Thursday, October 20, 2005

DAGITI NATARAKI A KAMPEON TI SARIBITNIW

Ti Saribitniw ken (daydi) ni Pelagio Alcantara



Saribitniw, a kayatna sawen ket sarita, bitla ken daniw. Maysa a coined word wenno pinutar a sao.

Pinutar ni (daydi) Pelagio A. Alcantara. Maysa kadagiti no dipay ket isuna iti agsursurat iti kaababaan ken kanamsekan a binatog (sentence) a kunam la no naimurian wenno sinaggaysana a pinilina dagiti balikasna. Napili kunak, ta uray no maymaysa wenno dudua laeng a balikas iti mangbukel iti maysa a binatog ket pirmi ti kidagna ken nalaka a maawatan ken nalaka a kumpet iti muging agbasbasa. Naidumduma ngarud dagiti binatogna kadagiti kaadduan a mannurat. Maysa nga istilo a narigat a mapataran.

Sadiwa pay laeng iti lagipko ti pagteng. GUMIL La Union Seminar Abril 7, 1990, a napasamak sadiay Kapitolio ti La Union.

(Seminar ti gunglo -- GUMIL La Union, daydi. Ngem no kastoy nga agseminar ti GLU, umawag-nga-umawag latta daydi Mang Pel (nakasanayanmi a pangawag kenkuana) tapno bumabakami a taga-GUMIL Baguio-Benguet. Kastoy ti kadakkel ti panagayat ni Manong Pel ti GBB. Isu ngamin ti maysa kadagiti naayat a nangtartarabay sipud idi naipasngay idi 1985. Kaduak a dimmar-ay dagiti panuli ken malalaki a mannurat iti Siudad Dagiti Saleng ken naanus a nangtartarabay kaniak tapno mamuliak a kas mannurat, da Pedrito Sanidad, Bagnos Cudiamat ken Art de Castro.

Madama idi iti open forum. Ti nagpaay a lektiurer/moderator kadayta a forum ket daydi Mang Pel.

Ti naidatag idi a napagadalan ket ti maipapan iti Gramatika Ilokana. Daytay agdama nga ortograpia.

Ngem maysa kadagiti panel/lektiurer iti saan a mamati iti agdama a sistema ti ortograpia. Ni Nid Anima, manipud iti Abra. Maysa a mannursuro. Mannurat iti Iluko ken iti English.

Kuna ni Anima a saan kano a maikanatad ti agdama nga ortograpia. Apay kano a saan nga isubli ti daan nga ortograpia a kas iti panagaramat ti letra C, V, F, X, J, UI, ken “nga” aminen a, nga awanen dayta “a” a mangulaw. Ta isu ngarud daytoy ti orihinal nga ortograpia ti Iluko. Kinuestionaran ni Anima dagiti termino nga Iluklish. No apay kano a timmaud dagitoy. Kuna met daydi Mang Pel nga adda met dagiti napagsasaip wenno coined word manipud iti Iluko. No apay a saan a rimmimbaw dagitoy a coined para iti termino ti English, papolaridad ti rason. Mas papolar ken mas maawatan kano nga insegida dagiti Iluklish ngem ti coined word nga Iluko, a kas kadagitoy nga ehemplo: English, football; Iluklish, potbol; Iluko coined word, innagawan ti bola. English, basketball; Iluklish, basketbol; Iluko, baltogbaltog ti bola.

Mas papolar ken nalaklaka a maawatan dagiti Iluklish ngem dagiti Iluko coined word. Ti kinapapolar ken kinalaka a maawatan ket dakkel la unay a factor iti panangdominar ti Iluklish iti Iluko coined word.

Nupay kasta, adda met dagiti Iluko coined word a nagballigi ken mas papolar ngem kadagiti Iluklish. Kas kadagiti batonlagip (bato a lagip, monumento), aribai (ari a babai, reyna), ken ti saribitniw.

Dinamag idi ni Anima no ania ti saribitniw.

Impalawag ni Mang Pel a napaglalaok a sarita, bitla ken daniw. Nga isu daytoy ti declamation iti English. No iti Iluklish met, deklamasion wenno deklemesion. Ngem mas pabor ni Mang Pel ti saribitniw ngem ti Iluklish.

Sinegundaan daytoy ni apo Juan S. P. Hidalgo, Jr. a maysa met kadagiti naglektiur. Pinasarunoan met nga inayunan ni Gobernador Justo Orros a kangrunaan a sangaili.

Ket naipasngay ngarud ti balikas a saribitniw iti daydi a GLU kombension sadiay kapitolio ti La Union.

Wen, malagipko pay, sadiwa pay laeng dagiti pagteng iti lagip. Lagip nga iti kaanoman, dinto mapunas a lebben ti napalabas. Ti napalabas a nangtangadan kadagiti bunga a nagtaudan kadagiti sirib, sirmata, ken panirigan a kas mannurat.

Ket ti pannakapanunot ti pamilia daydi Manong Pel iti pannakaadda ti Nailian a Salip ti Saribitniw ket maysa a napintas nga addang tapno mapagtalinaed ti maysa a “patawid” (legacy) daydi Manong Pel.

Malaksid iti Gumilaweng, ti maysa pay a patawid daydi Mang Pel ket ti Haiku Iluko. No saanak a nagbiddut, isu ngaminsa iti kaunaan a nakaipablaak iti kastoy a porma ti daniw iti Bannawag babaen ti daniwna a napauloan iti “Dagiti Haiku ti Birhen” a nangtrataranna ti aparision sadiay Agoo, La Union.

Ket tapno mataginayon ti patawid (legacy) ni Mang Pel maipapan iti “Haiku”, napasamak ngarud ti kaunaan nga on-the spot poetry writing contest a napasamak iti maika-33rd GUMIL Filipinas National Convention a naangay sadiay Suso Beach, Sta. Maria, Ilocos Sur. (Sadiay Sto. Nino Beach Resort ti venue daydi a seminar, ngem naaddaan iti waya a simmarungkar ken nangangay ti kombension iti agmalmalem iti Suso Beach, a kas kiddaw ni Dr. Godofredo Reyes.) Toy numo toy biang ti maysa kadagiti naghurado. Kaduak a naghurado dagiti dua pay a malalaki a mannaniw ken Bucaneg Awardee a da Jaime P. Lucas ken Peter La. Julian.

“Kas pakalaglagipan kadaydi Director Pelagio Alcantara,” kuna man ni Bucaneg Awardee Prescillano N. Bermudez, ti pangulo ti secretariat ti “Haiku On The Spot Writing Contest.”

Wen, tapno mataginayon dagiti patawid, nasken ngarud ti mataginayon a panangtagiben kadagitoy a patawid. Saan laeng nga agserbida a kas pakalaglagipan no dipay ket lasag ken dara ti Literatura Ilokana. Ti lasag ken dara ni Ilokano.

Inton Sabado, Oktubre 22-23 a maangay ti Umuna a Nailian a Saribitniw-Dangadang Dagiti Kampeon kadagiti nagduduma a GUMIL Provincial Chapters, a maangay sadiay New Pavillon, Regional Educational Learning Center California Ave., San Vicente, San Fernando City a mangrugi iti alas:9:00 iti agsapa.

Dagitoy dagiti agsasalip iti kampeonato:

1. MARIO TEJADA, Kampeon ti Ilocos Norte

“Agawidakon, Patti!” ti pinangabak a piesa pinangabakna iti salip a naangay iti Currimao, Ilocos Norte. Agdama a department head iti Piddig Municipal Government ni MTT. Nagturpos iti B.S. Commerce iti Divine Word College of Laoag ket nangal-ala iti masteral na iti Mariano Marcos Memorial State University.

Premiado a mannurat iti Bannawag. Nakagun-od iti maikadua a gunggona iti Iluko Short Story Writing Contest ti GUMIL idi 1982. Agdamanga Oditor ti GUMIL Ilocos Norte. Uppat ti annakda ken ni sigud a Lilia Andres ti Tonoton, Piddig, Ilocos Norte: da Marlo Joy, Ariel Paolo, Rashela Yanina ken Mara Ira Patrice. Agnaed ti pamilia Tejada iti Anao, Piddig, Ilocos Norte.

2. MANCIELITO S. TACADENA, Kampeon ti Ilocos Sur

Inyalat ti kampeonato ti Saribitniw a naangay iti Marinella Complex, Metro Vigan, Ilocos Sur babaen iti manuskritona a “Para iti Sapasap a Ballaigi”.

Nagturpos iti University of Northern Philippines iti kurso nga AB Mass Communications. Iti tawenna a 23, agdama ita a news reporter ken scriptwriter iti National Broadcasting Network (NBN 4 Vigan) ni MST a kameng ti Hunta Direktiba ti Ilocos Sur Integrated Press. Taga Namruangan, Cabugao, Ilocos Sur.

3. FERNANDO B. SANCHEZ, Kampeon iti Pangasinan

Nangabak ‘toy nalatak a mannurat ken mannaniw iti Iluko iti napalabas a Provincial Saribitniw Competition a napasamak iti Information Center, Nagsaag, San Manuel, Pangasinan.

Agdama a principal iti San Nicolas Elementary School, Pangasinan. Ni FBS ti nakagun-od iti kangatuan a gunggona iti napalabas nga eksperimental a pasalip ti Saribitniw a naangay iti National Press Club, Intramuros, Manila itay napan a tawen, kabayatan iti maika-36 a kombension nasional ti GUMIL Filipinas.

4. ROLAND A. ALMOITE, Kampeon iti La Union

“Kinaubingak ni Rigat” ti piesa a pinangabakna iti pasalip a naangay iti La Union National High School, San Fernando City.

Iti napalabas a pasalip ti saribitniw a naangay iti National Press Club, Intramuros, Manila, itay napan a tawen, nagun-od ni RAA ti Pangliwliwa a Gunggona. Isu ti agdama a bise presidente ti GUMIL La Union ken kapitan ti barangay Say-oan, Bacnotan, La Union. Radio announcer ti DZNL ken nagturpos iti kina-agricultural engineer iti DMMMSU.

5. LAWRENCE DECENA MARTIN, Kampeon iti Isabela

“Kaano nga Agsubli ti Kulalanti, Tatang Salustiano?” ti piesa a pinangabakna ‘toy tubo ti San Agustin, Isabela.

Ti Governor Roque Ablan Awards for Iloco Literature (GRAAFIL) ti umuna a literary awardna, iti panangabakna iti Maikadua a Gunggona iti salip iti daniw nga impablaak ti Bannawag. Nangabak itay nabiit ni LDM iti Pangliwliwa a Gunggona iti pasalip ti TESDA a sarita maipanggep iti programa daytoy Technical Vocational Training.

Tubo ti San Agustin, Isabela, naipasngay idi Enero 23, 1977 kada Salustiano P. Martin ken sigud nga Anastacia P. Decena.

6. LUVIMIN T. AQUINO, Kampeon iti Baguio-Benguet

“Sirmata iti Kasipngetan” ti pinangabak ni Luvimin T. Aquino iti kallabes a pasalip ti Saribitniw iti Benguet a napasamak iti Sato Kokusai, Baguio City. Drama Production Director ti Mt. Province Broadcasting Corporation (DZWT).

7. ALEJANDRO C. MATINEZ, JR., Kampeon iti Abra

“Barangay a Kababaan: Panagkunniber Awanan Simpakawan” ti pinangabakna. Mangisursuro iti Tagudtod National High School, Lagangilang, Abra. Agdama a bise presidente ni ACM Jr. ti GUMIL Abra.













No comments: