Friday, June 23, 2006

PANAGRANGPAYA TI REHIONAL A DANDANIW

Ti Panagrangpaya ti Daniw Rehional


Adu dagiti daniw a nagramot kadagiti rehional a lenguahe. Sakbay a nagdaniwdaniw ni mannaniw, sakbay a nagputarputar daytoy, agdandaniwen iti bukodna a dila idi ubing pay laeng, a nalabit nga iti bukot ti nuang wenno baka, iti pagraepan wenno iti pagsikkaan wenno iti paggagapasan, iti turnokan wenno iti katabakoan, iti panagkalap iti man baybay wenno karayan wenno iti dan-aw, iti kabakiran wenno kadagiti talon ken bangkag, iti pasken ken iti taripnong...

Nabagas dagiti daniw a nagbugas kadagiti pasamak iti away. Kasapulan a parangpayaen ti rehional a dandaniw tapno ad-adda pay a bumileg ti panagkaykaysa ni Filipino ken tapno maaddaantayo iti napudpudno a nailian a lenguahe, nga isu dayta ti Filipino -- a kayatna a sawen, a saan laeng a Tagalog, no dipay manipud iti nagtitipon a rehional a lenguahe.

Daytoy ti rason ti National Commission for the Culture and the Arts (NCCA) ken University of the Philippines Baguio Educational Foundation, tapno biagenda ken idur-as ti daniw-rehional.

Ket itay napalabas, inangay ti NCCA-UP Baguio Foundation Poetry Reading iti 95.9 Big FM Radio, Baguio City, tapno ad-adda pay a maidanon ti kinapateg ti daniw kadagiti umili. Ti daniw a kas behikulo iti panagkaykaysa ken panagkikinnaawatan. Dagiti daniw a kas timek dagiti umili.

Nagkapat ti reading iti uppat a session: Pebrero 11, 14, 18 ken 28. Dinar-ayan dagiti nalatak a mannaniw iti Siudad Dagiti Saleng, a nakairamanak.

Agsipud ta ti bulan ti Pebrero ket valentine’s month, national artist month ken Panagbenga month ti siudad, nakasentro ti tema ti daniw iti ayat.

Iti umuna a session, uppatkami: nagdaniw ni Butch Macansantos iti English a nangtrataranna ti panagayat ti maysa nga ama iti anakna; idinto ta English ken Nabaloi ti indaniw ni Gaby Keith a nangtrataranna iti panagayat iti nakaiyanakan nga ili. Iluko ken Pangasinense a romantic love poem ti innak met impadigo.

Maikadua a session. Pebrero 14: “Poems are meant for teaching,” ti maysa kadagiti linia ti indaniw ni Babeth Logarta, maysa a nalaing a mannaniw iti English ken koresponsal ti Philippine Daily Inquirer. Intugotna dagiti dua a librona iti dandaniw a nangadawanna kadagiti imbasana.

Di sinusukat ang pag-ibig, ngunit tinitimpla parang kape: di maganda kung mapait at di rin maganda kung matamis, kailangan husto ang timpla...” ti maysa kadagiti linia ti daniw ni Dr. Priscilla S. Macansantos, Presidente ti University of the Philippines-Baguio. Inyarigna ti ayat ket kas iti maysa a kape, a nasken a templaen, husto ti templana, ta di nasayaat no napait ken di met naimbag no nasam-it. Filipino ken English dagiti dandaniw toy educador a tubo ti Brgy. Marozo, Narvacan, Ilocos Sur.

Kasano nga iladawanmo ti ayat? “No anger, no hate...” kuna ni Desiree Caluza, korresponsal ti Philippine Daily Inquirer, iti linia ti maysa kadagiti dua a daniwna. Kapaminduak metten a nakagiddan iti poetry reading toy nalibnos a balasang.

Saan amin a “love poems” ket para iti romantiko nga ayat kunakon a, nga inyellek idi naibusanak iti romantic poem: ket dinaniw ni Butch Macansantos ti para kadaydi amana; para iti napateg a gayyemna ken kamannurat (daydi Carolina Malay) ti indaniw ni Babeth Logarta; daniw nga unnoy ti ama iti anak ti indaniwko (mabasa iti Bannawag Hunio 19, 2006, page 7).

Poems of various engagement ti indaniw da Joy Cruz ken Frank Cimatu idi Pebrero 18. Palanca Awardee iti daniw iti English ken Filipino ken nangabak pay iti Philippine Free Press ni Cimatu, idinto ta mannursuro ni Joy Cruz. Ni Cimatu (koresponsal ti Phil. Daily Inquirer) ket nakaduak met laeng iti poetry reading nga inangay ti NCCA-UP Baguio sadiay Baguio Colleges Foundation (University of the Cordilleras itan) idi Disiembre 20, 2000.

Kankanaey Poetry iti impadigo ni Abigael Dayaoen iti maudi a session. Napintas ti daniw ni Abby (estudiante iti sociology iti UP-Baguio). Alienation iti “panagsubli” iti nakaiyanakan nga ili. Bukodna nga eksperiensa iti panagbaskasionda sadiay Mt. Province.

(Kalpasan ti daniw ni Abby, kaslaak narunaw nga ice cream lalo idi simmeksek iti mugingko ti kangrunaan “fansko” kadagiti sursuratek, ni inangko. Imbes a siak iti sumaruno nga agdaniw, nagpasnak ta diak makatimek. Ngamin iti kaanoman, diak a kinayat no suroannak ni inang iti Kankanaey. Deskriminasion ti gapuna. Ita, agbabbabawiak. No agawidak idiay Narvacan, ipasaksakko dagiti nasikkarodko a Kankanaey, ngem ania pay nay ti maisungbat ti baketen a nabayagen a di nagsao iti bukodna a dila, ta dina naiyallatiw kadagiti annakna? Maal-alliaak! Talaga nga iti udi ti panagbabawi.)

Nangidaniw manen ni Gaby Keith iti daniw a Nabaloi. Pangasinense ken Iluko met kaniak. (mabasa ti maysa kadagiti indaniwko a Pangasinense a napauloan iti "Layap Ya Bilay" DITOY.

Ti reading ket biniagna dagiti rehional a dandaniw ken pammaregta iti panangpabileg ti makukuna a national language nga isu dayta ti Filipino.

Filipino a kas nadakamat iti 1986 Constitution. Ti Filipino language a saan laeng a buklen ti Tagalog no dipay ket dagiti dadduma pay a lenguahe.

AYYE, MADI! Madi a talaga, kailian, hehehe!

Rong mistek…!

Saan a Franklin, ti naganko, apo, Jimmy. J-I-M-M-Y...Jimmy. Typo error laeng DAYTOY mabasa iti panid 16

Ala ngaruden…!

3 comments:

jfi said...

Manong tay ibagbagam a Franklin Cimatu ket isu kadi tay Franklin Cimatu a taga Baguio. Nga akimbagi ti Pine for Pine a blog.

jim agpalo, jr. said...

wen, ading, isuna... nalaing a mannaniw dayta,tubo ti Ilocos Norte.. nodadduma mapanak met agbasa iti blogna ken uray iti blogmo iti iluko.com... napintas dagiti daniwmo... awanla ti panggepmo aya nga agipablaak?

jfi said...

adda impasak iti bannawag ngem kuna ni Manong Prodie nga urayek laeng ta adu ti nakalinia. diak ammo no umiso dagitay balikas nga inaramatko.