Sunday, December 26, 2004

DANIWINNEK LATTA URAY PASKUA

Maysa Met Nga Arte ti Panagulbod
(Para ken ni Armando, Jr., 10, ken dadduma pay a kas kenkuana)

nariddisak manen itoy a paskua
nariddis iti umel a labilab
ken natudok iti rinibu a dagum
iti kaunggan, naal-allia ti nakem
ta diak napennek iti husto
mabisinan latta iti kinapudno
ti naganus a nakem ni armando
no dinno ti yan ti amana itoy a paskua

siak ti datar, wen, siak ti datar
nasakit, nasakit la unay
nasaktan la unay unay ita a paskua
a dinuyok dagiti natnag a lua
ti ubing a mangsapsapul iti amana
kadagiti natnag a maregmeg ti sainnek
ti ina, ti ina a nagsasainnek
nagsasainnek ken nagsasaibbek nga ina
iti kinaawan iti panagpapada
nagsasainnek ken nagsasaibbek
iti padapada a saludsod
a saludsod iti panagpapada
iti panagpapada a diak nasungbatan
iti panagpapada a diak masungbatan

sinakdok ti ubbog-daniw
iti daniw ti emmanuel lacaba
kadagiti bubon ti daniw
daniw a sibug ti kinapudno
tapno laeng adda ti diaya nga ay-ayo
ay-ayo iti dayta laeng a kanito
ken liklik ti umel a balikas
wenno allilaw iti kinapudno

ngem, adalem la unay, di mabatok
di mabatok ti naganus a nakem
ti panagtalaytay ti mannakigubat
ti masa kadagiti tamtambak
kadagiti rangtay a troso iti karayan
tapno mapekka ti kawar
kawar iti ngulayngulay
saan a ti bilang dagiti sinang-at
a bantay, bantay ti pannubok
ti lapped ti nasin-aw a panggep
ti panggep a di malapdan
no di ket ti panangidateng
ti mensahe ti kinapudno ken rumbeng
nga awan ti tao a nakakawar
nakakawar iti ngulayngulay
iti kawar dagiti didiosen
dagiti ganggannaet a didiosen
ken uleg a kayumangi a nangsikbab
kadagiti balitok ken gambang
kaykayo ken karayan iti kordiliera

agartistaak no kua, agartistaak
katawaak dagiti libak
libak a nakakatkatawa
katawaak ti semsem ken gurak
katawaak ti gurak nga aglibak
iti di agsusurot ti libak
nga ay-ayo iti naganus a nakem
no kua digosek ti naganus a nakem
kadagiti sabongsabongan a balikas
ray-awen iti sm, jolibee ken mc do
ngem iliwen latta ti ubing ti arakup
ti bara ti arakup, nabara nga arakup
ti amana itoy a paskua

agarteak latta, agarteak
ta agarte no kua ti agulbod
ta maysa met arte ti panagulbod
panagulbod a sulbod
sulbod ti di mabirokan a sungbat
iti naganus a nakem ti ubing
agawidto, wen, agawidto no bigat
agawidto, balong, no bigat
inton bigat nga agawid, balong
bigat iti di mabilang a bigat
ta di met agpagpatingga ti bigat

ngem iti arte ti panagulbod
dina mapedped ti iliw
iti naganus a nakem ti ubing
ti arte ti panagulbod
dina maiserrek iti naganus a nakem
ti uni dagiti billit-tuleng iti rabii
no ipasngay ti ina ti danag
iti barukong, barukong a mailiw
ken agpukaw daytoy iti kasipngetan
tapno ilinged ti iliw iti kasipngetan
iti kasipngetan a pakakitaan
met laeng iti sibeg nga anniniwan
anniniwan nga agur-uray
agur-uray met ti isasangpet
ti ama ita a paskua

paskua, mano pay ngata a paskua
nga agarteak iti kinaulbod
nga artistaak iti kinaulbod
mano ngata pay a paskua ti maikupin
sakbay a masungbatan a mapnek
ti naganus a nakem ti ubing
sakbay a masungbatan
dagiti sainnek ken saibbek ti ina
sakbay a mapasardeng
a maduyok dagiti datar
kadagiti napait a lua
mano ngata pay a paskua ti lumabas
sakbay a masilawan ti kaamaan
a pangibuangan ti iliw ti barukong
sakbay a mapukaw iti kasipngetan
ti peggad iti panagawid ti ama
wen, wen, mano ngata pay a paskua
ti palabsen, sakbay a dumteng ti panagpapada
sakbay a maisardeng a maibaddek
ti kalintegan, ti kalintegan dagiti babassit
dagiti babassit nga umili iti kordiliera
mano ngata pay a paskua iti lumabas
sakbay a mapasardeng nga agsikbab
iti gambang ken balitok
kadagiti kaykayo ken karayan
dagiti ganggannaet a didiosen
a dios dagiti uleg a kayumanggi...


-JAIME M. AGPALO, JR.
Disiembre 25, 2004
2015 H





Thursday, December 23, 2004

DANIW PANGASINENSE MAN MET

Padasek man met ti agdaniw iti Pangasinense. Ti Iluko bersion daytoy ket nangabak iti Umuna a Gungguna iti Salip iti Daniw 1995 ti GUMIL Pangasinan...



IKAERMEN NA MANAG-ANLONG


Agak la unsempet ed Bangayao
Ta anggapoy espiritu
Na panaoy ampetang,
No di kapataktakot ya aniani
Ed Pantabangan tan Calaca,
Ya Ambuclao tan Binga.
Agak la umsempet ed Bangayao:
Na paraiso na manlelegep,
Sumisigay tan bumabantak,
Kumikitang tan bumulibuli,
Pumapalaoy tan lumalarganete.
Agak la unsempet ed Bangayao –
Ta panoko lan anglongan
So Puro Sisay tan Pallangan?
Aramay hundred islands ed Alaminos?
Aramay salambaw ed dayat?
Aramay singa diamante
Ya bura na daluyon ed Punta,
Dimad Sabangan tan Buyog?
Dimad berden Palandey Dayasdas
Ya abong na manok tan bayawak?
Si ama ya mambabagot na kogon?
Si bilas Erning ya man-uuring
Ed kamelegan ya bulkan?
Aramay uugaw ya mansasaltok
Na dakumo tan ballasoy?
Si ayro Aida ya manpapaud?
Aramay bibii tan akukulaw
Ya manpoportiwan
Ed papag sirong na niog?
Aramay lalaki ya mansesellem?
Aramay mamasiken ya
Man-aayuman na sigay
Ed naugip ya gilig na dagat?
Aramay mamarikit ya
Mangagaur na sibitsibit?
Aramay papa na mangagalaw
Ed tapaw na ilog?
Aramay kannaway
Tan uwak ya untitikyab
Ed inektarian pukok?
A, agkola la ira maanlongan
Ta binuldoserda lay
Panlandey ya pan-anlongak.
Agak la unsempet ed Bangayao:
Ta agko la naebetan
So tepetda ray anako—
No aken dimmiket
So amputin buwer
Ya pangagalawan-pan-uusilan?
No iner so nilada
Ramay tarukoy,
Aramay umang tan balat?
No aken ya ambanget
So madukdok
Ya aragan tan pallippa,
Arosip tan pukpoklo,
Kulot tan balballulang?
No aken ya anggapoy
Naalada ed tangrib
Ya kusileng tan susuktoen,
Ya susom-balasang tan pusapusa,
Ya talaba tan takudog?
No aken anggapoy nasukilda
Ya kappo tan bukawil,
Ya bayyat tan tukmem,
Ya gerretan tan sungetan?
Agak la unsempet ed Bangayao
Ta anggapo lay malegepan
Ya panapana tan maratangtang,
Ya badong-badong tan susom-baboy,
Ya mellet tan kalwit?
Anggano manrosas lay bagbag
Anggapo lay naala
Ya kurita, pusit tan talanggutang?
Agak la unsempet ed Bangayao
Ta anggapo lay masigayan
Ya bidaw-bidaw tan pingka,
Kabalias tan bulegleg,
Ya talakitok tan lamayan,
Ya malaga tan ikuran?
Ta anggapo lay nakitangan
Ya bisugo tan igat?
Ta say monamon ya nasalambaw
Et agla nayari ya kilawen
Ta aggano no manlulukso
Taway krudo.
Agak la unsempet ed Bangayao
Ta agko la naebetan
so tepetda ray anako –
No aken ya naiyalis ed Tubag
So kalapaw nen laki;
No iner so nilada
Ramay tanem nen bae
Ya mangga, santol, tan suha,
Ya bayawas, kasoy, tan sarguelas,
Ya lomboy, niog tan langka,
Ya kamoteng-kahoy, tugi tan ubi?
Agak la unsempet ed Bangayao
Ta agko naitepel so ermen
Ya kasalat na sonatay
Panaoy ampetang,
Ta sana ney lay
Unabet ed siak
Aliwan kansion na andidit,
Kuriat, riari, pilat tan karag
No di say ungol na higante
Na cool-fired power ya makina
Ya man-uta na gita.
Agak la unsempet ed Bangayao
Say lugar na naidaton
Ed sakim na altar
Na panagaligwas.


JIMMY M. AGPALO, JR.
Relocation Site, Brgy. Pangascasan
Sual, Pangasinan
Nobiembre 22, 1994

Saturday, December 18, 2004

DANIW LATTA...

Aminek, naginana ti musak...nabayag a pinagpaadaanak iti isusublina...adu a remedio...ngem awan latta...ngem kalpasan iti pannakabasak kadagiti dandaniw ni Dr. Ariel S. Agcaoili, ne, nagsubli ketdin ti musa...saan laeng a daniw no dipay ket iti sarita...nabileg dagiti balikas ni apo Ariel, a saan laeng nga iti sangrat ken nakaisangratanna no dipay ket antidote iti sugnod ti nagpasugnod, hehehe!...isu a dumaniwak manen...adtoy ti sungbatko iti daniw ni apo Ariel....

************************************************************************************************

Kurarayan a Pluma: Para ken ni Dr. Ariel S. Agcaoili
(sungbat iti daniwna a The Poet of the Voice of Our People Lost)


wen, ayi, agpadaya manen dagiti kannaway
iti leggak, a sumakdo iti leggak dagiti balikas
dagiti balikas a silaw ti naamitan a teggaak
ti rabak, ti teggaak saanen a rabak

no di ket babak, babak nga allilaw
allilaw ‘giti nakatugaw, nakatugaw a sallapingaw
a nangiduol iti lugaw, lugaw a kalawakaw
kinawkaw a lugaw ken sinimot a sagpaw

iti away a kapanagan, kapanagan dagiti kannaway
kannaway agwarsida iti diket a bagas dagiti balikas
balikas a nabagas, atang a berso a nakasarukang
nakasarukang a siit karabukob dagiti garamugam

garamugam, garamugam a nairuam
nairuam a mangitik-ab lua ti kaadduan
kaaduan, kaaduan nga aglulua
aglulua ta awan ti itik-abna

ken wen, ayi, dagiti bulong ti algarroba
agdeppada manen iti bigat
deppaanda dagiti rigat
rigat a pinanawanen ti bigat

bigat a binagkat dagiti saanen a mabagkat
a ladawan ti kaadduan, kaadduan a ladawan
ladawan no apay nga indisso ni Nelia
ti korona ti katkatawa, ti nakakatkatawa a korona

korona a balangkantis, liwliwa a tirtiris
tinirtiris a liwliwa, liwliwa nga allilaw
dagiti buaya a nakatugaw, nakatugaw a pasaw
a dina ammo ti saraaw, wen, saraaw

saraaw a makaulaw, makaulaw
a kari dagiti nakatugaw, intayab ti ullaw
ullaw dagiti ulaw, mangkik, bullagaw
ken dagiti naglapayag iti puraw ken duyaw

wen, ayi, dagiti tuwato ngumato manen tayabda
tapno agbirok tayab ti agsapa, no adda pay agsapa
dagiti annak ni Angkuan, Angkuan a nagraranggasan
a pinagraranggasan dagiti garamugam

garamugam a rumbeng a warsian iti bagas
nga atangan iti daradara a balikas
balikas ti berso nga agtungtunglab
a tinunglab dagiti antukab a balikas

balikas nga isarukang, isarukang dagiti balikas
dagiti binatog ti bua a lua, lua ti bua a naibinatog
luppo ti kawitan a berso, berso dagiti managberso
arak a dugsak, dugsak dagiti sariwakwak

di lipatan binagkal a binatog ti akkal
akkal ti gawed dagiti tiwed
tiwed a ngednged babassit a tengnged
tengnged dagiti tiwed ket siniten

sigarilio a naingel, ingel dagiti maingel
a mangsaka iti kararua ti naidalit nga ili
ili a nakasalapon iti sirok ti baliti
baliti dagiti di katawtaw-an iti ili

wen, ayi, agpadaya manen dagiti kanaway iti leggak
agdeppa manen dagiti bulong ti algarroba iti agsapa
iti agsapa, tumayab manen dagiti tuwato iti nangato
agimaldit manen ti kurarayan a pluma…


--JIMMY M. AGPALO, JR.
Disiembre 6, 2004

Friday, December 17, 2004

DANIW MANEN (kano)

PRAKTIS LATTA, PRAKTIS ITI DANIW, PRAKTIS NGA AGDANIW

Diak a nagkari ken Ka ilong, ngem pasadek laeng a yikkis babaen iti daniw dagiti ikkisda, dagiti arungaing, dagiti saning-ida, dagiti ngaretngetda, ti rurodda, ken amin-aminen a sakit ti nakemda. Ken Ka Ilong ken kadagiti mangngalap iti Lingayen Gulf, para kadakayo daytoy a daniw ken dagiti sumarsaruno pay a daniw….

*********************************************************************************

Nakatag-ayen Gemgem Ti Anak-Lingayen Gulf


saan laeng a daing no dipay ket arungaing
ti inang-angkatko ken ka ilong
dagiti pay kinilo a sainnek ken sennaay
dagiti binaniera a pinget ken gaget a nalpay
kada dumulong iti baybay ti namnama
itakdangna dagiti kinitangan a saning-i
a lubuag ti barukong, barukong a nadagsen
nakadagdagsen a barukong a pinadagsen iti sikbab
sikbab dagiti higante a trawl nga ari ken peste
peste nga ari iti lingayen gulf
lingayen gulf a silpo ti angesna
ken anges ti pamiliana
anges pay pamilia ti kapadana
kapadana a marurod kadagiti aso
aso dagiti alimatek iti takdang
lalo no eppes a kari inna itakdang
itakdangna nga itakdang ti lunod
di maugotan a lunod kadagiti tur-og
tur-og a bantay nga agintutur-og
bantay a ginatang, ginatang a serbisio
serbisio tapno aginturtur-og a bantay
isu a lappedak no kua, lappedak
ta batokenna ti nadara a sagmak
no dinan malappedan nga itakdang
ti sangabaniera a lua, lua a napait
lalo no daytoy ket inna saningian
ti bayakabak a nanglayus, layus a krus
layus iti nadalluyon a krus
iti krus a kayabkab ti langis
maitayok met ti gatangen
iti di magaw-at nga agpangen
isinal-itna no kua ti ngaretnget
ta uray kano pilitenna a sanggaen
ti gemgem ti kimat a bugiaw
ti kigaw a bullalayaw
uray no karwasenna iti pinget
ti laglagto ti rizal iti datar ti namnama
aguper latta isuna iti kinapulos
mawaw latta ti baso iti baso ti tik-ab
mabisin latta dagiti pinggan iti gao
gao uray no sangkamukat a murkat la koma
murkat dagiti didiosen iti lingayen gulf
no inapunanen iti espiritu ti lapad
asugenna no kua ti dulin nga atiddog
ta baddekanna kano dagiti tugot
tugot dagiti maingel a simutsimot
uray agsebba met iti apuy
magsatna la ketdi ti kapet
kapet dagiti nakakapet
nakakapet iti tugaw
iti tugaw dagiti nakatugaw
dagiti nakatugaw a nangikari iti lugaw
linugaw iti taaw agas ti saraaw
ngem ti kari ket ubbaw a kalawakaw
ta awan ti gao uray koma la kinawkaw
wenno sinimot a sagpaw
ta agidog latta dagiti trawl iti taaw
yaonda amin nga arapaap, amin amin
nga arapaap iti laem ti lingayen gulf
iti naminsan nga innak manen agangkat
pinidutna kanon ti tag-ay ti gemgem
gemgem a naitag-ay, naitag-ay a gemgem
gemgem ti nalabaga a dangadang
dangadang ti gemgem dagiti babassit
babassit a mailupitlupit, mailupitlupit
wen, diak kano mababalaw, diak babalawen
no kimpet iti patadem, patadem a natadem
tadem ti nalukot a gemgem
ikur-itkonto man kano ti gil-ayab
gil-ayab ti dara a kanaw ken limog
limog a dara iti lingayen gulf
ti dara iti lingayen gulf
iti daradara a lingayen gulf
pidutekto kano dagiti maregmeg
dagiti naburak nga ingpen masakbayan
‘giti annak-mangngalap a labus-butegan
lamayan dagiti naidasay a saning-i
dung-awan dagiti naidasay nga araraw
araraw a bugas dagiti ablen a binatog
a lasag ken dara dagiti daniw
dagiti daniw a daradara iti dangadang
iti dangadang dagiti mailupitlupit
a mangngalap iti lingayen gulf…

-JAIME M. AGPALO, JR.
Sitio La Loma, Brgy. San Antonio
Narvacan, Ilocos Sur
Disiembre 15, 2004

Thursday, December 16, 2004

LISTAAN DAGITI TIMMABUNO ITI SEMINAR ITI GUMIL LA UNION

DIRECTORY OF GUESTS & PARTICIPANTS
ILOKO CREATIVE WRITING FORUM
Open University System, DMMMSU
Gov. Ortega St., San Fernando City
27-Nov-04

Blng Nagan ti Delegado Pagtaengan/Ahensia nga Imbagian ti Delegado
1 Abad, Rebekah San Juan, La Union
2 Abad, Ruby T. University of Northern Philippines, Vigan City
3 Abellera, Priscilla, H. DMMMSU - OUS Newsette (Associate Editor)
4 Aberin, John Emmanuel Ilocanos Sur, San Fernando City (SPADE Bulletin)
5 Abihay, Sheryl S. Ass'n. of Writers & Authors for Reg. Dev't. (AWARD)
6 Acosta, Virginia C. Ass'n. of Writers & Authors for Reg. Dev't. (AWARD)
7 Afroilan, Reynaldo Vigan City, Ilocos Sur (La Fernandina Update)
8 Agas, Gloria Lorenzana Quirino, Tagudin, Ilocos Sur
9 Alcantara, Crescencia R Sir Pelagio Alcantara Development (SPADE) Foundation
10 Alcantara, Djuna R. Namnama Village, San Fernando City (GUMIL La Union)
11 Alcantara, Pablito Baguio City
12 Alfonso, Rolly D. Office of the City Mayor, San Fernando (La Union)
13 Alicias, Robert R. Vigan City, Ilocos Sur (La Fernandina Update)
14 Almodovar, Eddy A. Bacnotan, La Union (GUMIL La Union)
15 Almoite, Roland A. Bacnotan, La Union (GUMIL La Union)
16 Angco, Edilberto H. Vigan City (Special Guest & Lecturer)
17 Anoc, Juanita C. Ass'n. of Writers & Authors for Reg. Dev't. (AWARD)
18 Antonio, Teresita V. RFAAFIL Representative (Guest & RFAAFIL Representative)
19 Asuncion, Roman F. Ass'n. of Writers & Authors for Reg.Dev't. (AWARD)
20 Bambico, Arlene Ass'n. of Writers & Authors for Reg.Dev't. (AWARD)
21 Bautista, Danilo A. San Juan, Ilocos Sur (ISNHS, Vigan City)
22 Bautista, Roberto G. Parian Oeste, Bauang, La Union (GUMIL La Union)
23 Barde Al Gerard S. Cabugnayan, San Juan, La Union (GUMIL La Union)
24 Bederio, Concepcion, O. DMMMSU- Open University System (University Director)
25 Bermudez, Prescillano N. PIA-CAR, Bangued, Abra (Special Guest & Lecturer)
26 Boadilla, Rufino, Re. Sta. Rita, Agoo, La Union (GUMIL La Union)
27 Britos, Edward Ger. Tagudin, Ilocos Sur
28 Buquing, Sancho Sudipen, La Union
29 Caburian, Danilo I. Balawarte, Agoo, La Union
30 Calderon, Hedrich Paringao, Bauang, La Union (Lorma Colleges)
31 Calica, Herminiano C. Aringay, La Union (GUMIL La Union)
32 Calub, Ray Alvin E St. Louis College, San Fernando City (The Torch)
33 Cariño, Lydia Ass'n. of Writers & Authors for Reg.Dev't. (AWARD)
34 Combas, Marcos J., Jr. Borabor, Galimuyod, Ilocos Sur
35 Corpuz, Leonora C. Sevilla, San Fernando City (GUMIL La Union)
36 Corpuz, Madeleine Ass'n. of Writers & Authors for Reg.Dev't. (AWARD)
37 Cosales, Edgar Ass'n. of Writers & Authors for Reg.Dev't. (AWARD)
38 Costales, Joven F. Naguilian, La Union (Donor, & GLU Legal Adviser)
39 Dacanay, Dionisio C. Calautit, Bacnotan, La Union (GUMIL La Union)
40 Damoco, Teofilo B. Sudipen, La Union (GUMIL La Union)
41 Dingcog, Lorenzo T. Arosip, Bacnotan, La Union
42 Duldulao, Pete B. San Nicolas, Ilocos Norte (GUMIL Ilocos Norte President)
43 Dumaguin, Felicisima S. Santiago Sur, San Fernando City (GUMIL La Union)
44 Flores, Adelia Ass'n. of Writers & Authors for Reg.Dev't. (AWARD)
45 Gacayan, Epifania T. National Book Development Board/GUMIL La Union
46 Garcia, Lydia Ass'n. of Writers & Authors for Reg.Dev't. (AWARD)
47 Guerra, Cristina DMMMSU - Open University System, San Fernando City
48 Julian, Peter La Oscariz, Ramon, Isabela (Special Guest, Panelist & Judge)
49 Lagasca, Henry Philippine Information Agency, Region I (Guest & Panelist)
50 Lagrea, Mark Alvin ISPSC, Tagudin, Ilocos Sur
51 Lazaga, Purisimo O. Nagsabaran, San Juan, La Union (GUMIL La Union)
52 Lucas, Jaime P. Dagupan City (AWARD/GUMIL Pangasinan)
53 Mahinay, Remedios S. Barraca, Bangar, La Union (AWARD)
54 Monis, Wilben ISPC, Tagudin, Ilocos Sur
55 Ocasion, Abraham N. Balaoan, La Union (GUMIL La Union)
56 Obasa, Eddie Mar B.* Pagudpud, Ilocos Norte*
57 Ortega, Mary Jane C. Mayor, City of San Fernando (Guest of Honor & Speaker)
58 Paloan, Leah G St. Louis College, San Fernando City (The Torch)
59 Recometa, Nilo DMMMSU - Open University System, San Fernando City
60 Refugia, Flory Joy, E. Agoo, La Union
61 Renon, Milagros L. Busel-busel, Luna, La Union (GUMIL La Union)
62 Retaldo, Marin Pangasinan (Ass'n. of Writers & Authors for Reg.Dev't.)
63 Reyes, Leah Mae Pagdalagan, San Fernando City
64 Rivera, Ignacio P. Tuba, Benguet
65 Rivera, Edward S. Office of the City Mayor, San Fernando, La Union
66 Sermonia, Joseph R. Tuddingan, Naguilian, La Union (GUMIL La Union)
67 Somera, Joe J. Brgy. Quezon, Cabugao, Ilocos Sur
68 Soriano, Danilo Office of the City Mayor, San Fernando (La Union)
69 Tamayo, Kristine Lorma Colleges, San Fernando City (The Lorma Highlights)
70 Tangalin, Henry R. Ortiz, Naguilian, La Union (GUMIL La Union)
71 Tangalin, Roger Es. San Miguel, Agoo, La Union (GUMIL La Union)
72 Tubice, Esther T. Dolores, Abra
73 Viduya, Noemi Rosario, La Union (RFAAFIL)
*Saan a nakaabot

Tuesday, December 14, 2004

NE, NAGLALAINGDA, KAILIAN!

(IMPATULOD NI DJUNA ALCANTARA, Secretary-General ti GLU)


RESULTA TI 0N-THE-SPOT POETRY WRITING CONTEST
a nangay iti Function Hall ti Open University System,
Don Mariano Marcos Memorial State University,
Siudad ti San Fernando, iti maika-27 ti Nobiembre, 2004

nga inesponsoran ti GUMIL La Union
Reynald F. Antonio Award for Iluko Literature (RFAAFIL)
National Book Development Board (NBDB) ken ti
Sir Pelagio Alcantara Development (SPADE) Foundation


1. Salip ti On-the-Spot a Daniw (Beterano, Iluko)

Umuna a Gunggona Danilo A. Bautista
San Juan, Ilocos Sur

Maikadua a Gunggona Edward Ger. Britos
Tagudin, Ilocos Sur

Maikatlo a Gunggona Joe J. Somera
Cabugao, Ilocos Sur

Maikapat a Gunggona Joseph R. Sermonia
Naguilian, La Union


2. Salip ti On-the-Spot a Daniw (Agdadamo, Iluko)

Umuna a Gunggona Lorenzo T. Dingcog
Arosip, Bacnotan, La Union

Maikadua a Gunggona Ruby Tang-alan Abad
Alfonso, Gregorio del Pilar
Ilocos Sur

Maikatlo a Gunggona Remedios S. Mahinay
Barraca, Bangar, La Union



3. Salip ti On-the-Spot a Daniw (English)

Umuna a Gunggona Kristine Tamayo
Lorma Colleges, SFC
Address: Irisan, Baguio City

Maikadua a Gunggona Hedrich Calderon
Lorma Colleges
San Fernando City
Address: Bauang, La Union

Maikatlo a Gunggona Mark Alvin Lagrea
ISPSC, Tagudin, Ilccos Sur
ON-THE-SPOT ILUKO & ENGLISH POETRY WRITING CONTEST
(BETERANO KEN AGDADAMO)


DONORS & SPONSORS:


Cash Prizes: Reynald F. Antonio Award for Iluko Literature (RFAAFIL)
Judge Joven F. Costales, legal adviser of GUMIL La Union

Book Gifts: National Book Development Board (NBDB)
& Raffle Reynald F. Antonio Award for Iluko Literature (RFAAFIL)
Prizes Sir Pelagio Alcantara Development (SPADE) Foundation
Mr. Peter La. Julian

ANAK Gift “Awis nga Agpaay Kailokuan” (A.N.A.K.) Certificates (Free
Registration for the 2005 GF National Convention awarded
by RFAAFIL to winners of the on-the-spot Poetry Writing
contest organized by GLU.

Venue : Courtesy of the Open University System, Don Mariano Marcos
Memorial State University, Gov. Ortega St., San Fernando City

Video Services: Courtesy of the City Government of San Fernando (La Union)

BOARD OF JUDGES, PROCTORS AND WATCHERS

On the Spot Poetry Writing Contest (English)

Board of Judges
Chair Mr. Peter La. Julian Co-Chair : Dr. Edilberto H. Angco
The Gazette Newspaper La Fernandina Update
Proctors/Watchers
Ms, Fanny T. Gacayan Ms. Leonor T. Corpuz
GLU Secretariat GLU Secretariat


On-the-Spot Iluko Poetry Writing Contest (Beterano ken Agdadamo)

Dagiti Nangbukel ti Hunta ti Hurado
Pangulo : Dir. Jaime P. Lucas
AWARD President/GUMIL Pangasinan

Dagiti Kameng
Mr. Pete B. Duldulao Mr. Dionisio C. Dacanay
GUMIL Ilocos Norte GUMIL La Union
Proctors/Watchers
: Mr. Purisimo O. Lazaga Ms. Milagros L. Renon
GLU Secretariat GLU Secretariat

Sunday, December 12, 2004

Ti Gemgem ken ti Pluma: pluma iti gemgem, gemgem ti pluma, kasapulan unay!

Ti agsumbangir a paset ti alad ti Mining Act 1995

Ti Mining Act of 1995 ket dakkel nga isyu a nabayagen a pagdedebatean iti sala ti hustisia. Itay nabiit, nangeddengen ti korte suprema iti pannakakompirmarna a kas maysa a linteg.

No dakkel ti maitulongna daytoy iti pagilian, saan met a masasaan iti kinaadda iti dakkel met a pagdaksan.

Makatulong daytoy babaen iti pannkapataud iti 210,000 a trabaho, $5Billion investment ket namnamaen iti PhP5Billion nga excise tax manipud iti 21 a sidadaanen nga aglukat a pagminasan.

Saan a makapaglukat dagiti pagminasan kadagiti konsesionsda gapu iti isyu ti legalidad ti mining act. Addaan ti pagilian iti total reserves of gold nga agarup 162.7 million metric tons ken iti copper reserves a 4.05 million metric tons. Agpateg dagitpoy a reserves iti US$ 5 trillion. Ket mapapati a makapataud ti gobierno manipud itoy iti US$110 billion a buis.

Kadagiti laengen figures kadagiti maipagarup a pagsayaatan ket namnamaenen a mabayadanto met ngatan ti pagilian ti utangna.

Iti sabali a bangir ti alad, nagasuk metten ti dakkel a riribuk a maparnuay kadagiti kabambantayan ti pagilian, nangruna iti Northern ken Southern Luzon. Ti linteg ket panangipalubos ti gobierno iti panagtagikua dagiti ganggannaet nga agminminas kadagiti mineral reserves ti pagilian babaen iti 60-40 a bingay.

Kadagiti 30 na minasan nga agur-uray iti pannakalukatna, namnamaen a manayonan pay daytoy. Namnamaen met nga amin suli ti kabantayan iti Northern Luzon ken Southern Luzon ket adda ti ganggannaet a mangminas kadagita.

Riribuk. Dakkel la ketdi a riribuk. Saan a basta dakkel a riribuk ti maparnuay no dipay ket nadara a riribuk. Ta ti linteg ket kaipapanannan a dina panangbigbig ti kalintegan dagiti Indegenous People kadagiti dagdagada. Sadino ngarud ti papanan dagitoy a katutubo nga agnanaeden iti kadagita a lugar sipud pay idi panawen a saanen a malagip? No mapapanawda kadagiti lugarda dagitoy nga IP’s, agturongda la ketdi iti siudad a makilinnetlet ken nayon a bilang dagiti agpalama ken agpidut iti basura? Kadagiti dadduma, di bumurong nga imbes a gabion ken pala, ti pidutenda ket ti nakadiayan a maso ken kumpay. Umadu la ket ti kaso a panaglabsing ti kalintegan ti tao.

No sensennaayan ti damsak a napasamak kadagiti probinsia ti Quezon ken Aurora nga impaay ni Winnie, namnamaen a maulit dayta a banag no dipay ket kikit laeng dayta a banag ken didigra a pinarnuay ti tao iti pannakaminas kadagiti bambantay. Namnamaem ti pannakasabidong dagiti talon no saan a magaburan. Namnamaen ti panagruar ti adu a sakit a kas iti silicosis (abnormal a panagtubo ti lasag iti bara), scleroderma (tumangken a pennet ti bagi), heatsyncope (panagsardeng ti sirkulasion ti dara iti utek) ken dadduma pay a sakit nga itden iti pannakasamal iti lead, mercury ken cyanide nga usar dagiti minasan. Kadagiti talon iti kapatagan, maluyakan (siltation) ket pabassitenna ti produksion ti talon, a kas iti mapaspasamak kadagiti minaisan ti Abra a maipagarup a sinabidongan ti LCMC. Dumteng ti nasaknap a bisin. Saan laengen a dagiti taga-kabambantayan ti maapektaran no dipay ket dagiti taga-patad.

Maipangruna koma a sanguen dagiti tunggal bassit agingga iti kadadakkelan a parikut a parnuayen iti pannakalukat kadagiti kabambantayan iti Northern ken Southern Luzon kadagiti ganggannaet a minasan. Maipangruna koma ti kasapulan ken karbengan dagiti Indigenous People ngem kadagiti gangganaet. Maipangruna koma a sabaten iti saan a pannakarabngis (manen ken manen) kadagiti natural resources. Maipangpangruna koma a maikkan iti direkta a pagsayaatan dagiti maapektaran nga umili.

No saan a maikkan iti sungbat dagiti tumaud a pagdaksan daytoy a mining act, namnamaenen ti nadara a sapasap a dangadang. Ti dangadang dagiti babassit nga umili. ##

Friday, December 10, 2004

Umasibay ayamuom ti musa

Appigud, latta, kailian!

Makadandaniwak. Kasla nagsubli manen ti regta ti musa. Siguro ket nausawanen wenno nalunag pay ket ngatan a ti pasugnodna?

Sabali a talaga daytay rikna a kayatmo ti agdaniw ngem awananka iti regta. Sapulem pay laeng dagiti balikas nga inka imaldit. Wenno karkarawaem. Wenno kurobem pay laeng, ket iti panagkurkurob, balitungeg payla a balikas met ti maidaya.

Sabali met daytan linipatmon ti daniw ngem pagammuan man la ta ikellaat a makadandaniwka. A kayatmo ti agsurat iti daniw. Nga agisuratka ta amangan no la ketdi sumakit ti ulo. Ta daytoy ngarud ti sakit ti mannurat, no dina maisurat ti diktar ti musa ket dumteng no kua ti pasugnod. No nagpasugnod ti musa ket, daytoyen ti aw-awaganda iti writer’s block wenno holiday dagiti mannurat.

No kaano a malpas daytoy a holiday, awan iti makaibaga. Ta kellaat nga agpukaw ken kellaatto manen a dumteng. Isu a no umar-arubayan pay laeng, nasken a pasabatanen iti regget bareng agregget ‘ta regget..

No nagaget ti musa, ad-adu ti maisurat. Saan a parikut ti isurat ta umay ket umay lattan dayta nga isurat. Kellaat lattan nga ag-flash iti utek ket presto, addan ti aydea.

Nabayag met a nagbakasion ti musa kaniak. Diak a makasurat it daniw ken sarita. No adda ti maisuratko, nakadkadlaw a naata ken di makapnek. Adu a balakad maipapan iti writer’s block iti innak sinurot. Ngem kangrunaan nga impamaysak ti panagbasabasa. Tapno manayunan ti impormasion iti utek. Bareng isubli dagiti balikas a binasa dagiti balikas nga ablen nga ipabasa.

Ket iti kababasa, immagibas manen ti musa. Pinadasko a pinasabbtan ket nakaputarak manen iti tallo a daniw ken dua a sarita.

Ngem isuna laeng ta appigud. Appigud dagitoy a nasken a makayasan pay nga umuna. Ket uray no appigud, uray no naata pay laeng, imalditko man bareng no isu daytoyen ti pammaregta.

Adtoy ti appigud a daniw kalpasan ti nakaro a writer’s block. Itoy a daniw kasasaok man ‘toy bagik, no ituloyko pay laeng iti agsurat wenno saan. Ta addan ti panggepkon a mangidisso ti pluma, kangrunaanna iti salun-at a rason. Ala ket adtoy ti appigud a daniw:

TI PIEK ITI UNEG TI SABUT

ikkis ti duog a kampana
iti kampana ti duog nga ikkis
ikkis ti ulimek a dangadang, umel
umel kadin ti dangadangmo
dangadangmo, managberso

managberso, miraem, miraem managberso
kuridemdem ti kandela, kandela a silaw
silaw ti piek, piek iti uneg ti sabut
sabut a kukkukkokan, kukkokam

kukkokam manen ken manen ti sabut
tapno maalaw ti biag, alawen ti biag
biag ti piek iti sabut a kukkokkam
kukkokam iti ulimek a dangadang
dangadang a naulimek ti pompiang

pompiang dagiti kumaw, puraw
ken duyaw a lapayag
lapayag dagiti uleg a kayumanggi
kayumanggi a nangdios iti pirak
iti tallopulo a pirak, pirak ti kappi

kappi nga aglulumba, lumba ti kappi
kappi a kumalab iti baton-lagip
lagip ti baton, basnot-baston ti taraon
taraon a dara ken lasag ‘giti babassit
babassit ti taraon ti nagbaston

dara ken lasag, lasag ken dara
dara iti altar, altar a daradara
lasag ti takiag, takiag a nalasag
saan a kalasag, kalasag a laspag
laspag a linaspag dagiti nagbaton

nagbaton agpipinnangatuan isbo
isbo a nangato, ampaw nga isbo
isbo a naapgad, saanen a naapgad
isbo a nasam-it, saanen a nasam-it
napait nga isbo, isbo ‘ti babassit

bassit ken nagbaston, padapada
wen, padapada, Kenkuana, ngem awan
awan iti panagpapada, ta binastonda
a binaston ti telon ti panagpapada
isu a daradara ti padeppa

padeppa, managberso, daradara
daradara ti padeppa, kukkokamon,
kukkokamon tapno maalaw biag ti piek
piek iti uneg ti sabut a kukkukkokam
kukkokam iti ulimek a dangadang

Sunday, December 05, 2004

ATILA 2004 (kiddaw a maipablaak)

TI ATILA 2004

NI J. AGPALO, JR.


ART Tolentino Ignacio Litrary Awards. Iti laksid iti kinaababa ti panawen a pannakaiwaragawagna, adda latta met ti 18 a simmangpet a nakisalip. Dagitoyda man:

1. BUYOT ni Napoleon Bonaperte
2. SADIRI ni Lorimar Legrand
3. TI PUSO KEN PANUNOT TI MAYSA NGA KABSAT NGA PULIS ni Charito Chavez
4. BATON-LAGIP ni Bato Ni Lagip
5. DAGITI DATON A SABONG ITI RIO DE LAOAG ni Julian Magdiwang
6. DARA TI GERILIA ni Bonifacio T. Padsan
7. PEON ni Ahedres Adik
8. TI SUMINIT NGA DARANG NI APO INIT IDIAY SITIO REBBA ni Unknown
9. AGARAGAAG LATTA DAGITI MARABANNUAR ni Anniniwan T. Agdama
10. RONDA ni J. Diel Vim
11. KARIT ni Baro a Kristo
12. MARMARNA ni Bituen T. Amianan
13. ABOUT… FACE! ni Sergeant Major
14. DAGITI MALALAKI A TANOD ITI BARANGAY CAWCAWATI ni Kapitan Osmon
15. G.I. JOE ni Salacnib Guerrero
16. LADAWAN ni Sarhento Diego
17. ARIMPADEK ni Eden Joana Paraiso
18. DATON PARA ITI INA A DAGA ni Maj. General Pro B. Lem

Binasak ngarud ida. Ket adtoy dagiti rimuar a top 10 a pilik (saan a nagsasagannad):

1. SADIRI
2. BATON-LAGIP
3. BUYOT
4. LADAWAN
5. DARA TI GERILIA
6. DATON PARA ITI INA A DAGA
7. DAGITI DATON A SABONG ITI RIO DE LAOAG
8. PEON
9. DAGITI MALALAKI A TANUD ITI BRGY. CAWCAWATI
10. AGARAGAAGTO LATTA DAGITI MARABANUAR

Wow! Nagbagasen dagiti maapit! No dagiti kakastoy ti basaem, ay, ket kaska la nagna iti muliehon ket naasa pay ti utek iti kinasidap ti panagut-utek dagitoy nangsurat kadagitoy. Dinaydayawko la unay ti kinalaingda.

Adda pay dagiti sumagmamano a kasla nagpada ti saritada: Kas koma ti “Dagiti Daton a Sabong iti Rio de Laoag” ken ti “Dara ti Gerillia” ta maipapan ken daydi apo Roque Ablan. Kasla ketdin nagpada ti panunot dagiti dua a writer ditoy. Ket super a ti pannakasuratda.

Dua man met laengen ti nangtratar iti biag ti soldado a makiruprupak idiay Mindanao: “GI Joe” ken ti “Daton a Dara iti Ina a Daga”. Super a ti pannakasuratda ta agpadada la ngarud a nangabak.

Dua met ti nangtratar iti maipapan iti Oakwood Mutiny: “Ladawan” ken ti “Buyot”. Apounayen a laing met dagitoy a dua a nangsurat kadagitoy ta nagbinnitibitda iti ranko.

Tallo ti nangtratar ti maipapan iti tanud: “Dagiti Malalaki a Tanud iti Brgy. Cawcawati” ken ti “Marmarna.” Ken “Ronda” Napintas daydiay immuna ta nangabak la ngarud, ngem ‘diay maikadua, hyper ti pinamay-anna ta inikkanna metten ti “police power” dagiti tanud a karakterna, banag a saan a nakapappapati ta, awan iti police power dagiti tanud no di laeng isuda ti auxiliary ti police. Ket ti laeng adda a kalinteganda ket ti kalintegan ti amin a sibilian—ti citizen’s arrest. Ti “Ronda” napintas. Nagmayat ti panangisuratna ngem atiddog laeng dagiti detalie. Inusarna pay ni Kapitan Enteng, ket napaisemak, ket nagsuspetsaakon a maysa la ketdi a mannurat iti drama ti radio ti author ken nangsukat kaniak idi immikkatakon iti Mountain Province Broadcasting Corporation---ta 1992-1997 ta siak ti nagsursurat ti maipapan ken ni Kapitan Enteng ken ni Kuarog a tsip Tanud. Ket diak a nagbiddut idi nalukatanen dagiti sobre, isu a talaga, dayta nay mamalaki a mannurat dita San Nicolas, Ilocos Norte.

Tallo met ti nangdamakamat iti PNP: “Arimpadek” ken ti “Karit” ken ti “Ti Kapanunotan ti Maysa a Kabsat a Polis.” Agpapada dagitoy a napintas. Detaliado ken naannad ti pannakasurat ti “Arimpadek” ket naayatanak a. Iti “Karit” lukat pay laeng kasla addan ti karit nga inna italtalukatik, ngem nagpasgar ketdin dayta police a karakterna? Wenno dayta writer ti nagpasgar ket nagbuteng a nangisurat iti rumbeng a para iti dayta a karit? Dayta naudi, “Ti Kapanunotan…”ayna, makapaganas man sika. Nairteng dagiti risiris a namay-an ti author ket kunam la addaka met iti situasion wenno pasamak iti sarita. Naglaing ni author a nangsurat ti saritana, nakalinlinteg uray pay no dina ammo ti agsurat iti umno nga ortograpia.

Maysa met ti nangsurat ti under-cover agent a mangtiktik iti maysa a kumander iti unibersidad, ngem ad-adda a ti kumander ti taray ti sarita.Adda met ti nangtratar ti maysa a kabsat, ngem diak nakita a sinurotna ti paglintegan a maipapan kadagiti armada, PNP ken tanud ti trataren, sapay no di class AA a sarita, sayang; kasta man met laengen ti maysa a sarita a maipapan iti soldado a nagikkat iti armada ngem ti taray ti sarita ket nagtinnag a labistori.

Adda met nangtratar ti maipapan iti EDSA-2 ket blow by blow ti namay-anna, sika—chronicle kunam man! Kumpleto detalie pati oras, ken saan pay a nasukatan dagiti agbibiag iti EDSA-2. Nagdanag la ket ngarud ni apo ATI, ta maysa kano a daytoy a libelous in nature. Ngem kunak met a saan a libelous ti kakastoy a sinurat no saan pay a naipablaak, ta awan ti libel no dipay naipablaak. Ngem kaniak a biang, saan a sarita ti kastoy no di ket maysa a naurnong a facts, wenno maysa a clippings wenno inurnong a damag kadagiti pagiwarnak. Awan met la pulosen ti makita ditoy a bunga ti panunot. Nalipatansa ni author ti kayat a sawen ti short story? A maysa nga imahinasion laeng, maysa a fiction ti short story. Iti ngata realism iti nagbatayanna a nangsurat? Kastoy ti kayat a sawen ti realism wenno ultra realism short stories: Realism (art and literature), in art and literature, an attempt to describe human behavior and surroundings or to represent figures and objects exactly as they act or appear in life. Dina met diniskribir a kas iti connotation, a kas iti sarita nga “Aplat” ni Salvador Espejo ken ti “Ti Eleksion iti Barangaymi” ni Meliton Brillantes. Diak a nakita iti kas iti fiction kadagiti dua a “Dagiti Sabong iti Rio de Laoag” ken ti “Dara ti Gerilia” nangtratar ken daydi apo Ablan ken kadagiti dua a nangtratar ti maipapan ti Oakwood mutiny “Ladawan” ken “Buyot”—ta linaokanda iti fiction. Napipia ken ni nangsurat iti maipapan ken ni Capt. Villaruel ta sinukatanna dagiti dadduma a facts ket nagbalinen a fiction. Ti ehemplo iti chronicle a sarita a maipapan iti news, feature, editorial ken letters to the editor, ket ti saritak a napauluan iti “Kronika ti Tribal War” a nangabak iti 3rd Prize iti Salip ti Sarita iti GUMIL California 1995.

Nupay kasta, nagbabagasda ketdi a dagitoy a naisalip

Isu a siraragsakak idi a nangi-email ken ni apo Art, ket kunak: sangadakulapan (nanumo) laeng ti ATILA, ngem nagbaknang ti maapit!

Kastoy a ti sarita! Kunkunak man.

Ngem idi panaggagapasen, dimteng ketdin ti bagyo! Signal number 4 a bagyo, ket dagiti namnamen nga apiten a dawa, narurosda iti daga ket saanen a napakinabangan ti ATILA 2004. Nagsayangen! Tsk! Tsk! Tsk! Sayang a talaga. Siguro a ket, saan a naikari a para iti ATILA iti kinabakedda. Para iti sabali a salip, no isalip pay dagiti akimputar kadagitoy.

NAUNGTANAK PAY GAPU ITI ATILA

KALPASAN a naamiris dagiti sinurat no asino kadakuada iti naglabsing iti pagannurotan iti salip, natinnag ketdin ti uppat a pilik!

Diak a mabatok no apay a kasdiay iti nagbalinanna. Siguradoek met, nga iti dayta a kinalaing dagiti author a nagputar kadagita a sarita, bangolanda ngata. Ngem, ania la unayen, aya? Ala, wen, taoda laeng met piman, nga agbiddut.

Ngem masayanganak latta sika. Isu a nagpagnapagnaak ket idi agsubliak, addan ti long neck nga Emperador. Tumimtimak man laengen ta pangadalan kadagiti manuskrito kunak. Ngem ti linteg ket linteg kuna met ni ATI, ania ngarud? Linteg a ket linteg!

“Ania la ketdin, aya! Dika la ketdin maitantan dayta nga arak! Uminumkanto kadi no umimbagka! Kaat-atakem la ngaruden, umin-inumka manen!” immisuot ni kumander in tsip.

Bassit laeng pangpalabasan kadagiti manuskrito ti ATILA kunak koma, ngem idi taldiapak ti long neck, nagudua gayamen, yo!

Ania pay nay, inturogkon a.

KALPASAN a naamiris dagiti sinurat no asino kadakuada iti naglabsing iti pagannurotan iti salip, naruros ketdin ti uppat a tonelada!

1. Sadiri
2. Baton-lagip
3. Dara ti Gerilia
4. Peon

Diak a mabatok no apay a kasdiay iti nagbalinanna. Siguradoek met, nga iti dayta a kinalaing dagiti author a nagputar kadagita a sarita, bangolanda ngata. Ngem, ania la unayen, aya? Ala, wen, taoda laeng met piman, nga agbiddut. Agbiddut met ti mannurat. Wenno nalabit a nagdardarasda ket dida inamiris dagiti annuroten.

Inadalko dagiti manuskrito a nadiskualipay no adda pay la remediona, kunak, a, ta sayang la ngarud. Inkunsultak ken ni apo ATI. Maysa a natakneng a military ni apo ATI, ket kunana a ti linteg ket linteg!

Wen met ketdi a. Ania ti serbina a linteg no di suroten? Ania ti serbina a pagannurotan ti salip no di suroten.

Dua nga entry ti saan a nangtungpal iti alagaden a nasken a “maipapan wenno agpaay kadagiti pannakabagi wenno ramay ti linteg wenno adda iti serbisio ti militaria/polisia (soldado, polis, wenno uray barangay tanud)” (Pagannurotan Bilang 3).

Maysa met nga entry ti di nangsurot iti porma ti sarita a nasken a suraten: “Saan a tradisional ti pannakasurat ti isalip a sarita, masapul a panay a dayalogo wenno panagpapatang (dialogues) ti pakabuklan ti sarita. No adda man wenno di maliklikan ti pasetna a narration, nasken a saan a nasursurok ngem 15 laeng a linia (sentence) a narration ti maaramat iti pakabuklan ti sarita.)” (Pagannurotan Bilang 4).

Immanay met a nakadiskalipikaan ti dua pay nga entry ti saanda a panangsurot iti alagaden a nasken a 12 a font size ti maaramat (no naikompiuter), ken nasken a doble espasio laeng ti pannakaitype wenno pannakaencodena (Pagannurotan Bilang 5).

Bassit la ngaruden ti nakisalip, napabassit pay laeng. Isu a napagnunumuanmi a hurados a pito laengen dagiti umuna a dupag iti inkam panagpili, ta bale kaguduan dayta.

Umuna a dupag ti panagpili iti pito (7) a kapintasan. (saan nga agsasagannad)

1. ATI—
1. ARAGAAG LATTA DAGITI MARABANNUAR by Anniniwan T.
Agdama
2. DAGITI MALALAKI A TANOD ITI BARANGGAY CAWCAWWATI –
by Kapitan Osmon
3. DAGITI DATON A SABONG ITI RIO DE LAOAG by Julian
Magdiwang
4. DARA PARA ITI INA A DAGA ni Major Pro B. Lem
5. GI JOE by Sarhento Diego wenno
6. LADAWAN by Salacnib Guerrero
7. ABOUT FACE by Sergeant Major

2) RVA---
GI JOE
LADAWAN
DAGITI DATON A SABONG ITI RIO DE LAOAG
DATON ITI INA A DAGA
DAGITI MALALAKI A TANOD ITI BARANGAY CAWCAWWATI
BUYOT
AGARAGAAG LATTA DAGITI MARABANNUAR


3) JMA -----

A) Buyot
B) Ladawan
C) Dagiti Daton a Sabong iti Rio de Laoag
D) Daton Iti Ina a Daga
E) Agaragaagto Latta Dagiti Marabanuar
F) GI Joe
G) Dagiti Malalaki a Tanud iti Brgy. Cawcawati


* URNAAN

PAULO TI SARITA PUNTOS

1. Agaragaagto Latta Dagiti Marabanuar 3
2. Dagiti Daton a Sabong iti Rio de Laoag 3
3. Daton Iti Ina a Daga 3
4. GI Joe 3
5. Dagiti Malalaki a Tanud iti Brgy. Cawcawati 3
6. Ladawan 3
7. Buyot 2
8. About Face 1

** RESULTA TI URNAAN UMUNA A DUPAG TI PANAGPIPILI

Dagiti Pito (7) a napili a kapintasan

1. Agaragaagto Latta Dagiti Marabanuar
2. Dagiti Daton a Sabong iti Rio de Laoag
3. Daton Iti Ina a Daga
4. GI Joe
5. Dagiti Malalaki a Tanud iti Brgy. Cawcawati
6. Ladawan
7. Buyot


A) RESULTA ITI MAIKA-2 NGA URNAAN (lima a pili iti saan nga
agsasagannad)

ATI—

DATON A DARA.............
LADAWAN
DAGITI MALALAKI A TANUD.....
DAGITI DATON A SABONG......
GI JOE

RVA:

GI JOE
LADAWAN
DAGITI DATON A SABONG ITI RIO DE LAOAG
DAGITI MALALAKI A TANOD ITI BARANGAY CAWCAWWATI
DATON A DARA…

JMA
Daton a Dara…
Buyot
Dagiti Daton a Sabong
Ladawan
GI Joe


PAULO PUNTOS

Daton a Dara iti Ina a Daga 3
Buyot 1
Dagiti Malalaki a Tanud… 2
GI Joe 3
Ladawan 3
Dagiti Daton a Sabong 3


RESULTA TI TOP 5

1. Daton a Dara iti Ina a Daga
2. GI Joe
3. Dagiti Daton a Sabong iti Rio de Laoag
4. Ladawan
5. Dati Malalaki a Tanud

Rinankingda iti 1-5 nga agsasagannad (in order) manipud kapipipintasan kadagiti amin a napintas agingga napintas. Binnassitan ti iskor. Ti kabassitan ti iskor ti 1st Prize. Agsasarunon. No adda ti agpada, pagbutosan iti para dayta laeng a puesto. Ti saan a napagasatan, ukoparanna ti sumaruno a puesto ket bumaba dagiti dadduma.


B) RESULTA TI MAIKA-3 NGA URNAAN

ATI

1. Daton iti Ina a Daga
2. GI Joe
3. Dagiti Malalaki a Tanud iti Brgy. Cawcawati
4. Dagiti daton a Sabong iti Rio de Laoag
5. Ladawan

RVA

1. Dagiti Daton a Sabong iti Rio de Laoag
2. GI Joe
3. Ladawan
4. Daton iti Ina a Daga
5. Dagiti Malalaki a Tanud iti Brgy. Cawcawati

JMA

1. Dagiti Daton a Sabong iti Rio de Laoag
2. Ladawan
3. Daton iti Ina a Daga
4. GI Joe
5. Dagiti Malalaki a Tanud iti Brgy. Cawcawati

TI RESULTA:

PAULO PUNTOS

1. Dagiti Daton a Sabong iti Rio de Laoag 3
2. Ladawan 6
3. Daton iti Ina a Daga 8
4. GI Joe 8
5. Dagiti Malalaki a Tanud iti Brgy. Cawcawati 13

Nagtabla da DATON INA A DAGA ken GI JOE. Nabibinnutos manen dagiti tallo a hurados ket dagitoy ti botosda.

ATI

Daton iti Ina a Daga
GI Joe

RVA (thru text messages)

GI Joe
Daton iti Ina a Daga


JMA

Daton iti Ina a Daga
GI Joe

TI RESULTA: Ti DATON TI INA A DAGA ti mangukopar ti 2nd prize ket 3rd prize ti GI JOE


DAGITI LIMA A NAPAGASATAN

1st Prize, Dagiti Daton a Sabong iti Rio de Laoag
2nd Prize, Daton iti Ina a Daga
3rd Prize, GI Joe
4th Prize, Ladawan
5th Prize, Dagiti Malalaki a Tanud iti Brgy. Cawcawati

DAGITOY DAGITI MAKINSARITA KEN TI INABAKDA:

1st Prize, Reynaldo A. Duque ti Candon City, Ilocos Sur babaen iti saritana a “Dagiti Daton A Sabong iti Rio de Laoag. Umawat ni RAD iti $500.00 ken plake manipud iti Jatobi Inc. ken plake ti pamadayaw.

2nd Prize, Rodgerry Rodriguez, ti Candon City, Ilocos Sur babaen iti saritana a “Daton iti Ina a Daga.” Umawat ni RMR iti $350.00 manipud ken ni Mr. & Mrs. Lupo (San Diego CA) ken plake pammadayaw.

3rd Prize Ni Noli Dumlao ti Paoay, Ilocos Norte babaen iti saritana a “GI Joe.” Umawat iti $250.00 manipud ken ni Atty. Shane Mallari (Chicago, Illinois) ken plake pammadayaw.

4th Prize, Ariel Tabag ti Sta. Teresita, Cagayan babaen ti saritana a “Ladawan”. Umawat iti $200.00 manipud kada Mr. & Mrs. Pol D. Atao iti Houston Texas, ken plake ti pammadayaw.

5th Melliton Gal. Brillantes iti Aparri, Cagayan babaen iti saritana a “Dagiti Malalaki a Tanud iti Brgy. Cawcawati”. Umawat iti $150.00 manipud kada Mr. & Mrs. Fortenberry iti Blessings Texas, ken plake ti pammadayaw.

TI SPECIAL AWARDS: (maysa a pammaregta a gungguna para iti pakaitedanna a mannurat)

DAGITI NAGPILIAN A PAULO TI SARITA KEN NAGSURAT:

1. ARIMPADEK, ni Eduardo A. Padaoan, ti Umingan, Pangasinan ken Canada
2. BUYOT, ni Danilo Antalan, iti Candon City
3. TI KAPANUNOTAN TI MAYSA A KABSAT A PULIS, ni Charito Chaves, ti Narvacan, Ilocos Sur ken Ohio, USA

EBALUASION KEN NAKAIBASARAN TI PANAGPILI:

1. Nakaipablaaken ni Eduardo Padaoan. Maysa kadagiti pioneer iti GUMIL Pangasinan
2. Nakaipablaaken ni Danilo Antalan. Nangab-abak pay ketdin iti pasalip.
3. Dipay pulos a nakaipablaak ni Chavez.
4. Posible a nagsurat ni Padaoan iti ayatna a mangabak ken ammona iti agsurat iti sarita iti nalinteg nga
ortograpia.
5. Posible a nagsurat ni Antalan iti ayatna a mangabak ken ammona iti agsurat iti sarita iti nalinteg nga
ortograpia.
6. Posible a nagsurat ni Chavez iti ayatna a makipartisipar iti sarita uray no dina ammo iti agsurat iti nalinteg
nga ortograpia. Ngem nalinteg ketdi iti panangsurat ti saritana.

Iti binnutos, sangsangkamaysa dagiti hurado a nangited ken ni Chavez ti pammaregta a pammadayaw. Umawat daytoy iti plake.




Total log ba?

Total Log Ban?

Kasla dadael a plaka. Nabayagen a naibagbaga. Nabayagen a naidardarirag. Ngem saan met a matungtungpal. Nagadu ti naglalaing a sumao. Nagadu ti naglalaing nga agkritiko ngem agpatingga laeng met iti sao tapno agpabanglo iti nabangsit a nagan. Tapno laeng maidiario ti naganna ket mapagsasaritaan met a saan a kameng ti committee on silence iti kongreso wenno senado. Ay, anian a panangbullilikong?

Total log ban wenno selective logging? Isu nga isu! Nabayagen a mangmangngeg. Ngem kabayatan iti debate, agtultuloy latta met iti inaldaw a panagpukan ti kayo dagiti illegal loggers ken legal loggers agraman dagiti kaingeros.

Legal man ken illegal wenno kaingeros, saan kadi a padapadada nga agpukpukan iti kayo iti inaldaw kadagiti kabambantayan? Saan kadi a padapadada amin a mangramrames ti kabakiran? Saan kadi a padapadada amin nga agak-akop iti kuarta idinto ta iti nagakopanda ket peggad ti umili?

No mapasamak ti didigra ti flashflood, umuna a maitudo ti kaingeros. Ti illegal loggers. Ngem saan a mapabasol dagiti legal concessionaries a nalimed a naikkan iti permit nga agpukan kadagiti rinibribu nga ektaria. Apay siguradoka kadi nga agpatingga laeng iti uneg ti naituding kadakuada a pagpukananda ti pagpukananda? Iti kultura ni Pinoy a kinasuitik, iti nakaro a korapsion iti gobierno, siguradoka a saan a limmaksid dagitoy iti pagpukananda. Ket no masitada, siempre ipakitada laeng ti permitda, nalpasen ti minimini. Agpukandanto manen iti ad-adu iti ruar ti naited kadakuada sada ipan iti uneg ti naited kadakuada a permit. Asino ngarud ti mangsita kadakuada?

Sitaen ti military? Ket no awan met ti bilegda nga agsita kadagitoy? Sitaen ti NPA? Iti rebelasion ti maysa nga illegal logger sadiay Cagayan, agpada nga adda pannakabagi ti NPA ken ti military, sabali pay dagiti adda iti gobierno. Ti mabati kadakuada ket awan payen iti kagudua. Isu nga yad-aduda iti agpukan tapno ad-adu met ti pannakabagida.

Sadiay Ilocos Norte, napabasol ti maysa nga opisial ti Air Force a kas dadaulo ti illegal logging. isu metten ti puon iti pannapapanawna dita. Umanay kadi dayta a pannakapapanaw dita ti danios iti inaramidna a panangpugipog kadagiti kaykayo iti nabatbati a kabakiran ti Norte?

Sadiay Apayao, nagpipinnaltog dagiti military ken kameng ti CPLA gapu iti panangkontrol wenno asino iti akinkontrol ti illegal logging iti Marag Valley ken iti aglawlawna. Agpipinnabasolda.

Itay laeng nabiit, binabalaw ni Pres. Gloria Macapagal-Arroyo dagiti NPA a protektor kadagiti illegal loggers iti Sierra Madre. Bimmuelta ti NPA ket pinabasol met ni Ka Roger Rosal ni Senador Angara a dakkel ti pannakainaigna iti panagtroso. Iti kaadu ti kayo a maimatangan kadagiti nalayus a luglugar, balasubas laengen ti mangibaga nga awan ti commercial logging iti Sierra Madre.

Agmawmawto met laeng dagitoy a pinnabasol. Pinnabasol a pinnabasol. Agbaawto met laeng a kas linugaw. Ket inton agbaawton, agbanglesto metten. Damagton a nabangles ti labasna. Awanton ti kuentana. Maituloy manen ti panagtroso dagiti illegal ken legal ken kaingeros.

No addanto manen didigra, tinnudo, pinnabasolto manen. Binnaraan. Ngem inton manen agbaaw, agbanglesto manen. Maituloyto latta manen ti panagtroso. Agingga addanto manen didigra. Ket pinnabasolto manen. Agbaawto manen, ken agbales. Panagtrotroso manen. Kasta a kasta ti mapasamak agingga tinawen met nga umad-adu ti bilang dagiti biktima ti didigra.

Ket kabayatan iti pinnabasol, iti kada sumangpet a bagio, agkararagka laengen ta dikanto ket magaburan wenno maiyanud. No dika magaburan ken dika maiyanud, nagasatka. nagasgasatka ngem kadagiti nagaburan ken naiyanud.

No inkararagam dagiti biktima, ikararagam metten nga ikanayon ti kararua dagiti mangramrames kadagiti kabakiran agraman kadagiti protektorda. ##

Saturday, November 27, 2004

Ti Programa ti GLU

ILUKO CREATIVE WRITING FORUM

Function Hall, Ground Floor, Open University System
Don Mariano Mariano Marcos Memorial State University
Siudad ti San Fernando, Nobiembre 27, 2004


7:00 am to 8:45 am Panagrehistro dagiti Delegado
9:00 am to 10:00 am Panglukat a Programa


PROGRAMA

I. Kararag --Mrs. Leonora T. Corpuz, BOD, GLU

II. Nailian a Kanta GUMIL La Union

III. GUMIL-Aweng -- Dir. Jaime P. Lucas, Presidente, Association of Writers and Authors for Regional Development (AWARD)

IV.Pammasangbay --Dr. Concepcion O. Bederio, Direktor, Open University System, DMMMSU

V. Kablaaw ---Mr. Herminiano C. Calica, Presidente, GUMIL La Union

VI. Panangiyam-ammo kadagiti Bisita ken Delegado ---Ms. Djuna R. Alcantara , Sekretaria-Heneral, GUMIL La Union

VII. Panangiparang kadagiti Nangabak iti Saribitniw ‘04 Sir Pelagio Alcantara Development
(SPADE) Foundation, Inc.

VIII. Pannakaiyawat iti GLU dagiti Sertipiko ti kina-Autor ken KinaMannurat ---Epifania T. Gacayan
National Book Development Board ,Bayabayen da Peter La. Julian ken Cres R. Alcantara, Mamagbaga ti GLU

IX. Panagsapata dagiti Baro nga Opisial ti Gunglo dagiti Mannurat nga Ilokano iti La Union (GUMIL La Union, 2005-2006 ) ken ti Association of Writers and Authors for Regional Development (AWARD) --Mayor Mary Jane C. Ortega, Mamagsapata nga Opisial a bayabayen ni Judge Joven F. Costales
Umuna a nag-Presidente ti GUMIL La Union

X. Mensahe ti Naisangsangayan a Sangaili --Apo Mary Jane C. Ortega, Mayor, Siudad ti San Fernando

Dagiti Mangiturong ti Programa

Bert G. Bautista Fely S. Dumaguin

************************************Dagiti Bisita ken Mangbisita nga Autor ken Mannurat

Espiker ti Creative Writing

Tema: Bileg ti Pluma, Talged ti Kabukbukodan a Kultura

Dr. Edilberto H. Angco Mr. Prescillano N. Bernudez
2004 Pedro Bucaneg Awardee 2004 Carlos Palanca Awardee

Panelista ti Iloko Literary Forum

Topic: Dep. Ed.’s “All-English” Policy and Other Iloko Literary Concerns and Issues

Mr. Peter La. Julian Judge Joven F. Clostaes
Dir. Jaime P. Lucas
Dir. Washington M. Agustin Dir. Concepcion O. Bederio
Dir. Abrahan Libadia Mr. Pete Duldulao

Manarawidwid ken Mangassibay ti Forum

Herminiano C. Calica
Col. Rufino Re. Boadilla Dr. Rogelio Es. Tangalin

Dagiti Mangtarawidwid ti Dukomentasion

Ms. Djuna R. Alcantara
Prof. Fely S. Dumaguin Ms. Epifania T. Gacayan

Mangmonitor nga Agiwarwaragawag

SBM Eddy Al. Almodovar Capt. Roland A. Almoite
Abraham N. Ocasion Mr. Bert G. Bautista

Hunta ti Hurado ti “On-the-Spot” Poetry Writing Contest ken Mangiturong

Cres R. Alcantara Ms. Teresita V. Antonio
SPADE Foundation RFAAFIL

(Mapilinto dagiti mangbukel ti Hunta ti Hurado manipud kadagiti Dumar-ay a Bisita)

Mangiturong ken Mangassibay iti “On-the-Spot” a Pasalip ti Daniw

Milagros L. Renon Purisimo O. Lazaga
Leonora T. Corpuz Zaldy G. Galuz
Henry R. Tangalin Judith F. Mercado


10:00 am to 12:00 am Panagsarita ken Panaglektiur Dagiti Awardee


Panagsurat iti Ababa a Sarita Lecturer : Prescillano N. Bermudez
Facilitator : Rufino Re. Boadillla
Panagsurat iti Daniw Lecturer Edilberto H. Angco
Facilitator: Roger Es. Tangalin

12:00 am to 3:00 am Pangaldaw ken Forum

Topic: Dep. Ed.’s “All-English” Policy and Other
Iloko Literary Concerns and Issues
(Adda iti umuna a panid ti kompleto nga impormasion maipanggep itoy a forum)

1:00 am to 3:00 am “On-the-Spot” a Pasalip ti Daniw (Beterano ken Agdadamo)


ON THE SPOT POETRY-WRITING CONTEST

1:00 pm – 1:15 pm Registration of Contestants
(Beterano ken Agdadamo)
1:15 pm -1:30 pm Mechanics of the Contest
1:30 pm - 3::00: pm On-the-Spot Contest
3:00 am - 3:45 am Meeting Dagiti Hurado/Resulta ti Pasalip
4:00 am – 5:00 pm Pangrikep a Programa

Panagiwaras kadagiti Sertipiko ti Panagyaman ken Itatabuno --Ni Herminio Calica ken dagiti opisial ti GLU

Closing Remarks Col. Rufino Re. Boadilla
Kameng ti Hunta Direktiba, GLU

PRIZE DONORS AND SPONSORS FOR THE
ON-THE-SPOT POETRY-WRITING CONTEST

Reynald F. Antonio Award for Illuko Literature (RFAAFIL)
Gunglo dagiti Mannurat nga Ilokano iti La Union (GUMIL-LU)
Sir Pelagio Alcantara Development Foundation (SPADE)
National Book Development Board (NBDB)

*******************************************************
*impatulod ni Djuna Alcantara, sekretaria-heneral ti GLU





Monday, November 15, 2004

Nag_GUMIL La Unionda idtoy Baguio (guest writer)

TI URBANIDAD ITI PLUMA NI MANNURAT

Ni Djuna R. Alcantara
GUMIL La Union


Oktubre 23, 2004. Alas dies iti agsapa a dimmanon dagiti makimiting a kameng ti GUMIL La Union iti maika-21 a regular meetingda ken umuna nga out-of-town trip ti Gunglo iti agdama a liderato.

Iti terminal ti Eso-Nice mini-bus a naggapu iti siudad ti San Fernando, simmabat ti berde a Pregio. Adda streamer iti sangona a nakailanadan iti “Umalikayo, Appo a Mannurat!” A ti kayatna a sawen, dumanonkayo, Apo. Tinurongmi ti Loakan Road a kumamang iti Voice of America, ti pakaangayan ti GLU meeting. Iti iseserrek ti lugan iti inaladan ti VOA, agur-urayen da Apo Peter La Julian, Zaldy Galuz ken Herminiano Calica agraman dadduma pay a sangaili. Bimmaba dagiti kassangpet a delegado a pakairamanan da Appo Roger Tangalin, Abe Lazaga, Pablito Alcantara manipud iti Abra, Joseph Sermonia, Mila Renon, Fanny ken Hanna Gacayan, Roland Almoite ken ti autor. Ni Richie a baro ni Apo Galuz ti immay simmabat kadakami manipud iti terminal ti bus a naglugananmi nga immuli iti Baguio.

Iti sirok dagiti saleng, naidasar ti adu a parabur iti lamisaan. Agas-asuk a kamote a naaspingan ti lumabaga nga asukar ken napudot a kape ti Ifugao ti gimmuyod a dagus iti imatangmi. Naimas ti especialty ti host a lipak-libong! Wenno ‘tay nilubian a kunada iti Ilocos Sur a lugar ni tatangko. Nagpataud daytoy a saramsam iti nadumaduma nga angaw dagiti humorista iti grupo, manipud al-o agingga iti alsong. Ngem kinaagpaysona, naisangsangayan daytoy a nilubian ta kolor-ube ket nananam pay. Adda pay maris-balitok a makan a nakaay-ayo a kittaben. Adda pay maysa a dakkel nga styroporm a naglaon iti presko a buko juice ken ice cream a produkto ni Apo Galuz, kameng ti GUMIL La Union ngem addaan iti dakkel a balay ken nawadwad a negosio iti siudad ti Baguio. Kabayatan iti nawadwad a merienda, simmungad ni Apo Lito de Francia, ti nangabak iti Carlos Palanca Award iti maikadua a daras, ket nawadwad dagiti bitbitna a pasarabo: magasin ken nabungon a regalo para kadagiti kassangpet a bisita. Kalpasanna saan a makatutor ti grupo nga agkokodak ngem daksanggasat ta saan a nagkorre ti napintas a kamera ni Apo de Francia. “Nabulabogtay’ dagiti agbanbantay ditoy a disso”, inyangaw ni Apo Galuz. Ngem naimbag laengen ta always ready gayam ni adingmi a Mila Renon.

Nangrugi ti miting iti alas onse ti aldaw ket napagsasaritaan ti maed-edit a draft ti antolohia ti GLU. Addakamin iti katengngaan ti miting idi mapasungadanmi ni Apo Rudy Manongdo ti Baguio, ti abalayan ni Apo Peter. Kalpasan ti miting ken babaen iti singasing ni Pres. Hermie Calica, nangted iti ababa a lektiur ni Apo Peter La Julian maipanggep iti pannakailibro ti sinurat dagiti mannurat iti GUMIL Hawaii nga ineditna. Kalpasanna, naikkan ti gundaway dagiti immatendar a mannurat a maki-fellowship kadagiti dinanonda a taga-GUMIL Benguet iti nalamiis ken makaguyugoy a lugar. Itoy a taripnong, nadakamat dagiti dadduma pay a napagsasaritaan a kas iti akem ti GUMIL iti panangsaluad iti bukod a kultura ken ti maitutop nga aramiden tapno makatulong ti gunglo a mangpabileg iti panagusar iti Ingles kadagiti pagadalan tapno agbalin a globally competitive ti dila ni Ilokano saan laeng nga iti pagsasao nga Illuko ngem iti pay lengguahe nga Ingles.

Idi agmatuonen, inyawis ni Apo Galuz iti pannakaituloy ti fellowship iti balayda kabayatan iti pangaldaw. Iti uneg ti van, imburburtia ni Fanny Gacayan ti naisalsalumina a pul-oy ken damgis ti angin a dimmagas kenkuana manipud iti pagtugtugawan ni Dr. Roger T. ken ti kaabayna a sangaili nga adda iti sanguananna. Agkaranalbuong gayyem!, inyarasaasna kano ken ni Mila a nangidanon met kaniak. “Ay ket ‘tay kamotiten a kaad-adaw dayta!” Bimtak dagiti naglalaok a garakgak.

Nadanonmi ti nawadwad a taraon iti pagtaengan dagiti Galuz a masarakan iti Loakan, Baguio City. Sakbay ti pangaldaw, nangidaton ti autor iti panagyaman a kararag. Kalpasanna, napnek manen ti bunggoy kadagiti kattuno a tilapia a napaabayan iti bugguong a makamatisan nga adda pay laokna a nalabbaga a sili-labuyo. Makabsog ti pansit ken chopsuey ni Pearlie, ti seksi ken naasikaso a kaingungot ni Zaldy. Rimmuar manen dagiti ice cream a natudok ken nalamiis a buko juice.

Idi agangay, itangtangaden dagiti kaputotan ni Bukaneg ti Remy Martin a balon ni Manong Abe Lazaga a dinagasna kano pay iti San Fernando sakbay nga immuli. Isu ti kaladawan a simmangpet iti Baguio. Adda met dagiti apostoles ni Gabriela Silang ken busel ni Aran iti laem nga an-andingayen ni Mrs. Pearlie Galuz. Naragsakankami a nakaammo a paset gayam ti biag ti pamilia Galuz ti magasin a Bannawag. Makita a dagus dagiti binunton a daan a Bannawag iti sikigan ti lamisaan ti uneg ti dakkel a balay. Adda pay libro ni Apo Rey Duque a napauluan iti No Agsuratka iti Sarita agraman iti naisurat a dedikasionna. Saanen a pinalusposan ni Fanny Gacayan a dumadaniw ti libro. Bulodenna kano ta ipaseroksna.

“Isublikto no sumaruno a panagkikitatayo, Apo”, impisok a sigud ni Fanny ti libro iti bagna. Immisem ni Apo Galuz.

Kalpasan iti makapnek a pangaldaw, inyawis ni Apo Zaldy Galuz ti panagpasiar ti bunggoy ti GUMIL La Union kadagiti naduma-duma a paset ti siudad ti Baguio.

Kabayatan iti pananglawlawlawmi ti siudad ti Baguio, saan a mamingga ni Apo Galuz nga agpakpakatawa iti uneg ti lugan. Impakatna ti laingna nga agsao iti Ibaloi ken Ifugao. Sinippaw met ni Manang Fanny Gacayan iti angaw ti taga-La Union. Nagpennek a a nagel-ellek da Appo a Roger Tangalin, Rudy Manongdo, Peter La Julian, Mila Renon ken ti autor. Adda iti bangir a lugan da Appo a Herminiano Calica, Roland Almoite, Joseph Sermonia, Pablito Alcantara ken dagiti sangaili a timmabuno iti miting.

Naserrek ti GUMIL La Union ti Camp John Hay a libre. Iti gate ti Camp John Hay, sinabatnakani ni Apo Joey Bello, ti agkabanuag nga opisial ti John Hay Management Corporation (JHMC) a mangtartarawidwid iti Historic Core ti uneg ti kampo. Nariknan sa ni Apo Joey Bello ti naragsak a panagba-bonding dagiti mannurat iti La Union ta pagammuanen, ibagana metten a taga-San Fernando City kano ti mommyna idinto a taga-Santa, Ilocos Sur ti daddyna. Innayonna pay nga agnaedda iti Capitol View Hills, Poro, San Fernando City. Iti dayta a kanito, ammomin a kumbinsido ni Apo Bello nga agkameng iti GUMIL La Union. Kas maysa a development planner, adu kano dagiti mabalin nga aramiden sektor pribado a proyekto iti siudad ti San Fernando a kas iti madama a maar-aramid iti uneg ti Camp John Hay. Anian a siddaawmi idi ipakaammona a mapan mangibatbati kadagiti napipintas a ken exotic a mula iti La Union Botanical Garden iti siudad ti San Fernando uray awan ti pangiyawatanna! Itukitna kano lattan dagitoy. Inrabakmi a makadanon daytoy napintas a duktal kadagiti lokal nga agturay iti siudad. Inkaritmi pay a no adda Camp John Hay iti pantok ti bantay, adda met maipagtangsit a Poro Point iti igid ti baybay. No iti ngato matannawagam ti nalamiis a tangatang, iti baba batokem ti danum no nadagaang. Anian a nagpintas a geographic mix ti bantay ken baybay! Nangisingasing ni Joey iti umuna a proyekto a mabalin a pagbuligan ti Camp John Hay Management Corporation ken ti GUMIL La Union: Maysa a live-in seminar-workshop para kadagiti young artist a maangay iti tanap ti Baguio wenno iti igid ti baybay ti San Fernando.

Ngem saan laeng a nagpatingga dita ti nasayaat a duktal. Iti iseserrekmi iti Bell House a nakaidulinan itan dagiti memorabilia daydi John Milton Hay, ti heneral nga amerikano a nakaipanaganan ti Camp John Hay, maysa a nabaked a lalaki ti simmabat kadakami, ni Apo Reynaldo Fangan a mangmanmanehar iti museo. Iti pannakaammona a taga-La Union dagiti mannurat ken periodista iti sanguananna, inyam-ammona a sigud ti bagina a taga-Rosario, La Union. Impasingkedna nga iti kanito nga umulinto manen ti bunggoy a bumisita, basta GUMIL La Union, most welcome latta! Ngem ti ad-adda a nagsiddaawanmi, managbasa gayam iti Bannawag ni Manong Reynaldo Fangan, sipud pay kano kinaubingna. Ket ti kano benneg ti daniw ti umuna nga ukagenna. Rinugianna nga imbiat ti marindaniw a panangi-tour guidena kadakami. Idi imtuodenmi no sino ti paboritona a mannaniw, saannan a nagulpe ta aduda kano a raemenna. Kinitami ni Apo Peter La Julian a sipapasnek a dumdumngeg iti mannaniw a tour guidemi.

Intuloy ni Apo Joey Bello ti nangipasiar kadakami nadumaduma a paset ti John Hay a kas iti Historic Core a pakasarakan iti Negativism Park, ti Bell House iti Siudad ti Baguio, Secret Garden, Happy Prison Park ken ti Ampitheater Fountain Garden. Iti ruar ti Camp John Hay, tinurong ti van a naglugan dagiti mannurat iti La Union a sinaruno ti back-up a lugan ni Apo Calica dagiti dadduma a pagpasiaran iti siudad a kas iti Wright Park, Masion House, Igorot Hill, Baguio Botanical Garden ken ti Haunted House nga addaan iti tunnel iti uneg ti daga a kumamang kano iti Katedral, Naitudo pay ni Apo Zaldy Galuz a nagpaay a host ken city tour guide ti bunggoy ti Philiex Mining Corporation agraman ti dalan a a sumalpot iti San Manuel, Pangasinan.

Kalpasan iti nawatiwat a panagpasiar iti siudad ti Baguio, inyawis ni Apo Archiemildo Pablito a mapanmi pasiaren ni Apo Jaime Agpalo sakbay nga agawid ti bunggoy. Ngem anian ta idi bumabakami manipud iti nagluganmi a van, saan metten a masarakan ni Manong Pablito ti balay ni Apo Jimmy Agpalo ta sabali kano metten ti nagnaanmi! Sus, naiyaw-awan metten ti naulaw a tour guidemi a nangiwanwan iti dalanmi nga agturong iti balay da Apo Jimmy Agpalo iti Engineer’s Hill. Epekto ngata daytan ti botelia nga imbalon ni Manong Abe iti San Juan, La Union ti pannakaiyaw-awan ni Manong Pablito ti Abra.

Ngem nagangayanna, nasapulanmi met laeng ti birbirokenmi. Idi addakamin iti sango ti balay da Apo Jimmy iti Engineer’s Hill, nagtext ni Manong Peter La Julian a nangitimbre nga adda kami iti sango ti balayda ngem saan sa a namati nga adda a talaga dagiti taga-GUMIL La Union iti gateda ta saan a rimmuar a sigud. Naguraykami. Ngem idi tuman-aw ti maysa a nalapsat a dayag iti tawa, a kaingungotna gayam, inyayabna a dumanonkami ta adda iti uneg ni Apo Agpalo. Idi ammomin nga adda ti rinantami iti uneg, impakatmi ti nangkanta iti maysa a kanta ti paskua iti naglalaok a tempo a nagtinnag a sintonado! Iti ilalaemmi, naklaat sa ti nalatak a mannurat iti GUMIL Benguet ta saan a nakatagari a sigud. Ngem idi madlawnan ngata a saan a tagtagainep ti kellaat a kaadda bisitana a taga-baba, immisem ket pinagtugawnakami. Kataktakderna kano ngamin manipud iti sango ti computerna. Nalabit, kalkalpasna a bimmisita iti bukodna a blogsite: http://kamalig.blogspot.com. Impakaammomi kenkuana ti kaaddami iti Baguio ket anian a ragsak dagiti umis-isem a matana! Saankamin a nagbayag ta sumipngeten.

Intulodnakami dagiti agama a Zaldy ken Richie Galuz iti terminal ti mini-bus a bumaba iti Siudad ti San Fernando. Ket iti isasagpat dagiti kameng ti GUMIL La Union iti Eso-Nice mini-bus, naggigiddankami a nangpayapay kadagiti agama, “Dios unay ti agngina, Apo!.” #

***********************************************************************************


Maragsakan a mangipakammo ti GUMIL La Union a mangangay iti Iluko Creative Writing Forum iti Function Hall iti uneg ti Graduate School Compound, Don Mariano Marcos Memorial State University, Gov. Ortega St., Siudad ti San Fernando (abay ti La Union National High School) intono Nobiembre 27, 2004. Mangrugi ti panagrehistro dagiti agsangpet a delegado iti alas 7:00 agingga iti alas 8:45 iti agsapa, kalpasanna sarunuen ti panglukat a programa iti alas 9:00.

Naisangsangayan a sangaili ken espiker, da Appo Edilberto H. Angco, 2004 Pedro Bukaneg Awardee ken Prescillano N. Bermudez, 2004 Carlos Palanca Awardee, maipanggep iti panagsurat iti maisalip a sarita ken daniw. Ni Apo Ernesto G. Gapasin, presidente ti DMMMSU a bayabayen ni Director Concepcion O. Bederion, ti mangpasangbay kadagiti bisita. Emcee ni Bert G. Bautista ti GLU. Agpaayto a forum facilitators dagiti kameng ti GUMIL La Union.

Adda registration fee a P150.00, Apo. Dawatenmi iti nasapsapa a panangipakaammoyo iti idadar-ayyo tapno mairamankayo iti madama a maisagsagana a participants’ profile ken visitor’s profile.

Ket no adda pay dadduma a saludsodyo maipanggep iti adda iti ngato, mabalinyo a kontaken dagitoy a numero: tel. (072)5755, (072)7107284, CP 09215337599 ken 09196906662. Mabalin met ti agsurat kadagiti sumaganad nga e-mail address: gumilaunion@yahoo.com wenno spade_bulletin@yahoo.com.

(ala wen, umaykamto ngata... intayo, kablagan, ta iblagtrayonto dagiti nagsasaritaanda...!)

Tuesday, November 09, 2004

RE: SALINONG NEWSLETTER/COVLLA REVIEW

Analisis Ken Panirigan Kadagiti Naisubmitar A Patarus Ti “Hall of Fame” SALINONG NEWSLETTER/COVLLA REVIEW.

Ni JIMMY M. AGPALO, JR
Brgy. San Antonio, Narvacan
Ilocos Sur


Narigat-a-nalaka ti agipatarus iti Iluko manipud iti English. Nalaka no dagiti gagangay a balikas. Ngem dagiti terminolohia, figure of speech, ethnic jargon ken lingo kasapulanen ditoy ti panangtimbang kadagiti tumaud a nawaya a patarus (free translation).

Iti nasuroken a maysa a dekada nga eksperiensak a kas agipatpatarus kadagiti anunsio, research, thesis, pamphlets fliers, ken dadduma pay, ti nalawag a maawatan dagiti target audience wenno nakaisangratan dayta ti kangrunaan nga ikkan iti importansia. Importante pay ditoy ti lugar daytoy nga audience. Pagarigan laengen, idi impatarusko ti Organic Act of Cordillera Autonomous Region (Constitution), ad-adda a naaramat ti Cordilleran-Iluko ngem ti Lowland-Iluko. Ket tapno saan met maparigatan nga agipatarus, kaw-iden ti kalakaan amin a panglakagan nga isu dayta ti Iluklish wenno Iluko-English.

Nailasagen ni Ilokano ti Iluklish a kas iti panangilasagna iti Naespaniolan nga Iluko. Uray iti agdama, saan a mailibak iti kinaadu dagiti espaniol a balikas iti Iluko. Kas iti baso (manipud iti vaso, baka iti vaca, kdp.).Saan met a mailibak ti Iluklish. (potbol, basketbol, basket, kdp.)

No dadduma, mas dominante pay ketdin dagiti Iluklish ngem kadagiti orihinal nga Iluko argot. Pagarigan laengen, ti balikas nga agtutubo, manmanon a mausar daytoy ta ad-adun ti mangusar ti balikas a tinedier; ti mangisursuro ket nasukatan iti titser; ti agyamanak iti tenkio; ti good bye iti gudbay; sori iti sorry. Gagangay ngamin a mangmangngeg dagitoy isu a nalaka a maawatan ken maakseptar. Ta saan met a nengneng ni Ilokano a di makaaw-awat.

Dumur-as met ti lenguahe. Ti lenguahe ket kanayon nga agsapsapul iti mangpabaknang kenkuana babaen iti pannakaitipon manipud iti sabali a lenguahe. Ta ngamin isu daytoy ti tulbek ti panagkikinnaawatan dagiti puli. Ti lenguahe.

No usigentayo, maysa nga idiom ti “HALL OF FAME.” Maysa nga expression a kaitutopan a kas balangat iti saan laeng a kalaingan no dipay ket karaniag iti bituen.

Napakaeksklusibo la unay ti idiom. Nairanta laeng kadayta a lenguahe a timmaudanna. No ipatarus iti sabali a lenguahe, awan iti siento porsiento nga eksakto a patarusna.

Iti lenguahetayo nga Iluko, adu met dagiti idiom a saan a kabaelan nga ipatarus ti asinoman a lenguahe iti siento porsiento a patarus.

Kas koma daytoy nga Iniiluko a balikas: DI MAKALAWLAW KILLEB.

Iti tekniko ti verbiage translation (word for word), kastoy ti patarusnan iti English: CAN NOT ENCIRCLE THE POT COVER. Saan a mabalin a kastoy ti patarusna, saan?

Ngarud no intayo iti tekniko ti thought translation, ket kastoy ti kaasitgan nga ammok: TWISTED PERSONALITY. No usigen, madi latta, saan? Nupay adda ti pagkaarngian ti TIRITIR A PERSONALIDAD (kababalin) ken ti DI MAKALAWLAW KILLEB, agduma met ti turongen ken kaipapanan.

No iti lohika, op kors, napateg la unay iti panangidasig no ania daytoy a balikas a kas “naig ti sarita” (parts of speech). A kas kadagiti sumaganad:

Pangnagan—noun
Sandinagan—pronoun
Tarabay—adjective
Kudit—verb
Bayabay—adverb
Pasakbay—preposition
Singgalut—conjunction
Salpika—interjection

Hall of Fame—adjective
Hall of Fame awardees—noun (wenno hall of famer?)

Ngarud, no maysa nga adjective, natural nga intay ngarud ipatarus daytoy a kas adjective wenno tarabay. Ta saan met ngarud a mabalin nga ipatarus ti adjective iti mays aa noun.

Dagitoy dagiti naisubmitar a patarus:
BALAY TI DAYAW
SARUSAR TAGIPATGEN
SALARAGUPAN NI KINALATAK (manipud iti salas kenpagraragupan)
PEDESTAL TI BALLIGI
SALINDAYAW (manipud iti salinong ni dayaw)SARINDAYAW (manipud iti sarusar ni dayaw)TAENG A BALANGAT TI
NAGSIRIBANPASDEK DAGITI TEDDEK
SALINONG-TALIMENG TI
NAINDAKLAN A TALUGADINGSAGUMBI TI TAN-OK
DAP-AYAN DAGITI TEDDEK
LAEM TI DAYAW
HULOPPEYM
AGAMANG TI KINATAN-OK
TAENG NI DAYAW
BENNEG TI KINAINDAKLAN
PAKARSO NI DAYAW
TAENG DAGITI MARAEM
BUBONG TI KINALATAK
TEMPLO TI TAN-OK
SALINONG TAGIPATGEN
SALINONG TI KINATAN-OK
DULIN (manipud iti Dagiti Umuna iti Literatura Ilokana Nangruna)

Malaksid ti HULOPPEYM nga Iluklish, amin ket noun (pangnagan) dagitoy a naisubmitar.

Apay a napasamak iti kastoy? Ngamin naipangpangruna a nakita dagiti kontribiutor dayta HALL ngem daydiay FAME. Isu a makita a dagiti patarus ket nakasentro iti dayta a HALL, isu a nagbalin a salinong, templo, bubong, taeng, pakarso, benneg, agamang, pasdek, sagumbi, kdp.

Awan iti nakadlaw ken nakasirok a mas importante dayta a FAME ngem dayta a HALL. A dayta a FAME ti kangrunaan nga ipatarus a saan ket a dayta a HALL.

Ta ania ti kayat a sawen ti HALL OF FAME? Isu daytoy ti KANGATUAN A PAMMADAYAW.

Ngem ti Hall of Fame ket maysa nga idiom. Ngarud, nasken ngarud nga ipatarus met sa kas idiom. Ti KANGATUAN A PAMMADAYAW ket too prosy. Isu a nasken a poetic ti linia. Sukatan dayta balikas a KANGATUAN iti mas poetic:

Iti verbiage translation technique:

Kapantokan
Kaaringgawisan
Katuktokan

Iti thought translation technique (in metaphor):

Karaniagan
Kaaduan iti Bituen

Iti verbiage translation technique, kaykayatko ti KAPANTOKAN A PAMMADAYAW.

Iti thought translation technique, kaykayatko ti KARANIAGAN A PAMMADAYAW.

Kadagiti naisubmitar, no choice, awan ti sabali a piliek no di ti HULOPPEYM. Ta isu laengen iti saan a noun. Otsenta porsiento ngata kadagiti Ilokano iti makaawat no ania ti kayat a sawen ti hall of fame, nga isu met laeng dayta huloppeym, a kas kadagitoy a balikas: tisiert, saidkik, akseptar, piriod, kdp.

Ken siento porsiento ngata nga amin nga Ilokano iti makaammo, a dayta a hall of fame ti KANGATUAN ken KARANIAGAN iti amin a pammadayaw. Ket asinoman a pakaibalangatan itoy, mabigbig a kas katan-okan (most noble). ##


Monday, November 08, 2004

Panagamiris iti Daniw nga Ekspresionismo

Panagamiris iti Daniw nga Ekspresionismo
(kolum,duyog)

Maysa kadagiti karirigatan nga amirisen a daniw ti ekspresionismo. Makapatunglab a batoken ti perlas nga ikutna.

Mabatok kadi? Wen, apay ket a saanen.

Maala kadi ti perlasna? Wen, apay ket a saanen.

Mabatok ken maala ti perlasna ngem saan amin. Saan a naan-anay a matagikua dayta a perlas a gameng, ta kukua dayta ti nangputar. Insangrat laeng ni nangputar ti putarna a kas behikulo tapno iruarna ti adda nga ir-iruken ti riknana. Iruarna no ania dayta a kayatna a daniwen. No ania man daytoy, nawaya a kas kawaya ti ulep nga agbaniaga iti law-ang.

Ta ania ngamin aya ti makunkuna nga ekspresionismo?

Expresionism--- works of art and literature in which the representation of reality is distorted to communicate an inner vision. The expressionist transforms nature rather than imitates it.

EKSPRESIONISMO----panangidatag ti kapanunotan, marikrikna, ken panirigan ti author iti maysa a banag, buya, langa ken dadduma pay a siwawaya la unay ken saanna a bigbigen dagiti nainsigudanen ken nalalataken a porma wenno presentasion. Daytoy a klase ti panagiparang ket sinarina ti alad ti realismo wenno ti nagbiag a panagiparang. Nakawaywaya ni author ditoy a nangiyebkas ti aniaman a kayatna a yebkas babaen iti daniw iti wagas a kayatna. Kastoy daytoy a teoria.

Ket tapno matiliw ti kaaasitgan amin a kaipapanan ti daniw, nasken ti panangaramat ti nauneg a panagamiris ken panagimutektek.

Nupay saan a matiliw ti eksakto a kaipapanan ti daniw ngem iti biang ti kritiko ken nangamiris, isu met daytoy ti ammona a kaaasitgan iti amin nga interpretasion ti kinaania ken kinaapay ti daniw.

Iti relasion ti kritiko ken ti author, agpadpadada a dua nga addaan iti nawaya a panirigan. No nakawaywaya ni author a nangisurat ti kayatna nga insurat, kasta met ti nangamiris ken nangimutektek. Isu a saan a makuna a sangagasut a porsiento nga eksakto nga interpretasion, ngem makuna met nga isu ti kaasitgan iti amin. Ta ti laeng mannurat ti makaibaga iti eksakto a kaipapanan ti daniwna.

Saan nga agdadamo kaniak daytoy a wagas ti panagiparang iti daniw. Uray idi saanak pay laeng a mannurat ket maysa kadagitoyen a porma ti daniw ti kaykayatko a basbasaaen ken tiltiliwen dagiti ipusda. A, saanak a nagarapaap nga agbalinto met a kas iti author no di ket umanayen ti pannakapnekko a mangiyebkas met iti bagik a “kasta ti ammok a kaipapanan dayta a daniw.”

Iti kaudian a National Convention ti GUMIL Filipinas sadiay Sto. Nino Beach, Santa, Ilocos Sur, adda ti maysa a nangikontes ti kastoy a porma a daniw. Siak ti maysa kadagiti hurado iti On the Spot Poetry Writing Contest. Nabayag nga inamirisko ti daniw. Nasken ti panagpagnapagna tapno matiliw ti “baddek” ti tunggal linia. Pangatiddogen ti daniw, sa ket up-uppat laeng a letra met ti inaramatna, dagiti letra A, B, C, D.

Kastoy man ti malagipko a grupo dagiti binatog ti daniwna:

ABCD
ABCD
A
A
A
AB
AB
ABC
ABCD
ABCD
A.

Iti pangatioddogen a daniw, naganasansa ti author adda dagiti linia a nasobraanna. Adda met nagkurang wenno limmagto. Adda ti nagappigud.

Kalpasan a nammuan ti resulta ti kontes, inasitgannak ti author ket dinamagna no ania ti kapanunotak iti daniwna. Inlawlawagko kenkuana a kontodo pay demonstrasion, uray isuna ket simmurot iti ar-aramidek. Kalpasanna, naamiris ngata ni author a talaga a nagbiddut ta kinudkodnan ti teltena, a diak ammo no nagatel wenno saan ket immisemen. Naraniag latta dagiti matana ta uray no saan a nangabak daytoy a daniwna, inyalat met ti sabali pay a daniwna (dua ti entrina) ti Maika-2 a Gungguna ti On the Spot Poetry Writing Contest nga inesponsoran ti Matshushita Corporation babaen ken ni apo Angel Calso a PR man.

Iti kabayagkon nga agam-amiris kadagiti daniw ken sarita, a diak man ammo no apay mas mas gustok pay ti agamiris ngem ti agsurat uray idi saanak pay laeng a mannurat. Natakuatak a ti kaasitgan a “pangtiliwan” ti ipus dagiti makunkuna nga ekspresionismo a daniw ket ti cadence, rhythm, beat, half-cadence, half-beat, half-rhythm ken kaarngida. Makita dagitoy babaen iti kanta.Ta daniw met dagiti kanta, kunayonsa! Daniw a nakawesan laeng iti nota.

Kadagiti dadduma, kaarngina dagitoy dagitay man ipapaeksamda nga ABSTRACT REASONING. A nasken a tiliwem ti ipusda. Ta talaga a makuna nga atap dagitoy a bunga ti panunot. Ngem no matiliw, ken ammomon ti pasikutsikut daytoy, maam-ammon metten dagiti nalalatak a mannurat iti lubong a “nagay-ayam” ti isipda ditoy a wagas, a kas kada: iti daniw, nalatak ditoy ni Arthur Rimbaud ken Charles Baudelaire ken dadduma pay; iti nobela, da Fyodor Dostoevsky, James Joyce, Virginia Woolf, and William Faulkner, kdp; iti painting, da Vincent Van Gogh, Paul Gauguin, ken Edvard Munch, kdp; iti drama, da Kaiser, Toller, ken Wedekind, kdp; a, aduda, kailian!

Maysa laeng met daytoy kadagiti a Principles of Psychology. Pagarigan laengen, kuna ni Friedrich Nietzsche: “God is Dead!” Ket wen a. No ti Dios ket Kappia. Ti Kappia ket Dios. No natay ti Dios, di natay met ti kappia? Iti literal, kayatna a sawen, no saan a nabigbig ti Dios, awan ti kappia, ta ti Dios ket isu met laeng ti kappia. Dayta man a lohika!

Ta adda met lohika dagiti sinurat.

Ta adda met sikolohia dagiti sinurat.

Dagiti kakastoy a sinurat ket saanna laeng a batoken ti kinauneg ti isip dagiti dear readers no di pay ipaayna ti rangtay ti naun-uneg a pannakaawat kadagiti ad-adu pay nga agur-uray a sinurat a nasken nga awaten ken ibagasan.

Kastoy ngamin ti makunkuna nga arte iti literatura. Nasken nga ibagasan samonto kanen, a kas iti kinaimas ti mangan iti tsokolate no ikkaten ti ukisna wenno balkotna. No dimo maukkisan, saan a para kenka. Para iti sabali. Bay-an ngarud nga agtungpal daytoy a sinurat para iti nakaisangratanna.

Ket nasken ti pannakidanggay iti allon ti daniw babaen kadagitoy a “pangtiliwan” tapno maibuyog ti rikna kabayatan iti panangamiris. No saan a maibuyog ti rikna, wenno saan nga itulok ti rikna a maiyagus iti agus ti daniw, makuna a saan a makaparnuay iti makapnek a resulta ti panagamiris. Saan nga umanay dayta buya a naibaskag. Saan nga umanay dayta buya a naisurat, ta saan a dita ti yan ti kinapintas ti daniw ta adda iti unegna. Nasken ngarud a serkem dayta a daniw iti unegna tapno mabuyam ti kinapintasna. Ditoy metten a maamirismo ti kinaania ken kinaapay dayta a daniw.

Iti napalabas a sinurattayo maipapan iti daniw, nadakdakamattayon daytoy a banag. Naisuratda payen iti libro a DUYOG TI SINGASING I. Dagidiay ngay daniw a kas iti maysa a tulnek (period) iti tengnga ti koponban, dagiti dandaniw a naputar babaen kadagiti panagay-ayam kadagiti tutulnekan ti makinilia (keyboard itan kadagiti haytek) ken adu pay a panagay-ayam ti author ken ti isip ti author ket pagamuan nakaputaren iti daniw a naisupadi kadagiti kaadduan no dipay ket isu amin a daniw.

Ti pannakaputar ti daniw ditoy ket kabayatan nga agay-ayam ti utek ti author. No ania dayta nga ay-ayamen ti utekna, nawaya met daytoy a nangisurat. Ti resulta, isu dayta ti maaw-awagan iti ekspresionismo—nawaya a panangibaskag iti no ania dayta nga “inay-ayam” ti utek.

Isu a nasken met ti “pannakiay-ayam” iti kararua ti daniw tapno maammuan ken makatiliw kadagiti palimedna. Nasken nga ag-binding-kayo met a dua, sakayto agay-ayam iti bending. (Adda latta a ti bending ko kayatyo nga ay-ayamen.)

Mangitedak ngarud man ti maysa nga ehemplo ti daniw. Daniw ti maysa kadagiti mabigbigbig a mannaniw iti Iluko iti agdama a panawen, ni Roy Aragon. (dinawatko ti pammalubosna a mausar daytoy daniwna).

annay

1) ay!
2) naa...
3) naa...
4) naa...
5) naay... naay!
6) ay!
7) ay, ay, ay, ay!
8) naay... naay... naay!
9) ay!
10) aya? naa... ay!
11) ay, ay, aya? aya? naay!
12) ay... naa... naa... naay, ay, ay, ay...
13) ayna... ayna... ay... ay... AYYYYY...
14) ayna, ayna, ayna, ayna, ayna, ayna!!!
15) annay..! annanay... ayna, ayna, annay..! annay!!! annay!!!
16) naa! naa! naay! ay! ayna... ayna! nanay! nanay!!!
17) ayna!!! ayna!! ayna! ayna, ayna... ayna aya!
18) aynaaynaaynaaynaaynaaynaaynaaynaaynaaynaaynaaynaaynaaya.....
19) ayaaynaaynaaynaayna.. ayna, aya, AYNAAAAA... ay... ay... ay...AYYYYY!
20) ayna... ay, ay, ayna...
21) ay...
22) ay...
23) ay...
24) ay... aya... aya...
25) yanna?
26) yanna? yanna?
27) yanna? yanna? yannan?
28) yanna? yanna?
29) yanna?
30) yannan!

Daniw ni:Roy V. Aragon
Mabasa, Dupax del Norte
Nueva Vizcaya

Adda dagiti tallo dita a balikas a nakapital. Iti linia 13 ken 19. Siak iti nangkapital kadagita. Saan a nakapital iti orihinal a manuskrito. Kinapitalko ta dayta ti nakitak ken naamirisko a kabayatan ti panagay-ayam ti isip ti author ket “nasubraanna” wenno bileg ngata ti pulso ti ket dina napuotan a simmubra ti litek dagiti letra. Makuna a maysa typo error. Ta ngamin no pumitik no kuan ti pulso ti mayso a mannurat ket no dina maaguantaran ti pulsona ket mapasamak ti panagsobra no diman ti panagkamtud.

Wenno dayta ngata met ti nagkamtudak iti panangamiris ken panangimutektekko? Ti laeng author ti makaibaga.

Kapada met laeng daytoy a daniw dayta nay ABCD a daniw nga immuna a nadakamat.

TI INTERPRETASIONKO ITI DANIW NI ARAGON.

Talo a letra ti inaramat ti author ditoy: A, Y, N.

No mano ti bilang ti letra, isu a talaga ti bilangna ken bilang nga irepresentarna, a kas koma kadagitoy a linia:

1) ay!
2) naa...
3) naa...
4) naa...
5) naay... naay!
6) ay!
7) ay, ay, ay, ay!

Interpretasion:

1) 1-1!
2) 1-2…
3) 1-2…
4) 1-2…
5) 1-2-1…1-2-1!
6) 1-1
7) 1-1, 1-1, 1-1, 1-1!

No agaramat iti exclamation point, natural a nangato a timek daytoy a kas iti sagudayen dagiti linteg ti diacritical marks in writing. No comma, aggudeng, no ellipses met (dagiti grupo ti tulnek) normal a pannakaibalikas.

No suroten daytoy nga interpretasion agingga iti gibus, madlawtayo a ti narrator ditoy ket maysa a command leader wenno platoon leader wenno adjutant wenno asino la ditan a makabael a mangkoman wenno mangimando ti maysa a martsa wenno parada.

Tapno matiliwmo ti imasna dear readers, nasken ngarud a kompasam dagiti diktar wenno ti ibagbaga ti command leader, nasken nga agmartsaka met. No maturposmo ti martsa ket maapresiarmo ti naited kenka a command, maapresiarmo metten ti kinapateg ti daniw. Makuna metten a natiliwmo ti kayat a sawen ti daniw.

Saan laeng nga iti marsta ti pakaaramatanna ti command, no dipay ket iti diaging. Padasem nga ikabesa ti command daytoy a daniw ket isu ti kompasam a command kabayatan iti inka panadiaging ket saanka unay a mabannog ta maysan daytoy a CHANT.

Ti CHANT ket katukadna met laeng ti kanta.

Ket no limmansad iti puso ken riknam ti command ti daniw, itayoknaka metten iti yuyeng ti kinadayag ti daniw. Ti daniw a kas arte. Ti daniw a kas ekspresion.

Ti daniw a kas expressionismo.

Ti daniw a nawaya a dinaniw ti author.

Ti daniw a nawaya nga inamiris ken immutektekan dagiti managayat nga agamiris ken agimutektek. ##


Tuesday, October 26, 2004

TSOKOLATI TI BIAG

TSOKOLATE TI BIAG


Padasentay’ man nga ikkan ti kaipapanan dagiti nagduduma a maregmeg ti balitok a nasagapko iti maysa nga electronic mail a dimteng iti inboxko.

Ti maregmeg ti balitok a kunkuna ket dagiti pagsasao manipud iti sabali a nasion. Pagsasao dagiti lumaud a nasion. Dagitoy a pagsasao a mangipaay iti pagpampanunotan ti asinoman tapno ad-adda pay a magaw-idan ti balligi iti biag.

Adtoyda ngarud:

1. TAPNO MAPALAG-ANANKA, MANGLIPATKA

Babantot met ngamin ti biag ti gumurgura wenno a adda ti kagurgurana. No aw-awitem dayta a gura saan a nawaya ti baddekam no agkuros manen iti dana. Kasla dagsen ti biag ti kastoy. Isu a tapno mapalag-anan ti dagsen ti barukong, nasken a mamakawan, saan?

2. PAKANEM DAYTA PAMMATIM TAPNO MATAYEN DAYTA PANAGDUADUAM.

Mayat met a word play. Isu met la nga isu daytoy daytay---NO KABAELANDA, KABAELAK MET! Wen met a. No kayada a ket kayam met. Apay awan kadi ti panagtalekmo dayta bagim? Apay a dimo tuladen dayta nay sangkabaga a “kayang-kaya!” Ti panagpanunot iti positibo a banag ket isu ti tulbek ti yaasenso ken ingangato ti moral ken itatanor dagiti naraniag nga inar-arapaap

3. KAYKAYAT TI DIOS TI NAESPIRITOAN A BUNGA NGEM TI NARELISYOSOAN A LAMUT

Nasaysayaat ti aramid ngem ti sao. Uray no amenka nga amen dita, wennio alleluyaka nga alleluia, wenno praise the Lord a praise the lord, no dika met ammo a taliawen ti padam a tao, awan ti serbina dayta a panamati. Uray no rosarioka a rosario no rumuarka iti simbaan ket bugkawam ken pagsawsaw-am met laeng dagiti katulongmo wenno ti agpalpalama kenka, aysus!

Santong kabayo, banal na aso, nanginginig ako, hi-hi-hi-hi!

Mabalin met a yaplikar daytoy iti adda iti tao ti aramid, adda iti Dios ti kaasi. Isu a nangnangruna met laeng ti tignay ngem ti sao. Napigpigsa ti aramid ngem ti sao. Nasaysayaat ti agtrabaho ngem ti sao a sao.

4. ADDA DAGITI SUMAGMAMANO A NAIRUT TI PANANGIKAWESDA TI LIMBODA

Kuna dagiti Anggalog: huwag mong dibdibin, lilipas din yan! Husto met saan? Masyadona a sinersyoso ti parikutna ket nagtinnag la ket ngarud a nadadael ti utekna.

No maminsan, ti nadagsen a parikut ket dadaelenna met ti emosion, panagpampanunot ken yaw-awanna ti trabaho.

Ad-adun no kua ti panawen a ti la agpampanunot ti ubraen no apay a dimteng dayta.

Ngem no ipaigidmo pay la dayta, ket sangoem ti agdama, wenno sangoem no kasano nga ibalat dayta, mapukaw.

5. SUMAGMAMANO A KALLAYSA TI NAARAMID SADIAY LANGIT, NGEM NASAYSAYAAT NO AMIN A KALLAYSA KET AGTALINAED DITOY DAGA.

Saan a ti engrande a kallaysa ti kangrunaan iti panaglantip ti dua a puso no di ket ti panagdennada iti tungpal biag.

Adda dagiti sumagmamano a nalalatak a tattao nga engrande ti kallaysada ngem nagtinnag met laeng iti inda panagsina. Adu met dagiti nanumo ti kallaysada ngem nagtalinaedda a naurnos ken nabunga ti binangonda a pamilia.
`
6. URAY NGATA KABAELAM A PARSUAEN TI SIBUBUKEL NGA UNIBERSO ITI LAS-UD TI LIMA NGA ALDAW, SAAN LATTA A NAPINTAS A BAGBAGAAM TI DIOS.

Dua nga interpretasion ti masiripko. Umuna, adda ngamin dagiti agtutuok, marigrigatan, a mangdillaw iti Dios no apay a madusdusa. No apay a dumteng kadakuada dayta a pannubok ti biag. Ngem dida man la ammo a saan a suboken ti Dios ti pinarsuana a saan a kabaelan dayta a pinarsua. Dagiti pannubok ket saan a pannusa no di ket sabali pay nga addang iti nasaysayaat a klase ti panagbiag. Ngarud, saan koma a pabasolen ti Dios no adda ti dumteng a pannubok, didigra ken aminen a tuok.

Maikadua, kas maysa a co-creator ti nagannak, ta isuda la ngarud iti nangipasngay iti anak, well, saan siguro a napintas a dagiti annak ti masurot ti kayatda lalo no dagitoy ket menor de edadda pay laeng. Ken saan siguro a napintas a buyaen nga ipatom a nalalaingka nga adayo nga anak ngem kadagiti nagannak kenka. Ken kangrunaanna, saan a napintas a buya no dimo dayawaen da inam ken amam.

7. TUMALIAW ITI LIKUDAN TI LADINGIT, ITI AGLAWLAW KEN NI DANAG, IDINTO TA ITI NGATO NI PAMMATI

Inladawanna met laengen, saan? Kadagiti agladladingit, pampanunotenda no apay a dimteng dayta iti biagda. Isip nga isip dayta. Panunot a panunot. Lagip a lagip.

Kastoy met laeng ti panagdandanag.

Iti kadadanag wenno kalalagip, malipatan no kua iti tumangad sadi langit. Malipatanda iti umararaw iti tarabay manipud iti Mannakabalin. Iti itatangad, posible a lumag-an ti aw-awiten ta awan iti asinoman nga agtuktok iti puso ti Mannakabalin a saan a mapatgan.

8. TI AGTAKDER ITI TENGNGA ITI KALSADA KET PUDNO LA UNAY A NAPEGGAD. MABALIN A MADUNGPARKA TI LUGAN MANIPUD ITI AGSINNUMBANGIR A PUNGTO.

Isu met laeng daytoy daytay pagsasao Iluko a DIMO IPAET DAYTA BAGIM ITI BAET TA DIKANTO KET MALANGDET.

Daytoy dagitay biangot. Dagiti mannakibiang la unay. Uray no saan a maiparbeng a sumngat ket sumngat latta. Pagangayanna, isun ti madaksan. Saan a panagpanunot iti umno ken saan ti kastoy nga aramid.

9. DAGITI BALIKAS TI TAWA TI PUSO.

Isu met laeng daytoy daytay nay, NO ANIA TI LINAON TI NGIWATNA, ISU MET TI PUSONA.

No ania dagiti balikas, termino ken wagas ti panangibalikas, mabasa ditoy ti katatao ken kinaasino ti maysa a tao.

10. TI MANAGDUADUA A TAO, URAY TI SURAT ITI PADER KET IBAGANA A TINULAD.

Dagitoy dagitay awan ti panagtalekna iti padana a tao? Mabalin a kasta.

Mabalin met a dagitoy dagitay a managimon la unay nga asawa, saan?

Kinaawan ti panagtalek ti tumtumboken daytoy a pagsasao. Ket natural laeng a ti tao nga awan iti panagtalekna iti padana a tao, awan met ti panagtalekna iti bukodna a bagi. Di kadi?

11. SAAN A NARIGAT ITI MANGARAMID TI BANTAY MANIPUD ITI BUNTON TA DAGIDIAY RUGIT INKA LA ITUONTUON.

Mayat man a metapora, saan?

Ti kayatna a sawen, ket ti panangpadakkel iti bassit a banag.

Kas koma dagiti apa dagiti ubbing, no timmipon dagiti nagannak, gulo dayta nga umatipukpok.

Wenno, adda la ti nakasagid kenka ket nakidinnanogankan wenno nakipinnatayankan, aysus.

Ken adu a babassit laeng a banag a pinadakkel a nagbunga iti saan a nasayaat. Ta adu met dagiti riri a nangrugi laeng iti bassit a banag, saan? Lalo dagiti atap laeng a dipay napaneknekan, naku, dagita ti puon ti riri.

12. DAYTA NALAYOG A KAYO KET MAYSA LAENG IDI A MANI NGA UMAG-AGEP ITI DAGA

Ti nasalukag, agbiag, dina pay la kunaen. Wenno adda iti panagsalukag ti tulbek ti nasayaat a panagbiag.

Siempre, no naagawa, nasalukag, ken nasalimetmet ti maysa a tao, uray no daytoy ket nakurapay, dinto masasaan a bumaknang met, saan?

Panagsalukag ken panagsalimetmet ti kaipapanan ngarud daytoy nalayog a kayo ken mani.

13. TI PANAGBALLIGI ITI PANAGASAWA KET SAAN A TI PANNAKATUMPONGMO ITI NASAYAAT NGA ASAWA NO DI KET ITI PANAGBALINMO A NASAYAAT NGA ASAWA.

Adda kenka ti tulbek ti naragsak a pamilia. No naragsakka ken managparagsakka kadagiti pamiliam, natural laeng a maaddaankayo iti naragsak a pamilia.

Ngem no managapaka, ket apaem amin a kameng ti pamiliam, ania ngarud ti ibungana dayta nga aramidmo, di apa nga agnanayon ti adda iti taengyo, saan?

Maiyaplikar daytoy nga agpada iti ina ken ama. No makita ti ragsak dagiti nagannak, naragsak met dagiti annak.

14. NAKAAD-ADU DAGITI ADDAAN ITI LEMMA TI KUKO A KARARAG A MADATON ITI DIOS.

Ne, kasla daydiay naisurat iti Taraon ti Panunot daytoyen. Daydiay ngay sa la mapanunot ti tao ti Dios no daytoy ket agkiddaw ti tulong ken kaasi, hehehe!

Wen met, di kadi? Kaadduan a talaga dayta. No agkararag ti tao ket dumawat iti tulong, kaasi ken pabor.

Ngem no matungpal daytoy a kiddawna, dina pay malagipen iti agyaman!

Kastoy a talaga ti tao!

Manmano ti agkararag nga agyaman laeng ti intensionna.

15. NASAYSAYAAT NGA AGPAYSU NO NADAGDAGSEN TI DILA TAPNO AWAN ITI MAKAIGGEM KENKUANA.

Nabileg a dila? Nabileg a balikas? Addaan iti maymaysa a sao? Kasta ti kaipapananna, kailian, di kadi?

Nasken ngamin nga annadan ket ti dila. Ti dila a kayatna a sawen ditoy ket maysa a figure of speech a SYNECDOCHE. Dila, kayatna a sawen ket balikas.

Nadagsen a dila. Nadagsen a balikas.

Nadagsen a balikas. Maysa manen a metapora.

Nadagsen a balikas, kayatna a sawen, nabileg a balikas.

Dagiti nabibileg a balikas ket dagiti balikas a nainsiriban.

Dagiti nainsiriban a balikas ket naisawang a naalumamay ken addaan iti kaipapanan. Nabileg ken nabagas a balikas.

Ket no dagiti balikas nga agtaud iti ngiwat ket dagiti laeng addaan iti kaipapanan ken nainsiriban, makuna ngarud a nadagsen dayta dila, ket awan a pulos iti makagemgem wenno mangeksploit kenkuana.

16. TI MAMAKAWAN KET WINAYAWAYAAM TI BALUD , KALPASANNA NADISKUBREM A SIKA MET LA GAYAM TI BALUD!

Isu met la daytoy daytay nay maipapan iti pammakawan ken gura.

No mamakawanka, natural a mapalag-ananka agsipud ta maikkat dayta a gura iti barukongmo.

No maikkat dayta a gura. Napukaw ti guram iti sabali.

Iti dayta a ginuram, kasla met nawayawayaan iti balud ti guram.

Ngem agpadakayo a nawayawayaan a ta agpadakayo met ngarud a nawayawayaan iti pagbaludan a gura.

17. NAKAKASKASDAAW A TALAGA TI TAO, TA IBAGADA A NATAYEN TI DIOS IDINTO TA SIBIBIAG NI ELVIS PRESLEY!

Ne, sabali met ti wagas ti panangibaga dagiti lumaud ti maipapan iti HERO-WORSHIPER.

Dagitoy dagitay nalabes unay iti panagraemda iti padada a tao, lalo dagiti nalalatak a tao, a kas kadagiti artista, kumakanta, etcetera.

Dagiti idolo. Isu a maawagan no kua iti IDOLATRY.

Dagiti makuna a nalabes unay a panatiko.

Dagitoy a panatiko ket ad-adda pay ti panagraemda iti idoloda ngem ti Dios.

Iti makadakes, malipatanda no kua ti Dios, ngem saan a maeres iti panunotda ti idoloda.

Isu a kasla natayen ti Dios kadakuada, idinto ta sibibiag ti idoloda.

Isu ngata daytoy a pagsasao ti nagadawan ni Nietze iti kinunana a GOD IS DEAD?

Wenno naadaw met daytoy a pagsasao babaen itoy a kuna ni Nietze?

18. SANTO LA AGPROGRESO TI PAG-ONG NO IRUARNAN TI ULONA.

No usarennan ti ulona, kunam a.

Panagagawa met ti kayat a sawen daytoy.

No iruarmo dayta ulom. No aramatem dayta ulom nga agagawa, ania la ketdin no di pay la met rumang-ay ti panagbiagmo.

Ngem saan a daytay saliring sikwat a, no di ket sariling sikap!

19. NO NARANRANIAG TI BALAY TI KAARRUBAM, AD-ADU TI BAYADANNA ITI KURIENTE.

Ania ngata ti kayat a sawen daytoy? No ad-adu ti kita ti maysa a tao, ad-adu met ti gastosenna?

No basbassit ti kita, basbassit met ti gastosenna? (natural)

Isu a no kayatmo iti adu ti gastosenna, di agtrabahoka nga agtrabaho, saan?

Di kasla panagagawa met laeng daytoy a, saan?

Ken maibilang payen a ti panagsalimetmet.

Panagsalimetmet ta no dumteng ti panawen ti “panagbabayad” iti paggastosan, adda ti pagbayad, saan?

Nauneg ti kaipapanan daytoy narabaw a binatog dagiti lumaud, kailian!

20. URAY NO KANAYONEM A TUGAWAN TA URINOLAM, BASTA LAGLAGIPEM NGA IBELLENG.

Wen met piman! Ngamin no maminsan ket history repeats itself. Nasayaat la unay a subliasublian dagiti failures wenno nagbiddutan iti biag, ngem saanmo ketdi nga awiten dagitoy a kasla extra baggage no di ket isuda ti agserbi a medida wenno pagsarmingan iti biag.

Dagiti pannakapaay, biddut, pannubok, allawig ti biag, bagyo ti biag a dimteng ket nasayaat met ida a lagipen ngem saan ida nga awiten. Isu ketdi ti pagibasaran tapno ad-adda pay iti panagballigi.

21. PAYAK TI INTED TI DIOS KADAGITI ANGHEL, KADATAYO A TATTAO, TSOKOLATE!

A, wen a! Life is beautiful and sweet! Talaga a napintas ken nasam-it ti agbiag ditoy lubong.

Lalo kadagiti mangakseptar ti kinapintas ti lubong.

Ta tsokolate (nasam-it ken napintas) ti inted ti Dios iti tao.


Ala ngarud, “tsokolate” a panagbasa! ###