Sunday, October 24, 2004

MOZART EFFECT? ADDA AYA!

NO DUMTENG ti alasdos iti malem, samo patokaren dagiti instrumental da Bhaler, Mozart, de Bussy ken dadduma pay a klasikal a, ket napalo no di umapay ti naimas a turog. Kas kaniak.

Ngem saan a dita ti puntok no apay a sinuratko daytoy a salaysay. Ti naipadamag iti maysa kadagiti kalatakan a magasin iti lubong, iti kinaadda kano ti Mozart Effect!

Ania aya ti makunkuna a Mozart Effect? Isu daytoy ti panagsidap wenno tumadem ti panunot ti maysa a tao nga agdengdengeg iti kanta ni Mozart!

Wow, ha! Ket no agdengngeg amin a tao ti kompos ni Mozart a kanta, di kad’ nakasirsirib aminen a tao iti lubong?

Ala, ket pinadasko met a! Asino met ti saan a mangayat a sumidap ti panunotna? No sumidap ti panunot ti maysa a tao, kayatna a sawen a sumirib! Ket asino met ti saan a mangayat a sumirib nay?

Ket gapu itoy a damag manipud iti nalatak a magasin iti lubong, minillion met a tattao a ti namati!

Sadiay estado ti Georgia, nagiwaras payen ni Governor Zell Miller (maysa itan a senador iti US) iti libre CD a para kadagiti amin a kayyanak. Patokaren dagiti nagannak ti CD a naglaon ti kadagiti kompos ni Mozart, tapno amin kano a taga-Georgia ket agbalin a masirib! Ngamin iti panagdengngeg kano iti musika ket dakkel la unay ti epektona ti spatial ken temporal reasoning ti maysa a tao.

Namati ngamin ni Gov. Miller iti naireport iti magasin, a simmirib dagiti estudiante a dimngeg iti Mozart 10 minutos sakbay ti eksaminasionda.

Ket gapu ta minillion dagiti tattao a gumatangen ti CD ni Mozart ken dadduma pay a klasikal, naalarma dagiti agsuksukisok iti kababalin ken ugali dagiti tattao.

Nangiwayat dagitoy nga agsuksikisok iti nainget a reserts, panagadal ken panagpaliiw. Ket natakuatan dagitoy a nagsukisok a ti laeng writer ti magasin ti simmirib ta nasiribanna dagiti minillion a tattao a gimmatang iti CD. Ket siempre, adda ngata a ti komissionna kunada pay.

“Awan iti sientipiko a rason a nasiribto ti maladaga no agdengeg ti musika,” kuna ni Frances Rauscher, PhD, maysa a psychologist ti University of Wisconsin a nangidaulo iti panagsukisok.

“Mapraktis ti mental ken behavioral processes, cognitive development, language learning, reading ability, creativity, motor skills ken social adjustment ti ubing a nasapa a maisubo iti musika,” imbales met ni Norman Weinberger, PhD, professor ti neurobiology ken behavioral science ti ti University of California, sadiay Irvine.

“Pudno dayta!” imbales ni Sandra E. Trehub, PhD, professor ti psychology iti University of Toronto. “Ngem, saan koma nga iti CD ti pakasursuruan ti maladaga wenno ubing ti musika, no di ket koma kadagiti naganak nangruna ti ina tapno umirut pay ti relasionda a dua. Ta asino aya ti ad-adda a karelasion ti maladaga, ti CD wenno dagiti dadakkel nangruna iti ina?”

Iti musika, maaam-ammo ti ubing ti agbilang, nagan dagiti ayup, uni dagiti ayup, mangibaga kadagiti pigura, ngem nasaysayaat no dagiti nagannak ti umuna a pakasursuruan dagiti ubbing daytoy a banag ngem kadagiti CD. Nair-irut nga amang ti relasionto ti ubing iti dadakkelna agingga tungpal biagna, innayon ni Trehub.

“Kantaenyo latta dagiti kansion nga awan ti paulona a mamagkatawa ken pakasursuruan dagiti annak,” ginuyogoy ketdi ni Trehub dagiti inna.

Pudno met ti kuna ni Trehub. Saan a Mozart, Bahler, de Bussy ti intay kankantaen no di ket daytoy:

Maysa, dua, baduya!
Tallo, uppat, patopat,
Lima, innem, dinengdeng,
Pito, walo, ginao,
Siam, pullo, mangantayo,
Ti aroskaldo!

Kadayta a kansion-Iluko, isursurotayo metten dagiti annaktayo nga agbilang, saan kadi?

No maminsan nga agpakpakatawa dagiti inna a mangaw-awir iti bebina, pasaray mangngegman daytoy:

Tugtug-o, napanan ni nanangmo
Napan timmakki idiay adayo
Ania ti pinagilona
Sangareppet nga espada
Ania ti pinagbuggona,
Sangaburnay a suka!

Diak a masinuo no apay a kastoy ti kansion. Apay a dina pay la imbaga a sangakunikon a barb wire wenno sangakamalig a rubie bled wenno Gillette? Ngem no usigen dayta, wen, makaparay-ay nga agpaysu, ket no pang-famas wenno Manila Film Fest ti arte ti ina, gumarikgiken ti maladaga.

Kas kuna ni Trehub, uray ania ti ikantam a saan met a kanta a pakaragsakan ti anaktayo, kantaen kano ta dayta ti maimula iti panunot ti ubing a dinanto pulos a malipatan.

Isu ngarud a nakuna, a dagiti nagannak ti umuna a titser ti ubing.

Isu a dimon gamgamen pay dayta a mosmosart a kanta, no di ket agkantaka laengen iti kadagiti kansion a pinidpidut iti kisame wenno iti sigpit ti taleb ti lirikona basta la ketdi makapagkatawa ni beybi, makasursuro ti naimbag ni beybi ken idakkelna dayta naimbag a sursuro.

Ken, oh, yes! Kabayatan nga innak panangsurat kadaytoy a salaysay, dumdumngegak, siempre, iti classical a musika manipud kada Mozart, Beethoven, de Bussy, Bahler, ken dadduma pay, manipud iti impapaskua kaniak ti Reader’s Digest a CD idi 2001. Ngem, saan a simmidap ti utekko kalpasan a nalpasko a nasurat daytoy a salaysay, no di ket sinaguyepyepnak iti nakaro! Ket inturogkon, a, ania pay. #



2 comments:

rva said...

mang jim, adda epektona kaniak dayta musika iti pangsuratko, hehe! daytoy, maysa ngata kadagiti "palimedko" nga ibutaktakkon ditoy, kaykayatko man ti agsurat wenno makasuratak unay no adda bakgrawnd miusik. no kua ket iyappelko pay iti palayagko 'tay earphone ket ne, mayat man ti panagputarko no kua!

agduduma ketdi a kita ti samiweng wenno tokar ti kayatko. no dadduma kayatak met dagita klasika a pang-opera wenno pang-concerto wenno pang-balse nga ayug a mosmosart wenno betbethoben wenno tsaytsaykobski. ti tripko ket daytay concerto ni vivaldi ken dagitay opera ni puccini. kayatko pay dagitay puro a piano wenno violin da yani, enya ken yoyo ma. kasta met a tripko no kua dagitay gregorian chants ken uray slow, hard rock ken heavy metal.

diak ketdi kursunada dagitay ballad wenno lovesongs. kaykayatko dagitay naariwawa.

ngem kayatak la unay pay a bakgrawnd da vhen bautista, bobby gutierrez, ken bukros!

ne, naibagak sa aminen? kinapudnona ket panggpeko nga ipanablaag met ti maipapan iti daytoy musika kas paratignay wenno stimulant iti panagsurat. no dadduma ket mayat met a pangharana a pangay-ayo iti agpaspasidumri a musa!

thanks, mang jim, ta nadakamatmo daytoy...

rva

jim agpalo, jr. said...

wen, uray siak ket musika ti palimedko no kayatko iti agsurat...country, slow rock, rock, heavy metal laeg...dagitoy dagiti nakasalpak idtoy PCk...

uray idi addaak iti radio idi ket napigsa ti panagpatokarko kabayatan iti innak panagsurat...maymayat ngamin ti konsentresion no maymaysa ti "mangiyag-agus" kenka..ti musika...no napaspasa ti ayug, napaspaspas met ti lanitek dagiti ramay..ngem no dagitay nakabunbuntog a kas kadagiti imbagak, (adda met dagita idtoy PCk) makapaturog, hehehe!