirgis a papel. Ngem ti kaipapanan dayta a pael ket napatpateg pay ngem balitok. Naibudak pay dita ti kinataoyo. Ti pinatipon ti Dios ket saan a mabalin a pagsinaen ti tao. Isu ngarud a kunak itay a no adda ti parikut a dumteng ket pagsasaritaan ken solbaren tapno saan a marakrak ti kallaysa. Ti panagdennayo koma ti lapped ti tunggal maysa tapno makontrol ti rikna a tumaliaw iti sabali….”

Nagbiddutaksa! Kunak man iti bagik, kailian, ta idi taliawek ni balo, ket nagdumog a kasla ketdin nabainan, yos. Ammona ngata a, nga addan ti Yolandak, yos!

“Maikapat ken maudi: EXPRESS YOUR TRUST. Agtalinaed koma nga agnanayon dayta panagtalek iti tunggal maysa kadakayo. No talken ti asawa, uray ania ti kakuyogna wenno kabinbinoltitna dita, saan a tumpuar kenka dayta nga imon agsipud ta adda ti panagtalekmo iti asawam a saanna a maaramid ti panangliputna kenka. Iti kanito a “sweet moment” wenno iruangan ti sweet moment, sawen latta ti panagtalek iti asawa. Uray no saan a sweet moment basta malagip dayta, sawen iti asawa tapno umun-uneg pay dayta iti kaunggan ket isunton ti lapped iti panagaramid iti di maikanniwas….”

Yos! Idi taliawek ni balo, likudanna laengen ti nataldiapak! Impakamakamko latta a minatmatam ti nasippukel a patongna iti pamudawen a luppo iti siortpanna a puraw nga inasmanganna iti venus cut a nalabaga a tisiert a kurangsa ti tela ta agparparang ti pusegna itay.

Pinutedkon ti pammagbagak. Ket ania ket ti palakpaken ti tallaong. Linamanodak pay a! Intagayannak pay ti nalipatakon ti naganna a kapitan daydiay a barangay iti sangasudo a basi. Inimaskon iti simmimsim a kagiddan ti pammadayawda.

Ngem yos, dida la ammo, a nagtaud dayta a pammagbagak iti ACROSTIC! Imbag man ta adda daydiay acrostic a “Marriage Creed,” ta no saan, nagkamulawak koman a nangbagbaga, hehehe!

Diak met imbagan a, a nagtaud iti acrostic ti pammagbagak. Ta ti kapatgan ditan ket ti mensahe.

Dayta man kalian. ACROSTIC. Padasenyo man met a.

Ania ti kunam, kailian? Nabitinka ken ni balo? Ala, ituloyko a…

“Agawidkayon, manong…” kunana a, idi agawidkami, sika. Ta inggagarak met a sinapul iti paraangan a kasla ketdin kailiwko ti isemna. Wenno imbaludnak ti isemna?

Saan koma pay a, ta adda man ti nakaibaludan dagiti matak a diak mauma a mangbuybuya, kunak man. Ket anian a sam-it ti isemnan!

“Asino met ngay?”

Dua nga agpa iti kaadayona ti kaasitgan kaniak, isu a kunak metten nga imperreng, yos: “S-sika…”

“N-napintasak, aya…?”

“Saan laeng a napintas no di ket kapipintasan…”

“Naangaw kadi amin a mannurat…?”

“Saan. Awan iti naangaw a mannurat ta disipulo iti kinapudno. Saanak a mamati ti kunkunada a love at first sight, ngem ita mamatiakon ta napadasakon. Agingga a dimo marikna ken mapadasan gayam, saanka mamati, saan?”

Nagkiriring ti selpon. Ni Yolanda!

“Ania? Mangiyawidak iti babai? Aaahhh, basi…Wen! Sangadram!” Nal-iten isturbo…hehehe!

Innalak ti selpon namber ni balo. Innala met kaniak. Agkarateks ken umawag no kua ngem diakon a sungbatan amangan no malipatak pay ni Yolanda ken dagiti annakko, nal-it ketdi.

Isu nga inyaramidak laengen iti daniw. ACROSTIC-ILUKO:

------------------------------------------------------------------

MARIA ARMIDA RILLERA

Mapidut la koma ti ayat iti langalang, awanen panagbisin ti lasag
Agbussog iti taraon nga agmawmaw ken pakatnagan derraas
Ridam kadagiti tebbag ket tallikudan a kas tuleng a makangngeg
Iti ulaw a lubong dagiti di makaawat ken dina kayat iti umawat
Asaken ti namaris nga essem iti balangkantis a ragsak.

Armida, narukop ti lasag ngem adda tulang ti muging iti
Ramiram ti makauram a kanito, ket nariknak dayta
Manipud kadagiti matam, iti lung-ay ken isemmo a kailiwko
Iti panagmaymasak, impasngayna ti bileg ken kalasag iti
Dangadang ti lasag ken kinapudno, iti rinnupak ti asin ken iti
Arak ti lubong; ngem ampaw ti ibaballaet, ampaw nga ibaballaet

Rikusen nga uli-uliten no kua ti litania ti pammati
Iti di maaramid a kari a pinarintumengan ken kinurnuoan iti
Liliteng dagiti di matimtimek nga imahen ti talek, dagiti
Ladawan ti kinasadino iti pagturongan ken yiikay iti
Eppes a panagdawa iti kinaasino. Armida, ti lukat a
Ridaw ti tebbag ti anniniwan dagiti isemmo isu nga
Aklonek a paay ti kinalalakik ti diak pannangan kadagiti saok
------------------------------------------------------------------------

Dayta man, kailian. Acrostic-Iluko. Daydiay umuna a letra dagiti binatog no basaen iti “pababa” ket adda ti balikas a kaimudinganna.

Paborito dagiti teacher ken dagiti pupils. Ngem saantayometten a pupils isu nga inaramatkon ti imagery imbes nga achmeism.

ACROSTIC
-ILUKO? Ala, ket padasenyo met a, kailian, total maymaysa laeng met ti kaipapanan daytoy: Panagsubli iti kinaagtutubo! Wenno reminiscence of long-long ago…

Balikas ita nga aldaw: Narukop ti lasag, ngem adda tulang ti muging.

7 comments:

jim agpalo, jr. said...

no mabasam daytoy, ms. ma. armida, ulitek latta ti kinunak, disipulo ti kinapudno amin a mannurat...ket ti agdadata a kinapudno, nagsarakta laeng iti saan nga umno a panawen...nupay nalabit nga agpadata iti rikna, saan met a managimbubukoden ti ayat no di met managparanud pay...

ariel said...

aa. jim, what is this, ha! hahahahahaha! you are not a lawyer but a darn good poet, are you not? but you are right about the accidents of love: about the wrong places and wrong times and the wrong conditions but the lovers are always right! ania ngarud!

jim agpalo, jr. said...

datdatlag ti ayat, ka ariel, hehehe...nakarkaro pay no silulukat ti puso ta sumrek lattan dagiti sutil a gundaway ken sutil a "paludip" ngem saankon a kayat pay nga agsangit manen ni yolanda, lalo ket addan nakem dagiti saringit...

pagsubsubliendak manen sadiay radio, mammagbaga manen, ngem mabusorak la ngamin ta inikkatda idi ti SSS ken bonus, isu a bay-amon...

ariel said...

ala, ket, maysa ngarud a lidok para iti dayta nga ayat. agpayso ta kunam--ket nabayagen a diak nangngeg dayta a sao maipapan iti "kinadatdatlag ni ayat". wow met dayta. adu ti masursuro ken masapul a sursuruen iti biag, aya?
nagpintas daytay tawidmag onlineyo.

jim agpalo, jr. said...

thank you, ka ariel... adda forum ti tawid... mabalin ti amin nga agiposte basta agrehistro...

rva said...

mang jimmy, nasken a yaramidam met ni manang yolanda iti acrostic-iluko. ta no saan, baka makaramanka iti adu a karamut... ni ayat, hehehe!

jim agpalo, jr. said...

uray saanen, roy, ta dina met ammo ti agkompiuter, hehehehe... paset lattan dayta ti limed ken kurimed ti ayat...